|
Trần Ngọc Bảo
AI ĐẶT HÀNG CẢ CHUYẾN XE PHÂN THẾ NÀY Thiền sư Ajahn Brahm Trần Ngọc Bảo dịch thuật
TẠO RA HẠNH PHÚC
Nịnh hót có hiệu quả
đấy Không có lời khen, không có sự củng cố tích cực các phẩm chất tốt, các phẩm chất ấy sẽ giảm sút và mất đi. Nhưng một lời khen ngợi vừa phải sẽ là một khích lệ lớn lao. Tất cả chúng ta đều muốn nghe ḿnh được khen, chúng ta chỉ muốn biết chắc chắn phải làm ǵ để được nghe lời khen. Có lần tôi đă đọc một bài báo về một nhóm trị liệu sử dụng sự củng cố tích cực cho những trẻ em mắc phải một chứng rối loạn về nhai nuốt hiếm gặp. Bất kỳ khi nào ăn thức ăn đặc những trẻ em này lập tức nôn ra. Khi có em nào nuốt và giữ được một ít thức ăn trong dạ dày được khoảng một phút th́ nhóm này lập tức cổ vũ. Cha mẹ sẽ đội mũ giấy lên đầu và đứng lên trên ghế reo ḥ và vỗ tay, các cô bảo mẫu sẽ nhảy múa và tung lên trời những mảnh giấy kim tuyến đủ màu, có người sẽ tấu lên những bản nhạc mà các em yêu thích. Em nào giữ được thức ăn lâu trong bụng sẽ được đứng ở giữa để nhận sự chúc mừng. Các trẻ em đó bắt đầu giữ được thức ăn trong bao tử ngày càng lâu hơn. Niềm hạnh phúc khi mang niềm vui đến cho người khác kích thích hệ thần kinh của các em. Những em ấy rất thích được khen. Chúng ta cũng thế. Người nào nói câu : “Nịnh hót chẳng đưa bạn tới đâu” thật là . . . nhưng thôi chúng ta nên tha thứ cho người ấy. Nịnh hót cũng có hiệu quả đấy, phải không các bạn?
V́ đó là một đơn đặt hàng lớn cho nên nhân viên quầy tên là Fred dành một ít th́ giờ giải thích những bộ phận nào cần thiết, v́ sao cần, và làm sao lắp ráp những bộ phận ấy. Cuối cùng th́ nhờ sự kiên nhẫn, kiến thức phổ thông, và lời khuyên của Fred, việc lắp đặt hệ thống cấp thoát nước ở tu viện hoàn tất tốt đẹp. Viên thanh tra y tế ở ủy ban hành chính địa phương đến kiểm tra rất kỹ và phê chuẩn. Tôi cũng lấy làm sung sướng. Một vài ngày sau công ty gửi hóa đơn mua hàng đến. Tôi yêu cầu thủ quỹ thanh toán và gửi kèm một lá thư cám ơn, đặc biệt cám ơn Fred đă giúp đỡ trong bước đầu xây dựng tu viện. Lúc ấy tôi không biết rằng ở một công ty bán thiết bị vệ sinh lớn như thế với nhiều chi nhánh khắp nơi ở Perth có một pḥng kế toán riêng. Một nhân viên trong pḥng mở thư của tôi ra xem và quá sức ngạc nhiên trước những lời khen ngợi nên đă mang thư ấy đến cho ông trưởng pḥng. Thông thường khi nhận một séc thanh toán, người ta hay nhận kèm thư than phiền. Trưởng pḥng kế toán cũng hết sức ngạc nhiên nên đă đem bức thư đến cho giám đốc điều hành toàn công ty. Ông giám đốc đọc thư và hài ḷng đến độ nhấc máy điện thoại gọi ngay cho Fred đang ở quầy bán hàng ở một trong những chi nhánh và nói về bức thư đang nằm trên bàn làm việc của ông. “Đây là thứ mà chúng ta luôn luôn t́m kiếm trong công ty đó Fred. Quan hệ với khách hàng! Đó là cách chúng ta đạt tới thành công.” “Vâng, thưa ông!” “Anh đă làm việc xuất sắc đó Fred à.” “Vâng, thưa ông!” “Tôi ước ǵ có thêm nhiều nhân viên như anh.” “Vâng, thưa ông!” “Anh đang hưởng mức lương nào? Có lẽ chúng tôi sẽ nâng lương cho anh.” “Vâng, thưa ông!” “Tốt lắm, Fred!” “Cám ơn ông”
