Marco Adami

Về tập thơ BÀI CA THẾ KỶ 21

của Trương Văn Dân (Paceedizione 10.2025)

 Bài ca thế kỷ 21 của Trương Văn Dân ra đời từ tâm trạng phẫn uất trước sự tàn bạo và phi lý của các cuộc chiến tranh, cả trong quá khứ và hiện tại, luôn lặp đi lặp lại và không có ai thực sự chiến thắng mà chỉ toàn xác chết phơi thây trong đổ nát và tuyệt vọng. Tác giả định nghĩa thế kỷ của chúng ta là một kỷ nguyên đổ máu và thảm họa, với cuộc sống ngày càng bấp bênh và nỗi lo sợ về một cuộc chiến tranh thế giới thứ ba có thể xảy ra.

Tuy nhiên, bên cạnh sự phẫn nộ, tác giả luôn có một niềm hy vọng (mong manh) rằng lương tâm ngái ngủ cuối cùng sẽ thức tỉnh, để chống lại sự thờ ơ từng khiến chúng ta biến thành đồng lõa với những kẻ gây ra tội ác.

Tác giả, người đã trải qua nỗi đau trong thảm kịch chiến tranh Việt Nam từ thời thơ ấu, tha thiết kêu gọi trái tim và khối óc con người hướng tới một kỷ nguyên mới có sự chung sống hòa bình, trong đó những khác biệt có thể được giải quyết thông qua đối thoại. Những ký ức về xác người và sự tàn phá mà ông chứng kiến khi còn nhỏ thường xuất hiện và ám ảnh ông mỗi khi có chiến tranh nổ ra, bởi vì hình ảnh về cái chết, ông viết, luôn giống nhau ở khắp mọi nơi. Chắc chắn, những kẻ trục lợi từ việc buôn vũ khí có lợi ích trong việc gây chiến, nhưng bọn họ không thể tồn tại nếu không có sự thờ ơ và im lặng của nhiều người.

Trong bài thơ "Một Người Và Một Triệu Người", Trương văn Dân đã đặt câu hỏi ai là người phải chịu trách nhiệm cho quá nhiều cái chết do chiến tranh gây ra. Câu trả lời là tất cả chúng ta đều có trách nhiệm, bởi vì khi im lặng và thờ ơ, chúng ta vừa là nạn nhân vừa là những kẻ đồng lõa bất đắc dĩ.

Nhiều bài thơ trong tập thơ BÀI CA THẾ KỶ 21 đề cập đến thảm kịch xảy ra ở Ukraine, nhưng tác giả cũng suy ngẫm về tất cả các cuộc chiến tranh khác, luôn do lòng tham, hận thù và khát vọng quyền lực gây ra. Chúng xuất hiện như một sự sỉ nhục trí tuệ của loài người, vì chưa bao giờ chiến tranh có mục đích khôi phục quyền lợi hay tự do cho các dân tộc.

Trên thực tế thế giới luôn bị tàn phá bởi chiến tranh, như thể nhân loại không học được gì từ lịch sử, và điều này đã xảy ra kể từ khi con người xuất hiện trên Trái đất, như tác giả đã viết trong bài thơ "Những Câu Trả Lời Khó Nhất".

Cảm xúc và suy tư đan xen trong những bài thơ trong Bài ca thế kỷ 21, tác giả đã khắc họa thế giới trong tất cả những bi kịch đã và đang xảy ra, giữa những thảm họa thiên nhiên, đại dịch, động đất, nạn đói và băng tan. Trong bối cảnh đó, chiến tranh dường như càng trở nên phi lý khi hàng tỷ đô la được chi cho vũ khí thay vì nghiên cứu và giáo dục.

Đối mặt với bi kịch chiến tranh, tác giả không bao giờ đứng về phe nào, mà đứng về phía các nạn nhân và đau khổ cùng họ. Đối với ông, viết là một cách để giải tỏa nỗi đau, để tránh cảm giác đồng lõa và đồng thời nâng cao nhận thức và chạm đến trái tim người. Qua thơ ca, ông đã thể hiện được những cảm xúc sâu sắc nhất, một cách đau đớn, không khoa trương hay giả tạo, với một sự nhạy cảm không thể để người đọc có thể thờ ơ. Những từ ngữ, trong sự thuần khiết của chúng, đã truyền tải một thông điệp hòa bình chân thực, phổ quát.

Với ông, những anh hùng thực sự không phải là những chiến binh, mà là những người vứt bỏ vũ khí.

Bài ca thế kỷ 21 là tập thơ mang tính thời sự đến mức lo ngại, và đặc biệt là trong bối cảnh các cuộc xung đột gần đây, nó thúc đẩy sự suy ngẫm về sự cần thiết phải phản ứng lại sự thờ ơ trước khi quá muộn. Với những hình ảnh chết chóc hàng ngày ở Ukraine, Gaza và rất nhiều nơi khác trên thế giới, chúng ta không còn có thể trốn tránh trách nhiệm bằng cách nói rằng chúng ta không biết.

