ĐỒNG XU NHỎ

VÀ NHỮNG CHUYẾN XE

 

 

      Lâu lắm, có lẽ gần 30 năm sau tôi mới gặp lại Franco. Sau khi tốt nghiệp, mỗi người mỗi ngả để mưu sinh. Ai cũng đều trải qua những thăng trầm về công việc, đổi nhà, gia đình con cái… thế là chúng tôi mất tin nhau.

Tình cờ gặp lại vào một buổi sáng mùa Thu, cả hai ghé vội vào một quán bar gần sân ga Lambrate. Bao nhiêu chuyện cũ, chuyện mới cứ thế tuôn ra.

Vừa lúc ấy có một người đàn ông bước vào.

Ông ta chắc tuổi cũng khoảng tám mươi. Người gầy, lưng hơi khom, mái tóc hơi thưa, bạc trắng nhưng được chải cẩn thận. Trên người ông ta có mặc một chiếc áo khoác cũ, hơi sờn nhưng sạch sẽ. Đôi giày dưới chân ông đã mòn, nhưng như mới vừa được đánh bóng.

Ông đến trước quầy và gọi một ly cà phê espresso.

Ông không gọi bánh sừng bò, cũng không lấy bánh sandwich. Chỉ một ly cà phê nóng.

Rồi ông mở một chiếc ví da nhỏ màu đen và bắt đầu đếm tiền lẻ trên quầy.

Mười xu.

Năm.

Hai.

Những ngón tay ông, không hiểu vì lạnh hay tuổi già, run rẩy.

Một đồng xu tuột khỏi kẽ tay ông và rơi xuống sàn nhà.

"Xin lỗi!" ông khẽ nói. "Tôi sẽ nhặt lên ngay lập tức."

Đứng sắp hàng phía sau ông cụ có một chàng trai tuổi chừng ba mươi. Trên người anh được phủ bên ngoài một chiếc áo khoác đắt tiền, tay đeo chiếc đồng hồ sang trọng, đôi giày được đánh sáp cẩn thận. Anh ta cầm chiếc điện thoại iphone đời mới trên tay như thể cả thế giới này đang phụ thuộc vào những gì có trong đó.

Anh khẽ thở dài, lắc đầu, cau mặt khó chịu.

Giọng ông cụ lấp bấp, nhỏ và không mấy ai nghe rõ.

"Chỉ một lát thôi mà!" ông nói như thì thầm.

Chàng thanh niên gượng cười mà nét mặt không vui.

"Nếu ông không đủ tiền cho một ly cà phê thì không nên gây lộn xộn, tốt nhất là tự pha ở nhà."

Một sự im lặng, nặng nề, rơi xuống trong quán bar.

Nhân viên pha chế quay mặt nhìn vào máy pha cà phê.

Một người phụ nữ cầm lấy chiếc túi xách đang đặt trên bàn và đưa mắt nhìn ra ngoài.

Mọi người đều đã nghe và thấy.

Nhưng không ai muốn can thiệp.

Ông cụ cố gắng cúi người xuống để nhặt những đồng xu. Nhưng trong cử động đó, chiếc ví nhỏ của ông ta rơi xuống.

Những đồng tiền xu lẻng kẻng, lan rộng trên sàn.

Chúng lăn xuống dưới quầy, gần chân ghế, giữa những chiếc giày của khách.

Những tiếng động phát ra nhỏ thôi nhưng tiếng dội trong căn phòng lúc đó tưởng như rất lớn.

Chàng thanh niên nhìn vào một đồng xu gần mũi giày của mình rồi dùng chân đá nó ra xa.

"Thật đáng chán!" anh ta nói lớn.

Ngay lúc đó tôi thấy Franco đứng dậy.

Không đột ngột.

Không có cử chỉ gì để làm mọi người giật mình. Hay sợ hãi.

Như thể anh tự dưng đứng dậy, vì cảm thấy xấu hổ nếu cứ ngồi im.