Sau diễn biến đó khoảng một hai tiếng đồng hồ, tôi đi đến cửa hàng đổi một bộ phận cho một công tŕnh khác. Đứng trước tôi là hai anh chàng thợ ống nước với đôi vai to như cái hầm rút. Nhưng Fred đă nh́n thấy tôi. “BRAHM!” anh ta kêu lên và toét miệng cười, “Xin mời đến đây.” Tôi được đối xử như một VIP. Tôi được đưa ra sau, nơi thông thường khách hàng không được tới, để lựa chọn bộ phận thay thế mà tôi cần. Ông bạn của Fred ở quầy nói cho tôi biết về cú điện thoại vừa rồi của ông giám đốc điều hành. Tôi t́m được bộ phận tôi cần. Nó lớn hơn và đắt tiền hơn bộ phận tôi trả lại. “Tôi phải trả cho anh bao nhiêu?” Tôi hỏi. “Giá cả chênh lệch bao nhiêu?” Với một nụ cười ngoác tận mang tai, Fred trả lời, “Brahm, đối với thầy, không có chênh lệch ǵ cả!” Thế th́ lời khen cũng có ư nghĩa tài chính đấy chứ!
Người khó khen ngợi nhất là chính chúng ta. Tôi được dạy dỗ để tin rằng người nào tự khen ḿnh sẽ trở thành tự cao tự đại. Không phải thế đâu. Họ trở thành người tốt bụng. Khen ngợi những phẩm chất tốt của ḿnh cũng là tích cực cổ vũ những phẩm chất ấy. Khi tôi c̣n là sinh viên, thiền sư đầu tiên của tôi đă cho tôi những lời khuyên rất thực tế. Thầy bắt đầu bằng cách hỏi tôi làm việc ǵ đầu tiên sau khi thức dậy. Tôi trả lời, “Dạ đi vào pḥng tắm.” Thầy hỏi tiếp, “Trong pḥng có gương soi không?” “Dạ có.” “Tốt.” Thầy nói, “Vậy th́, từ nay, mỗi buổi sáng trước khi đánh răng hăy nh́n vào gương và cười với ḿnh.” “Thưa thầy.” Tôi bắt đầu phản đối. “Con là một sinh viên. Đôi khi con đi ngủ rất khuya, và khi ngủ dậy người con rất uể oải, Có những buổi sáng con nh́n con trong gương c̣n thấy sợ, huống chi là ḿm cười.” Thầy cười, rồi nh́n vào mắt tôi thầy nói, “Nếu con không cười được một nụ cười tự nhiên th́ con đưa hai ngón tay trỏ vào hai khóe môi, chống lên như thế này.” Và thầy biểu diễn cho tôi xem. Thầy trông hài hước không thể tưởng. Tôi bật cười. Thầy lệnh cho tôi phải làm. Và tôi làm theo. Sáng hôm sau, tôi lê người ra khỏi giường và lảo đảo đi vào pḥng tắm. Tôi nh́n tôi trong gương. “Ờ” Không được đẹp cho lắm. Một nụ cười tự nhiên là không thể được. Thế nên tôi đưa hai ngón trỏ vào hai khóe môi rồi đẩy lên. Tôi thấy một khuôn mặt ngốc nghếch đang làm một tṛ điên khùng và tôi không nín được cười. Khi có một nụ cười tự nhiên rồi tôi thấy một chàng thanh niên đang ḿm cười với ḿnh. Và tôi cười lại. Chàng thanh niên trong gương tiếp tục mỉm cười. Thế là chúng tôi cùng cười phá lên. Tôi tiếp tục thực tập mỉm cười trong suốt hai năm. Cứ mỗi buổi sáng dù tâm trạng thế nào khi bước ra khỏi giường th́ chốc lát sau tôi đă mỉm cười với ḿnh trong gương, thường thường là bằng cách dùng hai ngón tay. Những người xung quanh nói dạo này tôi hay cười. Có lẽ những cơ bắp xung quanh môi đă quen với tư thế ấy rồi.