Trong bài thơ "Còn nơi nào khác trên Trái Đất”, tác giả khẳng định rằng hành tinh của chúng ta đang chết dần vì mắc một căn bệnh nan y, đó chính là con người.

Rất cảm động, trong bài thơ cuối cùng của tập thơ, là hình ảnh một cây đàn guitar, trong một khung cảnh tận thế, bị lệch dây và bị trúng một mảnh đạn pháo: khi ánh sáng của thế giới đang dần tắt, trong sự im lặng tiếp theo không còn âm nhạc nữa, mà chỉ còn sự tuyệt vọng.

Marco Adami

(Giảng viên đại học Milano)

Milano 1.2026

Marco Adami
 

Il Canzoniere del XXI secolo di Truong Van Dan nasce da uno stato d’animo offeso, per l’atrocità e l’assurdità delle guerre, passate e presenti, sempre tutte uguali, senza veri vincitori, con i cadaveri allineati, le rovine, la disperazione. L’Autore definisce il nostro secolo un’era di sangue e disastri, con la vita che diventa sempre più precaria e il timore di una nuova guerra mondiale.

Accanto all’indignazione, però, c’è sempre la tenue speranza che le coscienze sopite si risveglino, così da reagire all’indifferenza che ci rende complici dei carnefici.

L’autore, che durante la sua infanzia ha vissuto con dolore la tragedia della guerra in Vietnam, fa un appello disperato al cuore e all’intelligenza degli uomini, per una nuova era di convivenza pacifica, in cui si possano risolvere le divergenze con il dialogo. I ricordi dei cadaveri e delle devastazioni cui ha assistito da bambino riaffiorano in lui ogni volta che scoppia una guerra, perché le immagini della morte, egli scrive, sono sempre le stesse ovunque. Certamente, chi trae profitto dalla vendita delle armi ha interesse a scatenare le guerre, ma esse non potrebbero durare senza l’indifferenza e il silenzio delle moltitudini.

Nella poesia Una persona e un milione di persone, Truong si chiede chi sia il colpevole, di fronte a così tanti morti causati dalle guerre e la risposta è che responsabili siamo tutti noi, perché, stando in silenzio e indifferenti, diventiamo vittime e complici inconsapevoli.

Molte poesie del Canzoniere sono riferite al dramma dell’Ucraina, ma il pensiero dell’Autore è rivolto anche a tutte le altre guerre, sempre causate dall’avidità, dall’odio, dalla volontà di potenza e che appaiono come un insulto all’intelligenza umana, perché non sono mai servite a ripristinare i diritti o a ridare la libertà ai popoli. Eppure, il mondo è devastato dalle guerre, come se l’umanità non imparasse niente dalla storia ed è stato così fin dalla comparsa dell’uomo sulla Terra, come scrive l’autore nella poesia Le risposte più difficili.

Emozioni e riflessioni si alternano in queste poesie, che rappresentano il mondo nella sua drammaticità, fra disastri naturali, pandemie, terremoti, carestie, scioglimento dei ghiacciai: in tale contesto appaiono ancora più assurde le guerre, con miliardi spesi in armi anziché in ricerca e istruzione.

L’Autore, di fronte al dramma delle guerre, non si schiera mai per l’una o per l’altra fazione, ma sta dalla parte delle vittime e soffre con loro. Scrivere è, per lui, un modo per dare sfogo al suo dolore, per non sentirsi complice e, al tempo stesso, per sensibilizzare e parlare al cuore degli uomini; con la sua poesia, egli riesce a esprimere le emozioni più profonde, in modo sofferto, senza retorica e senza alcun artificio, con una sensibilità che non può lasciare indifferenti. Le parole, nella loro purezza, riescono a trasmettere un autentico messaggio universale di pace. Appare allora chiaro che i veri eroi non sono i combattenti, ma coloro che gettano le armi.

Il Canzoniere del XXI secolo è di un’attualità sconcertante e, anche alla luce degli ultimi conflitti, induce a riflettere sulla necessità di reagire all’indifferenza, prima che sia troppo tardi per farlo. Con le immagini quotidiane di morte in Ucraina, a Gaza e in tante altre parti del mondo, non è più possibile deresponsabilizzarsi, dicendo che non sapevamo. Nella poesia In quale altro posto sulla Terra, l’autore afferma che il nostro pianeta sta morendo, perché ha una malattia incurabile, che si chiama essere umano.

Molto toccante è, nell’ultima poesia della raccolta, l’immagine di una chitarra che, in uno scenario apocalittico, perde la sua accordatura e viene colpita da un pezzo di proiettile di artiglieria: mentre la luce del mondo si sta spegnendo, nel silenzio che subentra non c’è più musica, ma solo disperazione.

Milano 1-2026

art2all.net