TRẦN DZẠ LỮ

 

 

HỒI ỨC

DỌC ĐƯỜNG VĂN NGHỆ CỦA TÔI

 

PHẦN 12 - Ở QUẢNG NGĂI

 

          Nói đến vùng đất có núi Ấn sông Trà, xứ mía đường khốn khó…bao đời. Nhưng là nơi sản sinh nhiều người tài hoa trong văn chương…Trong hồi ức này tôi nhớ Phan Nhự Thức, Hà Nguyên Thạch, Khắc Minh, Nguyễn Đăng Tŕnh, Trần Thị Cổ Tích, Mai Bá Ấn…Họ như sóng ngầm trước thời gian và không gian. Họ đi qua bể dâu trần thế rất bi tráng.

Người thứ nhất là PHAN NHỰ THỨC.

Tôi chỉ quen anh vào thập niên 70. Song thập niên 60 tôi đă yêu thích bài thơ T̀NH BUỒN của anh:

Người qua nhà tôi mỗi ngày bốn bận
Nón che nghiêng nên chẳng thấy tôi buồn
Ngày bốn bận nhớ thương tôi đúng hẹn
Đứng đợi chờ nón trắng với tay thon

Mười ngón tay thon của người con gái
Mười đắn đo suy tính chuyện ân t́nh
Tôi nh́n thấy tay người chưa nhẫn cưới
Vẫn ngại ngùng khi trao gởi thư xanh

Tờ thư xanh ấy xanh xanh màu nước biển
Xanh như màu áo ấm của người yêu
Nằm trong sách vẫn thơm mùi ước hẹn
Ngát t́nh thơ vừa nhớ sáng thương chiều

Người vẫn thế áo học tṛ vẫn trắng
Guốc thời trang kiêu hănh bốn mùa cao
Bàn chân thon e dè trên biển cát
Đêm chờn vờn t́nh ái rộn chiêm bao

Tôi cơm áo bây giờ xa sách vở
Tuổi phiêu bồng rơi rớt một mùa xuân
Thơ t́nh ái thôi bướm vàng cánh vỗ
C̣n tâm hồn: một gốc rạ cô đơn

Phan Nhự Thức

 

Là một người đầy nhiệt huyết và trẻ trung thời ấy, anh đă cùng Khắc Minh khai sinh tạp chí Trước Mặt. Nơi quy tụ nhiều anh em văn nghệ. Và thổi một luồng gió mới ở Quảng Ngăi, khiến cho sinh hoạt văn hóa văn nghệ ở đây nổi bật một thời.

Sau năm 75, nói như thơ của Đynh Trầm Ca Vừa trôi vừa nở hoa, Phan Nhự Thức đă trôi vào tận SàiG̣n. Những năm tháng ở đây đủ để anh sống, viết và chiêm nghiệm số phận ḿnh. Ông hội đồng ngày xưa đă kiếm sống bằng cách bưng bê bún ḅ ở chợ Phạm Văn Hai. Sự thách thức của số phận khiến thơ anh càng phát tiết và tài hoa hơn. Đọc bài thơ anh ngay giữa chợ khi gặp lại, tôi đă rưng rưng:

CƠI T̀NH XUÂN

nhân danh thơ phục hồi ta và bạn 
người bạn t́nh rong ruổi cơng trên lưng 
theo vạt nắng đầu ngày vừa nguyên đán 
em cựa ḿnh da thịt bỗng vang lừng

bởi khắc khổ ta một đời khép kín 
em co ro gío tạt cuối hiên buồn 
những nhát cuốc, ngờ đâu, tay bịn rịn 
đất bật lên từng đoá lệ trào tuôn

thôi hăy xếp khối t́nh sầu hữu hạn 
hăy cùng ta tuư luư trận phong trần 
đêm động pḥng rượu tràn qua xứ bạn 
một đường bay t́nh vút khỏi tay nâng

núm ngực hồng thở từng hơi thơm phức 
buổi quay về hạnh ngộ cuối trời đêm 
ta tóc bạc cũng nghe ḷng hừng hực 
trời c̣n xuân ta c̣n lửa t́nh, em

