Nguyn Lạc

 

TẢN MẠN ĐI ĐIỀU VỀ TR

KỲ 5

 


 

 

LOẠI TR DANH TR (tt)
 

III. Các loại trà khác

 

1. Vịt nam

Trước khi nói đ́n trà Vịt, ti xin nhắc lại sơ lược quan nịm v̀ ngùn ǵc trà.

Theo Đỗ Ngọc Quỹ: Từ ti liệu khảo cứu của Uỷ ban Khoa học X hội th người ta đ tm thấy dấu tch của l v cy ch ha thạch ở đất tổ Hng Vương (Ph Thọ). Xa hơn nữa, họ cn nghi ngờ cy ch c từ thời kỳ đồ đ Sơn Vi (văn ha Ha Bnh). Cho đến nay, ở vng Suối Ging (Văn Chấn-Nghĩa Lộ-Yn Bi), trn độ cao 1.000 mt so với mặt biển, c một vng ch hoang khoảng 40.000 cy ch dại, trong đ c một cy ch cổ thụ lớn nhất, ba người m khng xuể. (Webside Đặc Trưng).

Một chứng cứ tư liệu khc: Thiền Uyển Tập Anh, mục Tăng thống Huệ Sinh (?-1064) c ni đến một địa danh gọi l Ni Tr ở Bắc Ninh, như sau: Năm 19 tuổi, Sư bỏ đời, cng Php Thng cha Hạc Lm thờ Định Huệ cha Quang Hưng lm thầy. Học thiền mỗi ngy một tiến. Định Huệ vỗ về mến chuộng. Từ đ, Sư dạo khắp tng lm, hỏi hết thiền chỉ rồi đến đỉnh Bồ Đề ni Tr trc tch. Mỗi lần vo định, trải qua năm ngy mới dậy. Người bấy giờ gọi Sư l Đại sĩ nhục thn. Tiến sĩ L Mạnh Tht ch thm: Ni Tr, tức ni Nguyệt Thường hay ni Bạch Sắc ở huyện Tin Du tỉnh Bắc Ninh. Đại Nam Nhất Thống Ch, tỉnh Bắc Ninh, mục Sơn xuyn ni: Ni Nguyệt Thường, tại pha ty nam huyện Tin Du ba dặm, một tn l ni Bạch Sắc, cũng gọi l ni Tr. Tương truyền L Thnh Tn đến chơi ni đ v cho tn Nguyệt Thường. Ni hơi cao, đ đất lẫn lộn. Trn ni c liu, dưới ni c đền Cao Sơn. Năm Tự Đức thứ 3 (1850) triều ta liệt vo hạng danh sơn, chp vo sch cng. Ni ny hiện c đỉnh Bồ Đề khng, chưa thể biết được. Khả năng ni ny l ni c cy tr hoang mọc nhiều l điều khng phải khng thể tin. L Qu Đn dẫn Tr Kinh của Trung Hoa viết: Tr l một loại cy qu ở phương Nam, cy như cy qua l, l như l chi tử, hoa như hoa tường vi trắng, quả như quả tinh biền lư, nhị như nhị đinh hương, vị rất hn (Vn Đi Loại Ngữ Phẩm Vật). Vậy cy tr lc đ người Việt gọi l qua l, giống như cư dn vng Vn Nam gọi l đồ (sau người Trung Hoa thm một vạch ngang v đọc l tr).

Sch Trung Hoa cũng thừa nhận cy tr vốn c trong tự nhin tại Việt Nam, cuốn Nghim Bc Tạp Ch, Đo Hoằng Cảnh, người san định lại Thần Nng Bản Thảo, mượn lời L Trọng Tn viết: Tr ở Giao Chỉ như ru xanh, vị cay gắt gọi l tr đắng. Như vậy tr l cy bản địa Việt Nam được người Trung Hoa đnh gi cao, nn việc tín cống tr thời Đinh l điều khng phải l kh hiểu"

 

- Ở Việt Nam, tr xanh hay ch xanh cn dng chỉ nước vối. Tr xanh thn d ny chọn l tr bnh tẻ (khng qu non hay qu gi) cho vo nồi đồng đun đến khi c sắc mu vng xanh đem ra dng. Cũng c khi người ta chế thnh cao: Nước tr xanh đun đến khi cạn vơi một nửa, tiếp thm nước, thm t đường tn, gừng gi nhỏ v đun tiếp khoảng một ngy đm cho đến khi dặc sệt lại. Dng mo chuối hay mo cao lm chổi qut ln giấy bản phơi nắng cho thật kh, rồi phơi sương lại cho dịu. Khi dng cắt một miếng thả vo nước nng l c bt ch xanh.

