laiquangnam

 

 

Cẩm Sắt


Lư Thương Ẩn, 李商隠

qua tay Nguyễn Du


Tùy viên thi thoại Viên Mai tuồng như có ư như vầy,

 

"Thơ Vô đề là bài thơ không có tiêu đề. Vô ngôn, vô đề, vô thanh mới là tiếng ḷng của thiên nhiên, của đất trời." Thơ hữu đề, như bài Cẩm Sắt dưới đây, là thơ có tiêu đề. Thơ hữu đề là tiếng ḷng của con người. Âm thanh là lời tỏ t́nh chỉ có nơi con người. Cảm nhau v́ ư, v́ lời có cánh. Vô đề thường dễ hay (good, very nice) do cái chung ai cũng cảm mà không thấy, không sờ được. Hữu đề khó hay (hard) do cái riêng, là nỗi niềm tâm sự của chính ḿnh ta. Đúng hay sai. Chúa biết!.

Yêu cho cố vào. Quá nhiều người t́nh trong đời thi nhân lắm tài hoa như Lư Thương Ẩn nghĩ cũng đă. Bài của giáo sư đại học Vĩnh Sính giúp ta biết thêm xuất xứ và bối cảnh.
 

Yêu cho cố vào. Nhớ đau đáu khi ngồi một ḿnh về già. Ai biểu!. Có sức chơi, có sức chịu. “Nỗi ḷng ai có qua cầu mới hay” (Kiều, Nguyễn Du ). Mỗi lần nh́n lên tường thấy cây đàn Sắt, Lư Thương Ẩn chợt nhớ rằng ḿnh đă đánh lên cho t́nh nhân nào. Năm mươi người t́nh trong đời thi nhân tài hoa rằng đă đủ hay chưa? Bao nhiêu người khiến Thi nhân nhớ, bao nhiêu người t́nh là người t́nh qua một đêm nay ông đă quên trong kư ức. Chúa ơi!

Thi nhân, mỹ nữ t́nh lai láng..
Buốt tựa kim cô vướng hận đầu!
(laiquangnam)


Cẩm Sắt
锦瑟

Nguyên tác

錦瑟

錦瑟無端五十弦,
一弦一柱思華年。
莊生曉夢迷蝴蝶,
望帝春心託杜鵑。
滄海月明珠有淚,
藍田日暖玉生煙。
此情可待成追憶,
只是當時已惘然。

Phiên âm


Cẩm sắt vô đoan ngũ thập huyền
Nhất huyền nhất trụ tứ hoa niên
Trang sinh hiểu mộng mê hồ điệp
Vọng đế xuân tâm thác đỗ quyên
Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ
Lam điền nhật noăn ngọc sinh yên
Thử t́nh khả đăi thành truy ức
Chỉ thị đương thời dĩ vơng nhiên.

 

Chú vài từ và tạm dịch nghĩa

© 瑟 Sắt là danh từ chung chỉ một loại đàn bằng sắt ( kim loại ) có 25 dây xưa của Tàu thời Đường. 锦 Cẩm là gấm, một thứ quư giá danh tiếng. 锦瑟  là cây đàn bằng sắt rất nổi tiếng. Cây đàn này không có 25 dây như các cây đàn sắt thông thường mà có đến 50 dây. Số lượng dây gấp đôi có lẽ chỉ có mỗi trong nhà Lư Thương Ẩn. Tiêu đề đầy ẩn dụ, bất thường.

Câu “Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ” , ư thơ chỉ tả cảnh. Trăng chiếu sáng trên mặt biển xanh nơi đó vô số hạt nước do sóng va đập tạo thành, nay ánh trăng rọi sáng tựa hồ như những hạt châu, những hạt châu lệ long lanh. Một câu thơ đẹp.

© 暖 noăn là ấp, ấp trứng là động từ. Xin Bạn Hiền tạm quên đi từ noăn là trứng như trí nhớ thời ḿnh gạo bài vạn vật thời trung học. Trứng là danh từ, ấp trứng là động từ. Chỉ có Ấp mới làm cho vật nóng lên. Ấp là ngôn ngữ “t́nh” của thi nhân.