Chúng ta có thể thực tập chiêu cười với hai ngón tay trỏ bất cứ lúc nào trong ngày. Nó đặc biệt có hiệu quả khi chúng ta cảm thấy chán ngán, nản chí, hay phiền muộn. Người ta đă chứng minh rằng tiếng cười làm tiết ra chất endorphin vào trong ḍng máu của chúng ta, mà chất này lại làm tăng cường hệ miễn dịch và làm cho chúng ta cảm thấy hạnh phúc. Nó giúp chúng ta nh́n thấy 998 viên gạch tốt trong bức tường của chúng ta, chứ không phải chỉ nh́n thấy hai viên gạch xấu. Và nụ cười làm cho chúng ta trông đẹp hơn.
Đó là lư do đôi lúc tôi gọi tu viện Phật giáo Perth
là “Thẩm mỹ viện Ajahn Brahm”. Một hôm có một người phụ nữ Hoa Kỳ gọi điện thoại cho một huynh đệ của tôi, một thiền sư danh tiếng, để hỏi về việc học thiền. Bà ta nói lè nhè trên máy điện thoại: “Tôi nghe thầy dạy thiền.” “Vâng, thưa bà.” Thầy đáp một cách lịch sự. “Thầy đ̣i bao nhiêu tiền?” “Dạ không lấy tiền.” “Vậy th́ thầy dạy chẳng ra ǵ.” Bà ta trả lời và gác máy.
Cách đây vài năm tôi cũng nhận được một cú điện thoại tương tự từ một bà người Úc gốc Ba Lan. Bà ta hỏi:”Có phải chiều nay ở trung tâm của thầy có một cuộc nói chuyện?” “Vâng, thưa bà. Bắt đầu lúc 8 giờ.” Tôi trả lời. “Phải trả tiền bao nhiêu?” bà ta hỏi. “Thưa bà, không phải trả tiền. Miễn phí mà.” Tôi giải thích. Có một khoảng lặng. Bà ta nói lớn giọng, “Thầy không hiểu ư tôi rồi. Tôi phải trả bao nhiêu tiền để được nghe buổi nói chuyện?” “Thưa bà, bà không phải trả tiền. Miễn phí mà.” Tôi cố gắng nói một cách nhẹ nhàng. “Nghe cho rơ đây!” Bà ta la lớn ở đầu dây bên kia. “Đô la, xu, Tôi phải nhả ra bao nhiêu để được vào cửa?” “Thưa bà, bà không cần nhả ra cái ǵ cả. Bà cứ việc đi vào. Hăy ngồi ở phía sau và ra về bất cứ khi nào bà muốn. Sẽ không ai hỏi tên hay địa chỉ của bà, sẽ không ai trao tờ rơi hay yêu cầu đóng góp hiến tặng ǵ cả. Buổi nói chuyện hoàn toàn miễn phí.” Bà ta im lặng một chốc. Rồi bà lại cất tiếng hỏi, tỏ vẻ thực tâm muốn biết, “Vậy th́ quí vị được cái ǵ nào?” “Hạnh phúc, thưa bà.” Tôi trả lời, “Hạnh phúc.” Dạo này nếu có ai hỏi các buổi giảng pháp giá bao nhiêu tôi không bao giờ trả lời là miễn phí nữa. Tôi nói các bài giảng là vô giá.