Phan Nhự Thức

 

Thời gian này Tôi, Hà Nguyên Thạch và một số bạn thường hay tới chỗ anh để động viên tinh thần. Cho dù 4 câu thơ mở đầu bài thơ Cơi T́nh Xuân đă thay lời anh bật ra từ trái tim ăm ắp yêu thương:

nhân danh thơ phục hồi ta và bạn 
người bạn t́nh rong ruổi cơng trên lưng 
theo vạt nắng đầu ngày vừa nguyên đán 
em cựa ḿnh da thịt bỗng vang lừng ( PNT )

Và câu thơ giàu h́nh tượng và sự tài t́nh khi phóng bút mà tôi từng thấm thía và xót xa:. .

”Người bạn t́nh rong ruổi cơng trên lưng. ”

Thời gian cứ trôi và chẳng chờ đợi ai. Anh và bạn t́nh vẫn miệt mài lăn theo cơm áo. Tưởng anh qua khỏi khổ nạn. Có ngờ đâu Định Mệnh đă an bày. Anh bay vào thiên thu năm 1996 để lại người bạn t́nh chơ vơ. Đám tang anh bạn bè đi rất đông. Thôi yên giấc ngàn thu nhé anh Phan Nhự Thức.

 

HÀ NGUYÊN THẠCH VỚI TẬP THƠ CHÂN CẦU SÓNG VỖ

Nhà thơ Hà Nguyên Thạch tên thật Nguyễn văn Đồng sinh năm 1942 tại làng Phước Ninh Đà Nẵng. Cha ông là Nguyễn Văn Được, trưởng làng Phước Ninh. Sau khi tốt nghiệp trường trung học Phan Châu trinh, Hà Nguyên Thạch theo học trường đại học sư phạm Huế. Đầu những năm 60 khi c̣n là sinh viên, Hà Nguyên Thạch đă nổi tiếng v́ có nhiều bài thơ đang ở tạp chí Bách Khoa SàiG̣n và được bầu làm chủ biên tạp chí Nhận Thức của sinh viên Huế.

Sau khi ra trường về dạy tại trường nữ trung học Quảng Ngăi, Hà Nguyên Thạch đă cùng Phan Nhự Thức, Luân Hoán, Đinh Hoàng Sa, Nghiêu Đề đứng ra thực hiện tạp chí Trước Mặt và Tập Hợp. Trước ngày 30. 4. 75 ông giữ chức Phó Chánh Sở Giáo Dục Quảng Ngăi. Sau năm 75 Hà nguyên Thạch chuyển về SàiG̣n và trải qua nhiều sóng gió. Vợ xuất ngoại, ông ở lại SG và kinh qua nhiều nghề: Chạy bàn ở quán cà phê của nhà thơ Huy Tưởng, bỏ mối kem đánh răng. Sau khi lập gia đ́nh lần thứ 2, nhà thơ sống ở Vũng Tàu và dạy học cho một số trường tại SG.

Biết nhau trên báo chí nhưng măi đến năm 1970 tôi mới gặp gỡ và thân t́nh với anh lúc Luân Hoán ra mắt tập thơ Về Trời ở Đà Nẵng. Tập thơ khiến mọi người chú ư là tập thơ Chân Cầu Sóng Vỗ xuất bản năm 1967. Bài thơ ấy dưới đây:

 

Hà Nguyên Thạch

CHÂN CẦU SÓNG VỖ

Khi màu áo gọi mấy chiều xuống thấp
Anh thả hồn trôi theo phố em qua
Mùa thu đi c̣n dáng dấp phai nḥa
Cây vẫn măi ôm nỗi sầu rụng lá

Con đường thức giấc chiều em rộn ră
Bước chân chim tay vẫy tóc che hồn
Ngày mai ơi! phố nắng có mù sương
Màu má vẫn nồng thơm buồng ngực trẻ