© Lam điền nhật noăn ngọc sinh yên => Ánh nắng mặt trời ấm áp ấp nóng trứng ngọc. Xuyên qua hạt ngọc tại đất Lam Điền, ánh sáng lung linh vờn ngoài viên ngọc tựa hồ như có làn khói mỏng tươm ra từ những trứng ngọc đó. Giáo sư đại học Vĩnh Sính giảng rằng viên ngọc là “khối t́nh “. “Khối t́nh mang xuống tuyền đài chưa tan” ( Kiều).. Lư Thương Ẩn: ngọc bốc hơi, mỏng dần, mỏng dần và biến mất, t́nh phai. Tan. Thời gian làm nhạt phai t́nh yêu. Xa nhau t́nh sẽ vơi dần, Gần nhau t́nh lậm âm thầm kết tinh. Đó là ư thơ của Lư Thương Ẩn trong bài Vô Đề “Con tằm đă thác cam đành dứt tơ”. Nguyễn Du th́ luôn nhất quán với ư thơ ngọc (t́nh) luôn kết, t́nh yêu là vĩnh cửu cho dù thế giới làm họ cách chia. Nguyễn Du th́ “sương khói đông lại thành ngọc t́nh". Gần nhau t́nh nhao nhao ập đến như thác đổ. Xa nhau mười lăm năm, t́nh Kim Kiều như nồng hơn, bạo hơn bởi kèm theo nó là bao nỗi nhớ nhung vọng tưởng. T́nh cũ là lủ cuốn t́nh trường. Dưới đây là đoạn thơ dài nhất mà Nguyễn Du trải nghiệm do một bài thơ Đường từ một thi nhân Tàu. Các thi nhân Tàu khác, Nguyễn Du tiên sinh chỉ nhắc trong một hay hai câu là cùng. Đây là những câu trong ba câu lục bát qua sáu ḍng thơ nay c̣n đọng lại trong Kiều:

Khúc đâu đầm ấm dương ḥa!
Ấy là Hồ Điệp hay là Trang Sinh?
Khúc đâu êm ái xuân t́nh!
Ấy hồn Thục Đế hay ḿnh Đỗ-Quyên?
Trong sao châu rơ duềnh quyên
Ấm sao hạt ngọc Lam Điền mới đông!
( Kiều 3204)

Êm ái xuân t́nh!, là làm sao ?  Mời đọc các câu này

"Được rày tái thế tương phùng
"Khát khao đă thỏa tấm ḷng lâu nay
( Kiều, 3040)


"Hoa tàn mà lại thêm tươi
"Trăng tàn mà lại hơn mười rằm xưa
  ( Kiều,3124)
 

Woà! Quá nồng.


“Hai thân th́ cũng quyết theo một bài” ( Kiều,3128).

 

Dô! dô!; Mười lăm năm ấy chút này chết thôi! Chết th́ chôn, sợ ǵ !

Động pḥng d́u dặt chén mồi
Bâng khuâng duyên mới, ngậm ngùi t́nh xưa
Những từ sen ngó đào tơ
Mười lăm năm, mới bây giờ là đây!
( Kiều, 3135_3138)

Ngó là từ đa ngữ nghĩa và Mới cũng là từ đa ngữ nghĩa. Đó là lư do mà Nguyễn Du đảo ngược quá tŕnh vật lư ( lư luận của giáo sư Vĩnh Sính, Canada). T́nh tan (LTA). T́nh đông (Nguyễn Du). Hết biết! ôi tiền nhân ta thật tuyệt. Bay hơi th́ thu (mất) nhiệt. Đông cứng th́ toả (nhận) nhiệt. Điều này dễ thấy cho những ai sống tại miền ôn đới. Trước khi tuyết rơi, trời đang lạnh bỗng trở ấm. Toả nhiệt. Mặt trời lên mỗi sáng, sương tan là “Nghe trời lành lạnh, nghe ta buồn buồn” (XD) . * Bầu trời t́nh thu nhiệt.

© Nghĩa câu 7-8
Thử t́nh khả đăi thành truy ức
Chỉ thị đương thời dĩ vơng nhiên

 

=> T́nh này đă sớm trở thành nỗi nhớ nhung mỗi khi truy về kư ức thời dĩ văng
Cho đến bây giờ chỉ c̣n lại trong ta chỉ là nỗi đau thương . Ư thơ hết sẩy!
==> T́nh này dĩ văng đời đau đáu,
Ḿnh nhấm ḿnh ḿnh đă tả tơi !


=> T́nh này dĩ văng nhớ đời
Ḿnh ḿnh đây lúc ḿnh cơi ḿnh sầu
.