Khi trở lại cuộc đời b́nh thường, anh ta thường nhớ lại thông điệp ấy. Anh viết câu ấy trên nhiều mảnh giấy nhỏ và để ở đầu giường, trong xe, ở nơi làm việc. Dù hoàn cảnh có khó khăn đến đâu anh cũng không bao giờ nản ḷng. Đơn giản là anh nhớ lại, “Việc này rồi cũng sẽ qua đi” và phấn đấu vượt qua. Những việc tồi tệ cũng không bao giờ diễn ra quá lâu. Khi hoàn cảnh thuận lợi diễn ra anh vui mừng nhưng không bao giờ mất cảnh giác. Anh luôn ghi nhớ, “Việc này rồi cũng sẽ qua đi”, v́ vậy dù vẫn tiếp tục sống như thường, anh không bao giờ xem việc đó là điều đương nhiên. Những thời khắc tốt đẹp dường như diễn ra lâu một cách khác thường. Ngay cả khi anh mắc phải chứng bệnh ung thư, ḍng chữ “Việc này rồi cũng sẽ qua đi” mang cho anh hy vọng. Hy vọng mang cho anh sức mạnh và thái độ tích cực để chiến thắng bệnh tật. Một hôm, chuyên gia y tế khẳng định, “bệnh ung thư đă qua đi.” Vào ngày cuối cùng của cuộc đời, trên tử sàng, anh th́ thào với những người thân, “việc này rồi cũng sẽ qua đi” và anh nhẹ nhàng đi vào cái chết. Những lời này là món quà yêu thương anh trao cho thân nhân và bạn bè. Họ học được từ anh rằng, ”khổ đau rồi cũng sẽ qua đi.” (5) Chán nản là một loại nhà tù mà nhiều người trong số chúng ta phải trải qua. “Việc này rồi cũng sẽ qua đi” giúp chúng ta có can đảm. Nó cũng giúp chúng ta tránh được một nguyên nhân quan trọng gây nên sự chán nản, đó là xem những giờ phút hạnh phúc là điều đương nhiên.
Tôi nói với em, “Lớp có ba mươi học sinh th́ thế nào cũng phải có người xếp thứ ba mươi. Năm nay, t́nh cờ, người đó lại là em, một người đă hy sinh anh dũng để không ai bị tiếng xấu là đứng cuối lớp. Em là một người rất tử tế, có ḷng nhân ái. Em đáng được thưởng huy chương.” Cả hai thầy tṛ đều biết những lời tôi nói mang tính chất khôi hài, nhưng em nhăn răng ra cười. Em không c̣n xem đó là một điều bất hạnh ghê gớm nữa.
Năm tới kết quả học tập của em học sinh đó khá hơn,
khi tới phiên một em nào đó hy sinh anh dũng.
Hăy tưởng tượng bạn vừa có một buổi chiều tuyệt diệu
trên băi biển với một người bạn. Khi trở về bạn thấy một xe phân to mà
ai đó đă đổ ngay trước cổng nhà. Có ba điều biết được về đống phân này:
Tôi có quen một người tù tuổi độ trung niên. Anh ta thường đến tham dự những cuộc nói chuyện của tôi ở nhà giam và một hôm xin gặp riêng tôi sau buổi nói chuyện. Anh ta nói: “Thưa thầy, con không hề phạm tội mà người ta qui kết và bắt giam con. Con vô tội. Con biết nhiều phạm nhân cũng nói như thế và họ nói dối, nhưng con th́ nói thật. Con không bao giờ nói dối với thầy, với thầy th́ con không nói dối.” Tôi tin tưởng anh ta. Hoàn cảnh và cách nói năng của anh ta làm cho tôi hoàn toàn tin tưởng. Tôi bắt đầu nghĩ như thế thật là bất công, và tôi tự hỏi không biết ḿnh nên làm ǵ để sửa đổi một điều bất công khủng khiếp như thế này. Nhưng anh ta cắt đứt những ư nghĩ của tôi. Anh ta nhe răng cười và nói, “Nhưng thưa thầy, có nhiều tội lỗi khác mà con làm th́ không bị bắt gặp, cho nên con nghĩ như vậy cũng công bằng.” Tôi cười đến thắt cả ruột. Anh chàng lém lỉnh này hiểu được luật về nghiệp c̣n hơn mấy sư mà tôi quen biết. Có bao nhiêu lần chúng ta phạm một “tội” , một hành vi gây thương tổn cho người khác, một hành vi xuất phát từ một tâm địa hiểm ác, mà không bị trừng phạt? Lúc ấy chúng ta có kêu lên, “Thật là bất công! V́ sao tôi lại không bị bắt?”
Tuy nhiên, khi chúng ta chịu khổ sở mà không có một
lư do nào rơ ràng th́ lập tức than van, “Thật là bất công! Tại sao lại
là tôi cơ chứ?” Có lẽ, cũng là công bằng thôi. Giống như câu chuyện của
người tù kia, có lẽ trong đời chúng ta đă phạm nhiều tội mà không bị bắt
quả tang cho nên rốt cuộc, cuộc đời cũng công bằng.
|