 

- Người Việt ni đến tr Tu c nghĩa ni tr ướp hương, v thời trước loại tr nhập từ Trung Hoa thường l loại tr ny. Sau ny tuy gọi l tr Tu nhưng đa phần l tr sản xuất tại Việt Nam, nhưng theo phương cch ướp hương ring của VN. Tr Tu hay tr ướp hương c thể ướp bằng hương liệu hay bằng hoa tươi. (Các bạn nn nhớ ướp hương lịu - tự nhin hay nhn tạo sẽ làm ḿt vị chát, tanin, tuỵt vời của trà, nh́t là trà quý; cũng như úng trà với sữa, đường, chanh ...́)

Hai loại tr sen v tr li nổi tiếng của Việt Nam l hai loại tr ướp hương, dn dã còn c tr ngu, tr si hay qu phi hơn l tr ướp thủy tin, tr ướp hoa quỳnh.
 

- Tr sen

Người Việt c loại tr độc đo l tr sen. Tr sen l một loại tr xanh ướp với hoa sen để lấy hương thơm tự nhin của loi hoa ny. Phương php chế biến đa dạng v rất độc đo. Sau đy l một vi cch chế biến tr sen:

. Dng tay tch nhẹ nhng những cnh hoa sen ra cho đến khi nhn thấy đi hoa v nhị hoa mu vng, chỉ tch hoa đủ lớn để c chỗ đổ tr vo. Rồi lấy tr đ chuẩn bị trước, đổ vo trong bng sen khoảng 15-20g tr để cho hương sen thấm vo tr vừa đủ. Dng tiếp l sen tươi cắt thnh miếng lớn vừa đủ bọc bng hoa lại rồi dng lạt buộc tm lại ở cuống hoa. Rồi để qua đm tới sng hm sau lấy ra dng hay sấy nhẹ để dnh;

. Bứt lấy nhị sen rồi ướp với tr một đm hay cho nhị sen v tr vo bếp hong cho hương sen quyện vo tr.

 

-Tr Li

Tr Li cũng l một loại tr ướp hương nổi tiếng ở Việt Nam, Chng được ướp hương hoa li hon ton tự nhin. Sau ny người Trung Hoa cũng c lm ra một số sản phẩm tr mang hương vị loi hoa ny gọi l Hương Phiến Tr. Tr xanh trải một lớp rồi hoa li trải một lớp, cứ như thế m lm cho đầy. Bn trn phủ một lớp giấy bản trong vi ngy, rồi lấy ra đem sao nhẹ.

 

- Trà Tước Thịt

Theo An Nam Ch Lược của sử gia L Tắc c ghi Vo thng 5 năm thứ 8 nin hiệu Khai Bảo, Đinh Liễn c tiến cống nh Tống sừng t gic, ng voi v tr "lưỡi chim. Sch Địa Dư Ch Lược của cụ Nguyễn Tri, ghi ấy l tr Tước Thiệt, cn gọi l tr mc cu hay tr mi - thuộc Chu , Chu L.

Đ̀ ṿt tín ćng phải là đ̀ quí hím, nước nḥn khng có, ṿy mà Trung Hoa cho trà Tước Thiệt này là của họ.

 

- Tr Mạn

Tr Mạn Hảo: l một loại tr xanh ướp nổi tiếng Bắc Bộ thời thuộc Php v hay được Nguyễn Tun nhắc đến trong tc phẩm của mnh. Tr mạn hảo nổi tiếng đến mức ha thn vo cu ca dao sau:

Lm trai biết đnh tổ tm,

Uống tr Mạn Hảo, xem nm Thy Kiều.

Tr mạn l tiếng gọi chung cc loại tr xanh (lục tr) ở miền ngược (nn cn gọi l tr mạn ngược; đặc biệt vng H Giang). Ngy xưa người ta ln miền ngược H Giang hay ln tận Mạn Hảo mua tr về đều gọi chung l tr Mạn hay tr Mạn Hảo. V thế việc bun tr thời xưa rất vất vả, phải ln miền ngược mua mang về, ca dao c cu:

Chồng ti thường ngược sng Ngu,

Mua ch Mạn Hảo thng sau th về

Nh bun đi ngược ln miền ni mua tr hoang hi từ vng ny về ướp cc loi hoa như nhi, si, sen, thủy tin, Loại tr Mạn Hảo ng Nguyễn Tun ni l loại tr ướp hoa si, v chỉ miền Bắc mới c thi quen ướp tr bằng hoa si, trong Nam chuộng hoa li hơn. Chứng tỏ cy tr c gốc bản địa miền thượng du Bắc Bộ Việt Nam.