© Câu “Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ” .Ư thơ tưởng chừng như chỉ để tả cảnh. Xuất sắc là ở ư này. Mỗi lần một đầu sóng xô nhau trên mặt biển xanh dưới ánh trăng sáng, đâm bổ đầu xuống th́ lập tức có muôn ngàn giọt nước sinh ra, nhận được ánh trăng, nó loé sáng lên. T́nh đáp t́nh. Những hạt nước này nay được ánh trăng rọi vào viền cho nó thành mỗi giọt châu lệ. Phía sau bờ chữ nghĩa, ánh trăng là t́nh của người yêu ḿnh, giọt nước biển là t́nh của th́ nhân khi nhớ về mỗi nàng. Chúa ơi! Luỵ rồi.

© Câu “ Lam điền nhật noăn ngọc sinh yên”. Ánh nắng mặt trời ấm áp chiếu tại đất Lam Điền, ánh sáng lung linh bọc ngoài viên ngọc tựa như có làn khói mỏng từ trứng ngọc bay lên và lan toả lên trời .Woà!


Dịch sang thơ quốc âm

01
Thất ngôn bát cú

Sắt Cầm năm chục văi dây tơ
Một trụ, một giây nhớ phát khờ ,
Mộng sáng Trang Sinh Bươm Bướm nhập
Hồn xuân Thục Đế, Đỗ Quyên phờ
Bốc mây ngọc, nắng Lam Điền ấp,
Cày biển trăng, châu lệ ngọc trôi
Dĩ văng t́nh này đời đáu đáu ,
Ḿnh ḿnh ḿnh nhấm nuốt khôn trôi !


02

Lục bát

Sắt Cầm năm chục dây tơ
Mỗi dây một trụ, nhớ khờ tuổi hoa,
Trang Sinh mộng, bướm là ta
Hồn xuân Thục Đế nhập nhà Đỗ Quyên
Ngọc tươm hơi, nắng Lam Điền
Biển trăng soi lệ khói viền châu trôi
T́nh này dĩ văng nhớ đời
Ḿnh ḿnh đây lúc ḿnh cơi ḿnh sầu.

Laiquangnam

KẾT LUẬN

Lư Thương Ẩn đă xuất sắc nhưng Nguyễn Du th́ xuất sắc vượt trội. Chỉ qua sáu ḍng thơ.
Với Lư Thương Ẩn t́nh là khói mây, t́nh có đâu là vĩnh cửu. T́nh tan.
Với Nguyễn Du là t́nh yêu đôi lứa là vĩnh cửu. T́nh kết.
Chính v́ sự vĩnh cửu trong t́nh yêu mà Nguyễn Du luôn ẩn hiện trong mỗi tấm ḷng trai gái người Việt xưa nay.

Ai đó “Khớp Hán, Đội Hán, Vọng Hán, Ṿi Hán “ viết lời lếu láo là Nguyễn Du dịch thơ Lư Thương Ẩn, họ là những anh Hán Vườn không mấy am hiểu ḍng cổ thi. Với thi nhân xưa th́ thủ thuật gợi nhớ qua một vài điển từ, từ một bài thơ cổ vốn đă nổi tiếng nào đó, là một thủ thuật bắt buộc để họ có thể tăng độ nén cho thơ ḿnh, và kéo dài ư thơ ḿnh nhờ điển từ ấy, khi mà họ buộc phải dùng một số từ rất hạn chế.

Ư kiến này sẽ được củng cố với một bài khác của Lư Thương Ẩn. Bài VÔ ĐỀ trong kỳ tới, trong đó Nguyễn Du một lần nữa luôn tỏ ra có đẳng cấp hơn hẳn.

Một ngày thương nhớ Đ.Trần.
Laiquangnam

____


Tham khảo
© -Nam Trân chủ biên, et al …Thơ Đường I, Vănhọc, Hanoi,1987
© Bài viết của giáo sư Vĩnh Sính dạy đại học tại Canada.

http://i789.photobucket.com/albums/yy180/Lakichi/lythuongan1.jpg
http://chutluulai.net/forums/printthread.php?t=6542&pp=100
Về bài “Cẩm sắt” của Lư Thương Ẩn – Từ ư nghĩa bài thơ đến tiếng đàn sum họp của Thúy Kiều .Vĩnh Sính .
© Google search “Khảo sát Truyện Kiều từ những câu thơ 'dịch' Đường thi”
  

 

trang   

 

www.art2all.net