Anh bước đến, cúi người nhặt một đồng hai xu dưới đất và đặt nó lên quầy.

Rồi anh nhìn thẳng vào mắt chàng trai.

"Bây giờ mời anh nhặt lên những đồng xu khác."

Chàng thanh niên sững sờ, mở to mắt nhìn chằm chằm vào Franco.

"Ông nói gì, xin lỗi?"

"Anh đã đá đồng tiền của ông cụ. Bây giờ anh phải nhặt lên!"

Chàng thanh niên cố gắng mỉm cười, nhưng khuôn mặt méo xệch.

"Nhưng, xin lỗi, ông là ai?"

Franco để hai tay xuôi theo hai bên hông.

"Tôi không là ai cả! Tôi chỉ là một người vừa nhìn thấy một ông cụ trả tiền cà phê bằng những đồng tiền mà ông ta có, và một người khác đã quên bài học về giáo dục."

Ông cụ lúc này mới xen vào, giọng như thì thầm:

"Làm ơn bỏ qua đi! Không có gì quan trọng!"

Nhưng thực ra nó quan trọng.

Không phải vì những đồng xu.

Nó quan trọng vì có người đã làm ông phải cảm thấy tủi hổ dù ông không làm điều gì sai.

Franco quỳ xuống và bắt đầu nhặt từng đồng xu một.

Sự im lặng trong quán nước lúc này càng trở nên nặng nề.

Chàng thanh niên liếc nhìn xung quanh.

Lần đầu tiên, có lẽ anh ta không còn cảm thấy tự tin nữa.

Cuối cùng anh ta cũng cúi xuống.

Anh ta nhặt một số đồng xu, đặt chúng lên quầy và nói:

"Tôi xin lỗi!"

Anh nói nhẹ nhàng. Rất nhỏ.

Nhưng dù sao cuối cùng anh cũng đã nói lên điều quan trọng đó.

Sau đó, anh ta uống ly cà phê của mình và nhanh chóng rời khỏi quán.

Ông cụ lúc này đứng trước quầy thu ngân, bàn tay vẫn còn run rẩy.

Franco đến trả tiền cà phê của chúng tôi và của ông cụ.

Anh cầm thêm ba chiếc bánh sừng trâu.

"Mời bác đến và cùng ngồi với chúng cháu!" anh nói.

Nhưng ông cụ lắc đầu.

"Không, tôi không muốn làm phiền các bạn."

" Không, bác không làm phiền ai cả. Cháu thành thật mời bác mà."

Sau vài giây, ông ấy bước theo Franco.

Tên ông cụ là Roberto Savini.

Ông uống cà phê bằng cách bưng cả hai tay bao quanh cốc, như thể đang cần sưởi ấm đôi bàn tay nhờ hơi nóng từ bên trong.

Lúc này tôi mới nhìn ông cụ kỹ hơn.

Đôi mắt màu xanh lơ.

Và cái giọng xin lỗi ngay cả khi ông không có lỗi gì.

Cái giọng ấy, từ lâu rồi, tôi nghe thấy quen quen.

Tôi nhìn kỹ ông một lần nữa và bỗng thấy mình như nghẹn giọng.

" Trước đây bác có lái xe điện, phải không?"

Ông cụ ngạc nhiên, ngước mắt lên.

"Sao cậu biết? Vâng. Đường số 4. Trong bốn mươi năm!"

Tôi như nhắm mắt lại một lúc. Một chút quá khứ đang lướt qua.

Tuyến xe điện số 4 chạy từ citta’ studi (thành phố học) đến trạm cuối là bệnh viện Niguarda ở Milano. Nó chạy qua 3 nơi quan trọng mà thời sinh viên chúng tôi đều sử dụng: quảng trường Leonardo Da Vinci, nơi có trường Bách khoa (politecnico) nổi tiếng của Ý, quảng trường Loreto, nơi có phòng thí nghiệm tổng hợp hóa dược chính của khoa tôi học và đi ngang qua Via Festa del Perdono, nơi giảng dạy về dược lý và tương tác thuốc.