Anh vẫn đi dù biết ḿnh không thể
Chiều có lên đèn đêm chẳng c̣n nhau
Nước mắt nào trôi hết tuổi thương đau
Anh vẫn giữ giọt sương chiều trên tóc

Cây cúi xuống thương đường xuôi bóng dốc
Anh-một lần qua đó-đă yêu em
Sẽ một lần tay lỡ hái ưu phiền
Thôi đành để tóc ḿnh bay với gió

Khi qua đó chân cầu reo bóng nhỏ
Lời thanh xuân dạt bọt nước quanh bờ
Phấn son nào che bóng tối đường xa
Nên anh măi chờ em chiều cuối phố

Con nước ấy đă bao lần sóng vỗ
Chút tàn phai đậu xuống mép chân cầu
Chút sầu đau đọng lại giữa hồn nhau
Anh giữ lấy để mùa xuân xanh lá

Hà Nguyên Thạch

 

Và lục bát của anh rất điêu luyện khi được chuyển hóa từ trái tim lên khối óc:

NHẠC BIỂN

Nằm đây một băi hoang sầu
Ngh́n con sóng vỗ nát nhàu biển đêm
Một loài chim lạ bay lên
Bờ linh hồn nước đục lềnh tháng năm

Mắt nh́n khoảng tối mù tăm
Bàn tay dang măi xa tầm ước mơ
Mệt nhoài bọt nước bơ vơ
Lên đênh từ buổi biển bờ cách chia

Ngày mai rồi ngày mai kia
Cát khô băi chát c̣n ǵ nữa đâu
Hồn thơm mùi tóc có lau
Vọng trùng dương một điệu sầu mênh mang

Hà Nguyên Thạch

 

Cái đáng nhớ nhất là những ngày tháng anh bưng bê cà phê ở quán cà phê Huy Tưởng. Nơi gặp gỡ rất nhiều anh em văn nghệ. Điều này anh không lấy làm buồn bực. Thái độ nầy là cách sống bi tráng vậy. Nhưng rồi anh cũng có một kết cục có hậu: Lấy vợ 2 và sinh được một quư tử. Hiện ở Vũng Tàu anh vẫn chạy HonDa lên thành phố dạy học. Vui mừng cùng anh Hà Nguyên Thạch ạ.

 

NGUYỄN ĐĂNG TR̀NH, NHÀ THƠ THUẦN VIỆT

Tiếp tục bầu nhiệt huyết lớp đàn anh ở Quảng Ngăi là Nguyễn Đăng Tŕnh. Nội cái tên không cũng đủ cho ta h́nh dung một gă bụi bặm, phong trần, ruổi rong bốn phương trời rồi… tuy dáng dấp th́ rất thư sinh. Từ thập niên 60, lúc đang ở ghế nhà trường Tŕnh đă có thơ đăng trên Bách Khoa, Văn, Khởi Hành …Đến thập niên 80 tôi mới quen biết. Và tất nhiên là thân t́nh ngay bởi những người làm thơ luôn có những linh cảm đặc biệt. Qua nhiều năm tháng ở SG, Nguyễn Đăng Tŕnh có những lao đao cuộc sống song vẫn ngồn ngộn đam mê và chí cốt với văn hóa văn nghệ. Là một trong những chủ biên của tờ tạp chí Thời Văn. Nơi quy tụ nhiều người “ham học, ưa suy nghĩ, say mê sáng tạo” của cả nước. Đó là ḍng chảy, là hợp lưu tinh túy thi ca, tinh chất văn chương giữa thời buổi người ta chạy theo kinh tế thị trường. Thật can đảm thay những người chủ trương Thời Văn. Tôi hớn hở cùng Tŕnh đâu được 10 số th́ Thời Văn cũng yểu mệnh. Tiếc hùi hụi v́ tờ tạp chí rất đẹp từ h́nh thức tới nội dung. Thi hào Nguyễn Du phán không sai: Chữ Tài liền với chữ Tai một Vần. Ngay căn nhà Nguyễn Đăng Tŕnh ở B́nh Triệu cũng có tranh chấp tới mười mấy năm. Cuối cùng nhà thơ Nguyễn Đăng Trinh cũng phải “ Nhà ơi! Chào Mi” để trôi về Long Thành làm bạn với nương rẫy. Sống như một đạo sĩ ấn cư. Lâu lâu, lần ṃ lên 64 cà phê để gặp anh em văn nghệ cho đỡ buồn. Tŕnh ơi! Thôi đành vậy. Nhưng thơ cậu như chất ngọc. Càng mài càng sáng. Thuần Việt, đó là nét rất riêng không lẫn vào đâu được. Chữ nghĩa, ngôn ngữ nhân gian thường t́nh ở đó mà cậu đă khéo léo dụng ngữ để trở thành lung linh, sắc sảo và hồn vía trong mỗi bài thơ.