Tr ngon có tiếng hịn nay gồm c tr Bắc Thi, trà Lm Đ̀ng, trà Bảo Ḷc của Vịt Nam.

 

- Trà Qú

Ở miền nam Vịt Nam c 1 loại tr dn d, gọi l tr Quế, thường trồng ở hng ro, c thể uống tươi hoặc cho vo cối gi giập, phơi kh để uống dần.

 

2. Đi Loan

Tr trn chu: l thức uống được chế biến từ tr xanh hoặc tr đen được cc cửa hng đồ uống tại Đi Trung, Đi Loan pht triển từ những năm 1980. Đặc điểm của tr trn chu l khi bị lắc, một lớp bọt nước mỏng được tạo thnh trn bề mặt v dưới đy cn cc hạt bột sắn trắng

N được chế biến từ l ch trộn với cc hạt trn chu lm từ bột sắn. Tr trn chu c hương vị từ hoa quả hay tr. Người Anh gọi tr ny l bubble tea cn người Php dịch st l th aux perles hay dịch theo người Anh th aux bulles. Mỗi ly tr c một ci ống ht, khi ht phải những hạt trn chu bột sắn người uống tr vừa thưởng thức hương vị tr vừa nhai nhai hạt trn chu dẻo dẻo.
 

3. Mỹ

- Tr ti lọc:

Tr ti lọc (tea bag): được Thomas Sullivan một tay bun tr của New York pht hiện ra năm 1904. Thật tnh cờ khi ng gửi tặng cc mẫu thử tr trong cc ti vải cotton muslin cho khch hng của mnh. Một vi khch hng lại nghĩ rằng ng dng ti vải ny để thay cho ci lọc bằng kim loại, họ bỏ nguyn ti tr vo ấm rồi chế nước nng dng. Cc khch hng của Sullivan đ phản hồi lại việc sử dụng tr trong cc ti bằng vải cotton muslin l rất thuận tiện v nhanh chng thay v cc dụng cụ lọc tr bằng kim loại. V họ cũng gp thm cho Thomas Sullivan về những chiếc ti vải ny qu dy, tr kh ngấm.

Năm 1920 cc loại tr ti lọc đ phổ biến trn khắp nước Mỹ v để biến n trở thnh ngnh cng nghiệp tr ti lọc kiếm bộn tiền cho cc nh kinh doanh trong ngnh tr như Thomas Lipton cha đẻ của thương hiệu tr Lipton l một trong những người đầu tin chiếm lĩnh thị trường tr ti lọc. Họ đ nghin cứu v thay đổi từ việc sử dụng loại vải lụa cotton muslin sang sử dụng một loại giấy lọc như ngy hm nay chng ta vẫn đang sử dụng.

V đến ngy hm nay tr ti lọc đ c lịch sử hơn 100 năm.

Tr ti lọc thường được khử tanin bớt nn uống sẽ t cht. Hiện ở Việt Nam c nhiều loại tr ti lọc nhưng nhiều người biết đến l tr Lipton nhn vng, tr Dimah,
 

- Tr ha tan:

Tr ha tan (instant tea): Năm 1946, cng ty Nestle, Mỹ, lần đầu tin tung ra thị trường loại tr ha tan (gọi l tr dng liền). Tr ny sản xuất từ tr đen bằng chiết xuất từ tr vụn hay l tr ln men chưa sấy kh. Dịch chiết đ đem c đặc thnh bột bằng nhiều phương php như đng kh, sấy chn khng Sấy nhiệt độ thấp như vậy gip giữ lại hương vị của tr.
 

Xin nn nhớ rằng, các danh trà, các trà hảo hạng khng bao giờ ướp hương, vì hương liệu sẽ làm ḿt tính chát tuỵt vời của những trà này. Cũng như người sành địu khng bao giờ ăn ngọt trong lúc úng trà.

 

Nguyn Lạc

(Còn típ nhìu kỳ)

 

Trở về Kỳ 4

Xem tiếp Kỳ 6

 


 

art2all.net