"Vậy là bác không nhớ cháu. Nhưng cháu thì còn nhớ bác đấy."

Ông cụ vẫn im lặng.

Tôi kể cho ông nghe về một cậu thanh niên gầy gò, mang trên vai một chiếc ba lô cũ, chân mang đôi giày mỏng và nhẹ. Cậu thức học rất khuya nên sáng thường dậy trễ, vệ sinh và thay quần áo rất nhanh rồi chạy bộ mỗi sáng đến trạm dừng. Rất nhiều lần cậu thanh niên ấy sợ bỏ lỡ chuyến xe và đến trường trễ.

Gọi trạm dừng nhưng đây chỉ là một cột đèn đỏ ở làn giữa trên đại lộ Bassini mà các phương tiện giao thông phải dừng lại. Còn trạm dừng “thực và bắt buộc” nằm cách xa cột đèn này phải vài chục mét. 

Từ căn nhà nằm trên đường Grossich, đáng lý tôi phải đến trạm dừng “thực” để đón xe số 4. Nhưng thường đến ngả tư thì đã thấy xe đang dừng vì đèn đỏ. Nếu chờ đi chuyến kế tiếp thì sẽ mất thời gian. Thế là từ xa tôi vẫy tay ra hiệu, rồi, ngó trước ngó sau, chạy băng qua một làn đường trên đại lộ Bassini (1) để đón xe. Đến gần tôi liền gõ nhẹ vào thùng xe.

Nếu lúc này đèn xanh bật thì bác tài xế cũng vẫn đợi thêm vài giây nữa.

Bác không nói hay hỏi gì. Bác chỉ mở cửa xe và nói:

"Nào, lên đi! Nhanh nhé!"  

Cậu thanh niên trẻ đó chính là tôi. 

Ở Ý, theo quy định xe điện chỉ được phép mở cửa cho khách lên và xuống ở trạm dừng, nhưng bác tài này thường phá lệ. 

Ông Savini cúi mắt xuống. "Tôi không nhớ." “Ở khu ấy là“citta’ studi”, thành phố học, nên có nhiều sinh viên lắm!”

"Nhưng tôi thì luôn nhớ."

Nói xong tôi chợt nhớ đến lời dạy của ba tôi ngày còn bé: “con có thể quên số điện thoại, thậm chí quên địa chỉ nhà bạn bè… nhưng đừng bao giờ quên người đã giúp mình.”

Không hiểu vì ngậm ngùi nhớ đến ba tôi hay kỷ niệm về một thời trai trẻ mà môi tôi run rẩy.

Bác Savini nhìn tôi và nói là trước kia, bác đã từng chở nào công nhân, sinh viên, y tá, những cụ bà với túi mua sắm. Bác biết hầu hết lịch trình, khuôn mặt, thói quen của phần đông hành khách. 

"Tôi rất vui khi thấy mình được phục vụ mọi người " Bác nói.

Rồi bác nói tiếp như mở lòng tâm sự, là từ khi nghỉ hưu, năm sau bác gái bị bệnh, kinh tế gặp khó khăn vì tốn khá nhiều tiền chữa trị. Sau khi vợ mất, trong căn nhà nhỏ không còn ai chờ đợi bác nữa. Tất cả những ngày đều đơn điệu, giống nhau.

Quán bar này đã trở thành một nơi mà bác còn có thể đến để nghe được những giọng nói của ai đó.

Đôi khi, người pha chế nói với bác, "chào buổi sáng" và đó có lẽ là từ duy nhất bác nhận được cho đến tối.

Franco cúi xuống nhìn đồng hồ. Chừng 30 phút nữa anh phải lấy chuyến xe lửa để đi Bologna. Chúng tôi cũng sẽ phải từ giã nhau thôi.