 

NGUYỄN ĐĂNG TR̀NH

GẶP LẠI THÁNG GIÊNG

Có thể nào em chẳng chút xa ḷng
Sau ngần ấy năm cách mặt
Đôi mắt kia hăy c̣n xanh ngăn ngắt
Màu lá non phơn phớt nắng giêng trong

Ḷng rối lên từng chặp bâng khuâng
Khi ánh mắt đắm vào ánh mắt
Mùi hoa trái làm đêm thơm ngát
Làm tôi quên tuốt luốt mùi đời

Chuyến về này ngỡ chẳng c̣n ai
Nhận ra tôi sau bao mùa biệt xứ
Làng quê cũ nay đă là thị tứ
Riêng mỗi em chẳng khác chút xưa nào

Như vừa lăn ra khỏi chiêm bao
Nghe trái tim đang tầm xuân trong ngực
Tôi muốn bạt tai ḿnh cho đỡ tức
Xưa quá ham chơi suưt mất cuộc t́nh

 

BẮN EM VỀ PHÍA NGH̀N TRÙNG

Chợt không c̣n sức để buồn
Chiều đưa em về Quảng Ngăi
Cái nắm tay thôi cũng ngại
Nói ǵ đến một nụ hôn

Từ ngày tôi em sông suối
Biển rừng thả vó rong chơi
Cuộc t́nh quanh năm mới rợi
Bốn mùa tôi chẳng cần phơi

Sài G̣n tháng giêng không mưa
Mà sao lạnh đầy phố xá
Đă say đâu mà muốn ngă
Ngây ngây người mắc phải bùa

Đoàn tàu tối nay dễ ghét
Không thơ như sáng em vào
Tiếng c̣i cứ như tiếng thét
Lạnh lùng lia một nhát dao!

Tôi buộc làm tên xạ thủ
Nát ḷng khi phải giương cung
Mím môi thi hành phận sự
Bắn em về phía ngh́n trùng…

 

NGỰA HOANG

ngựa hoang ruổi vó đăng tŕnh
bụi hồng lăng đăng nhẹ tênh gánh đời
c̣n dài nửa cuộc rong chơi
quan san ngh́n dặm một trời cỏ thơm
ngày sau vẹt gót bạc bờm
ngoảnh về tàu cũ ngoác mồm hí vang…

Nguyễn Đăng Tŕnh

 

TRẦN THỊ CỔ TÍCH, Nhà THƠ NỮ CỦA XỨ NÚI ẤN SÔNG TRÀ

Nhắc đến Nguyễn Đăng Tŕnh mà không nói tới Trần Thị Cổ Tích là một thiếu sót. Bởi họ là một cặp bài trùng, là môi với răng, là thuyền và biển. Bài trùng mà thiếu một là lẻ loi. Môi hở th́ răng lạnh. Thuyền vắng bóng th́ biển nhớ đầy…Trong thi ca họ chứa chan tương tác. Hăy đọc những lời dưới của Nguyễn Đăng Tŕnh viết về cô ấy:

NĂM THÁNG ĐI QUA NHỮNG VU VƠ DỪNG LẠI

Những tưởng giữa thập niên 1970 làng văn nghệ miền Nam đă bùng vỡ một thế hệ nhà thơ trẻ có đủ tố chất và điều kiện để thành danh. Họ đă có “tác phẩm” đăng trên những trang thơ của các báo dành cho tuổi mới lớn thời bấy giờ khi mới chỉ là những cô cậu đệ lục đệ ngũ. . . (bằng tài năng thực sự chứ không phải phần lớn nhờ vào công nghệ lăng xê ồn ào đến lố bịch như những năm sau đó. . . ). Năng khiếu và ḷng đam mê đă chắp cánh cho họ bay cao và bay xa trên ṿm trời thi ca bảy sắc cầu vồng. Trong số đó, tôi thấy có Trần Thị Cổ Tích.

Thật đáng tiếc khi cuộc chiến dừng bước phiêu lưu cũng là lúc biết bao nụ mầm thi ca tàn rụi khi lá chưa kịp xanh! Tôi tin nếu hành tŕnh suôn sẻ th́ con đường thi ca của Trần Thị Cổ Tích hẳn đă rẽ qua nhiều khúc quanh phiêu lưu khác. Nhưng tôi không dám chắc đă êm ả hoặc gập ghềnh, du dương hoặc cuồng nộ, bi quan hay lạc quan, thăng hoa hoặc tán sắc... Trần Thị Cổ Tích vĩnh viễn đă mất đi cái cơ hội bứt phá cần thiết!

Măi đến những năm gần đây tôi mới gặp lại thơ Trần Thị Cổ Tích. Không quá cũ mà cũng không quá mới. Không rụt rè mà cũng không táo bạo. Không ḱm nén mà cũng không ồn ào. . . Nhưng thâm trầm mà thao thiết, thầm lặng mà day dứt. . . miên man!

Có lần Trần Thị Cổ Tích nói vui: “Ḿnh muốn bỏ thơ mà thơ không chịu bỏ ḿnh! Cũng chỉ v́ Năm tháng đi qua những vu vơ dừng lại. "

Ra là thế!. . .

Nguyễn Đăng Tŕnh

 

Chính xác như NĐT nói về Trần Thị Cổ tích. Trước 75 thơ cô đă xuất hiện trên các trang báo tuổi mới lớn ở SG, khi c̣n ở cấp trung học. Thơ và cái tên rất. . . cổ tích khiến tôi nhớ lâu dù chưa tận mặt bao giờ. Và những năm tháng gần đây cô lại xuất hiện trên các trang wed và FB. Đặc biệt là ở trang HX bạn bè và bạn đọc rất quư mến cô qua thơ và tính cách. Giờ đây cô sâu đằm và chín chắn hơn. Tư tưởng và ngôn ngữ được thanh lọc đầy trí tuệ. Tôi c̣n quư cô ở chỗ: Tuy sinh sống ở Quảng Ngăi nhưng gốc Huế. Thâm trầm, kín đáo, tư cách, khiêm cung…Tôi thích những bài thơ sau:

 

LỜI DÀNH CHO MỘT NGƯỜI

em không thể vô t́nh
trước một tia nh́n ấm áp
một câu nói sẻ chia
một nâng đỡ nhẹ nhàng
giữa lúc đời lao đao găy gập

**
trái tim em
ngoài t́nh yêu cha mẹ
chồng con
thầy cô
bè bạn. . .
vẫn c̣n một chỗ cho anh
không phải trong góc khuất
không phải trong bóng đêm
không phải chỗ yếu mềm
bởi đă đặt vào tim
th́ nơi nào
cũng là nơi trang trọng nhất. . .

 

KỊP

đă dặn nhau
đừng đưa tiễn
tàu c̣n năm phút rời ga
sao cứ đăm đăm về một phía
cửa toa số 9
không anh

tàu c̣n bốn phút
gió lùa cửa toa số 9
thời gian căng dài khắc khoải
vội chi tàu ơi!

c̣n ba phút
lao vào
mớ tóc ḷa x̣a
đôi mắt kiếm t́m
thảng thốt
nắng ga trưa d́u dịu mơ màng

vẫn c̣n kịp mỉm cười
vẫn c̣n kịp bắt tay
vẫn c̣n kịp cài nụ hôn lên tóc
và kịp thấy
trong đáy mắt nhau
những giọt lệ vẫy vùng. . .

 

T̀NH TÔI CÓ NHỮNG NGÀY NHƯ THẾ

từng ṿng bánh xe lăn nhanh
cuốn tṛn nỗi nhớ
cuốn người tôi yêu trôi xa. . .

hoàng hôn vật vă
tím ngắt công viên lạnh khô ghế đá
buồn bốc hơi nhân ảnh mịt mờ
mây lang thang lang thang
t́nh tôi lang thang lang thang
thành phố tan hoang
chút t́nh yêu mỏi muộn
trang thơ c̣n sót lại
bên kia dốc đời
sao c̣n nhiều bất trắc
sao c̣n đầy gian nan
bạn bè ơi! người thân ơi!
có hiểu?

công viên chiều nay ḿnh tôi khóc điếng
gió lộng bời bời
nước mắt rơi cỏ xanh cỏ xám
nước mắt rơi hoa nở hoa tàn
gió lộng bời bời
tim tôi lăn từng ṿng
theo bánh xe xa. . .
tuôn trào nhớ
quặn thắt đau
se ḷng thương người ấy
oằn lưng vác nỗi ngậm ngùi
đi về phía xa. . .
xa!. . .

 

NGÀY CỦA MỘT ĐỜI

*riêng tặng anh NĐT
nhân sinh nhật 9. 8

ngỡ chỉ c̣n những buổi chiều
lầm lũi ven sông
níu mây tím về
chôn sâu đáy mắt
rời ră một ngày
ngỡ chỉ c̣n những tối
thui thủi qua những phố ṃn
những ngôi nhà cửa khóa
sương bạc một màu
run rẩy đêm

ngỡ chỉ c̣n những sớm mai
không thấy b́nh minh
chỉ những lá vàng chao đảo trước sân
chia nỗi niềm tàn héo
nhưng có một ngày
nơi quán cà phê ven hồ
em nhặt được trái tim anh
trăn trở trên tay em
trái tim đầy vết chém
sao vẫn nồng ấm tươi xanh
vẫn rộn ràng nhịp đập
vẫn phập phồng lời yêu thương sóng dội
mây tím không về nữa
những cánh cửa mở toang
b́nh minh hồn nhiên dịu dàng
âu yếm sương mai
ngày của một đời
đă mở. . .

 

VÀ TÔI HIỂU…

cái gă ba lơn ngày ấy
giờ ra chơi nào cũng gọi tên tôi
để rồi nhận lại
cái nguưt dài
rất chảnh

ḍng đời bon nhanh
mỗi người một cảnh
gă lại gọi ngày gọi đêm
gọi mưa gọi nắng
gọi khi đời bầm dập
gọi khi ḷng đớn đau

gọi lâu đến thế mà tôi không nghe
đến khi nghe rồi sao tôi không hiểu

trời đất ơi!
gă dấu t́nh yêu ở đâu kỹ thế
ba mấy năm rồi vẫn trong trẻo tinh khôi

chiều nay gă lại gọi tên tôi
giữa những ḍng thơ
và tôi hiểu. . .

Trần Thị Cổ Tích

 

H́nh 1: Phan Nhự Thức chủ biên tờ tạp chí TRƯỚC MẶT
 

H́nh 2: Chân Dung nhà thơ Hà Nguyên Thạch 
 

H́nh 3: Nguyễn Đăng Tŕnh chủ biên tạp chí Thời Văn 
 

H́nh 4: Chân dung nhà thơ Trần Thị Cổ Tích


 
Xem tiếp Phần 13


 

 

trang Trần Dzạ Lữ

art2all. net