Sau khi trao đổi nhanh địa chỉ và số điện thoại, tôi nhìn ra bên ngoài.

Chiếc xe của tôi vẫn còn đang đậu cách quán nước không xa.

Khi Franco đứng lên bắt tay từ biệt và bước đi, không hiểu nghĩ sao tôi đột nhiên hỏi:

"Bác Savini," "hôm nay bác có bận gì không?"

Bác nhìn tôi, miệng khẽ mỉm cười.

"Không. Hoàn toàn rảnh rổi như mọi khi!"

Tôi đứng dậy.

"Vậy thì bác đi với cháu nhé. Xe cháu cũng đậu gần đây thôi!"

Tôi thấy mắt bác nhìn tôi như thể tôi vừa đề xuất một điều gì quá bất ngờ.

"Đi với cậu à? Tôi chưa bao giờ được ai quan tâm như vậy."

"Luôn có lần đầu tiên mà bác!"

Sau đó, tôi mời bác lên xe và ngồi bên cạnh tôi. Tôi biết là bác đã tin tưởng đến độ không cần hỏi là mình đi đâu hay làm gì.

Khi chúng tôi chậm rãi đi dọc theo đại lộ, rồi rẽ phải để ra ngoài thành phố, tôi đi về phía Đông rồi dừng lại ở một tiệm ăn có khuôn viên rất lịch sự bên cạnh hồ Malaspina. Tôi mời bác ăn trưa ở đây, chỉ không tiết lộ là nhiều năm trước, sau khi tốt nghiệp vài năm tôi đã tổ chức lễ cưới với gia đình và các bạn thân thiết ở nơi đây.

Lúc bước xuống xe tôi nhìn thấy khuôn mặt bác có một biểu hiện xúc động pha lẫn ngạc nhiên. Bác khẽ mỉm cười. Không phải vì lòng tốt. Không phải vì có ai muốn tạo ấn tượng gì, mà chỉ là mình vừa nhận được sự quan tâm.

Suốt bữa ăn tôi và bác nói chuyện vui vẻ. Bác mỉm cười như một người bình thường, không còn cảm thấy già nua, nghèo khổ hay như một cái bóng, một kẻ vô hình trong xã hội.

Tôi ngắm nhìn bác trong im lặng mà lòng ngẫm nghĩ. Đôi khi phẩm giá của một người không phải do bị té xuống đất mà chính là những đôi mắt ác tâm của kẻ khác đã không biết nhìn cuộc đời với ánh mắt bao dung.

Rồi tôi nhớ đến cử chỉ và hành động của Franco, người bạn thân thiết của tôi thời trai trẻ. Có lẽ chỉ cần anh cúi xuống để nhặt vài đồng xu lẻ là đủ để nhắc mọi người rằng không có người nào có giá trị hơn người khác.

Và nghĩ cho cùng, chúng tôi không làm bất cứ điều đặc biệt gì vào buổi sáng mùa thu hôm đó.

Tôi chỉ dừng lại vì một người đàn ông, nhiều năm trước, đã từng dừng lại vì tôi. Tôi đã chở bác đến cái nơi đầy kỷ niệm này vì bác cũng đã từng chở tôi đến trường.

Và trong cuộc gặp gỡ tình cờ này, tôi xem như bác đã bất ngờ tặng tôi một món quà. Chính bác đã cho tôi được tìm lại cái quãng thời gian đã mất, đã trôi theo dòng đời. Và bác chứ không phải ai khác, đã nắm tay, dắt tôi đến một nơi chốn kỷ niệm về một cuộc hôn nhân hạnh phúc và an lành cho đến hôm nay mà nhiều năm qua tôi đã không có thời gian hay cơ hội để quay lại.

 

________

 (1) Đại lộ Basini được chia ra thành ba làn xe, hai làn biên cho xe chạy một chiều và làn giữa dành riêng cho xe điện.
 

 

Trương văn Dân

Milano tháng 10.2025

 

 

art2all.net