|
TRẦN DZẠ LỮ
HỒI ỨC
PHẦN 12 - Ở QUẢNG NGĂI
Nói đến vùng đất có núi Ấn sông Trà, xứ mía đường khốn khó…bao đời. Nhưng là nơi sản sinh nhiều người tài hoa trong văn chương…Trong hồi ức này tôi nhớ Phan Nhự Thức, Hà Nguyên Thạch, Khắc Minh, Nguyễn Đăng Tŕnh, Trần Thị Cổ Tích, Mai Bá Ấn…Họ như sóng ngầm trước thời gian và không gian. Họ đi qua bể dâu trần thế rất bi tráng. Người thứ nhất là PHAN NHỰ THỨC. Tôi chỉ quen anh vào thập niên 70. Song thập niên 60 tôi đă yêu thích bài thơ T̀NH BUỒN của anh:
Người qua nhà tôi mỗi ngày bốn bận
Mười ngón tay thon của người con gái
Tờ thư xanh ấy xanh xanh màu nước biển
Người vẫn thế áo học tṛ vẫn trắng
Tôi cơm áo bây giờ xa sách vở Phan Nhự Thức
Là một người đầy nhiệt huyết và trẻ trung thời ấy, anh đă cùng Khắc Minh khai sinh tạp chí Trước Mặt. Nơi quy tụ nhiều anh em văn nghệ. Và thổi một luồng gió mới ở Quảng Ngăi, khiến cho sinh hoạt văn hóa văn nghệ ở đây nổi bật một thời. Sau năm 75, nói như thơ của Đynh Trầm Ca Vừa trôi vừa nở hoa, Phan Nhự Thức đă trôi vào tận SàiG̣n. Những năm tháng ở đây đủ để anh sống, viết và chiêm nghiệm số phận ḿnh. Ông hội đồng ngày xưa đă kiếm sống bằng cách bưng bê bún ḅ ở chợ Phạm Văn Hai. Sự thách thức của số phận khiến thơ anh càng phát tiết và tài hoa hơn. Đọc bài thơ anh ngay giữa chợ khi gặp lại, tôi đă rưng rưng: CƠI T̀NH XUÂN
nhân danh thơ phục hồi ta và bạn
bởi khắc khổ ta một đời khép kín
thôi hăy xếp khối t́nh sầu hữu hạn
núm ngực hồng thở từng hơi thơm phức Phan Nhự Thức
Thời gian này Tôi, Hà Nguyên Thạch và một số bạn thường hay tới chỗ anh để động viên tinh thần. Cho dù 4 câu thơ mở đầu bài thơ Cơi T́nh Xuân đă thay lời anh bật ra từ trái tim ăm ắp yêu thương:
nhân danh thơ phục hồi ta và bạn Và câu thơ giàu h́nh tượng và sự tài t́nh khi phóng bút mà tôi từng thấm thía và xót xa:. . ”Người bạn t́nh rong ruổi cơng trên lưng. ” Thời gian cứ trôi và chẳng chờ đợi ai. Anh và bạn t́nh vẫn miệt mài lăn theo cơm áo. Tưởng anh qua khỏi khổ nạn. Có ngờ đâu Định Mệnh đă an bày. Anh bay vào thiên thu năm 1996 để lại người bạn t́nh chơ vơ. Đám tang anh bạn bè đi rất đông. Thôi yên giấc ngàn thu nhé anh Phan Nhự Thức.
HÀ NGUYÊN THẠCH VỚI TẬP THƠ CHÂN CẦU SÓNG VỖ Nhà thơ Hà Nguyên Thạch tên thật Nguyễn văn Đồng sinh năm 1942 tại làng Phước Ninh Đà Nẵng. Cha ông là Nguyễn Văn Được, trưởng làng Phước Ninh. Sau khi tốt nghiệp trường trung học Phan Châu trinh, Hà Nguyên Thạch theo học trường đại học sư phạm Huế. Đầu những năm 60 khi c̣n là sinh viên, Hà Nguyên Thạch đă nổi tiếng v́ có nhiều bài thơ đang ở tạp chí Bách Khoa SàiG̣n và được bầu làm chủ biên tạp chí Nhận Thức của sinh viên Huế. Sau khi ra trường về dạy tại trường nữ trung học Quảng Ngăi, Hà Nguyên Thạch đă cùng Phan Nhự Thức, Luân Hoán, Đinh Hoàng Sa, Nghiêu Đề đứng ra thực hiện tạp chí Trước Mặt và Tập Hợp. Trước ngày 30. 4. 75 ông giữ chức Phó Chánh Sở Giáo Dục Quảng Ngăi. Sau năm 75 Hà nguyên Thạch chuyển về SàiG̣n và trải qua nhiều sóng gió. Vợ xuất ngoại, ông ở lại SG và kinh qua nhiều nghề: Chạy bàn ở quán cà phê của nhà thơ Huy Tưởng, bỏ mối kem đánh răng. Sau khi lập gia đ́nh lần thứ 2, nhà thơ sống ở Vũng Tàu và dạy học cho một số trường tại SG. Biết nhau trên báo chí nhưng măi đến năm 1970 tôi mới gặp gỡ và thân t́nh với anh lúc Luân Hoán ra mắt tập thơ Về Trời ở Đà Nẵng. Tập thơ khiến mọi người chú ư là tập thơ Chân Cầu Sóng Vỗ xuất bản năm 1967. Bài thơ ấy dưới đây:
Hà Nguyên Thạch CHÂN CẦU SÓNG VỖ
Khi màu áo gọi mấy chiều xuống thấp
Con đường thức giấc chiều em rộn ră
Anh vẫn đi dù biết ḿnh không thể
Cây cúi xuống thương đường xuôi bóng dốc
Khi qua đó chân cầu reo bóng nhỏ
Con nước ấy đă bao lần sóng vỗ Hà Nguyên Thạch
Và lục bát của anh rất điêu luyện khi được chuyển hóa từ trái tim lên khối óc: NHẠC BIỂN
Nằm đây một băi hoang sầu
Mắt nh́n khoảng tối mù tăm
Ngày mai rồi ngày mai kia Hà Nguyên Thạch
Cái đáng nhớ nhất là những ngày tháng anh bưng bê cà phê ở quán cà phê Huy Tưởng. Nơi gặp gỡ rất nhiều anh em văn nghệ. Điều này anh không lấy làm buồn bực. Thái độ nầy là cách sống bi tráng vậy. Nhưng rồi anh cũng có một kết cục có hậu: Lấy vợ 2 và sinh được một quư tử. Hiện ở Vũng Tàu anh vẫn chạy HonDa lên thành phố dạy học. Vui mừng cùng anh Hà Nguyên Thạch ạ.
NGUYỄN ĐĂNG TR̀NH, NHÀ THƠ THUẦN VIỆT Tiếp tục bầu nhiệt huyết lớp đàn anh ở Quảng Ngăi là Nguyễn Đăng Tŕnh. Nội cái tên không cũng đủ cho ta h́nh dung một gă bụi bặm, phong trần, ruổi rong bốn phương trời rồi… tuy dáng dấp th́ rất thư sinh. Từ thập niên 60, lúc đang ở ghế nhà trường Tŕnh đă có thơ đăng trên Bách Khoa, Văn, Khởi Hành …Đến thập niên 80 tôi mới quen biết. Và tất nhiên là thân t́nh ngay bởi những người làm thơ luôn có những linh cảm đặc biệt. Qua nhiều năm tháng ở SG, Nguyễn Đăng Tŕnh có những lao đao cuộc sống song vẫn ngồn ngộn đam mê và chí cốt với văn hóa văn nghệ. Là một trong những chủ biên của tờ tạp chí Thời Văn. Nơi quy tụ nhiều người “ham học, ưa suy nghĩ, say mê sáng tạo” của cả nước. Đó là ḍng chảy, là hợp lưu tinh túy thi ca, tinh chất văn chương giữa thời buổi người ta chạy theo kinh tế thị trường. Thật can đảm thay những người chủ trương Thời Văn. Tôi hớn hở cùng Tŕnh đâu được 10 số th́ Thời Văn cũng yểu mệnh. Tiếc hùi hụi v́ tờ tạp chí rất đẹp từ h́nh thức tới nội dung. Thi hào Nguyễn Du phán không sai: Chữ Tài liền với chữ Tai một Vần. Ngay căn nhà Nguyễn Đăng Tŕnh ở B́nh Triệu cũng có tranh chấp tới mười mấy năm. Cuối cùng nhà thơ Nguyễn Đăng Trinh cũng phải “ Nhà ơi! Chào Mi” để trôi về Long Thành làm bạn với nương rẫy. Sống như một đạo sĩ ấn cư. Lâu lâu, lần ṃ lên 64 cà phê để gặp anh em văn nghệ cho đỡ buồn. Tŕnh ơi! Thôi đành vậy. Nhưng thơ cậu như chất ngọc. Càng mài càng sáng. Thuần Việt, đó là nét rất riêng không lẫn vào đâu được. Chữ nghĩa, ngôn ngữ nhân gian thường t́nh ở đó mà cậu đă khéo léo dụng ngữ để trở thành lung linh, sắc sảo và hồn vía trong mỗi bài thơ.
NGUYỄN ĐĂNG TR̀NH GẶP LẠI THÁNG GIÊNG
Có thể nào em chẳng chút xa ḷng
Ḷng rối lên từng chặp bâng khuâng
Chuyến về này ngỡ chẳng c̣n ai
Như vừa lăn ra khỏi chiêm bao
BẮN EM VỀ PHÍA NGH̀N TRÙNG
Chợt không c̣n sức để buồn
Từ ngày tôi em sông suối
Sài G̣n tháng giêng không mưa
Đoàn tàu tối nay dễ ghét
Tôi buộc làm tên xạ thủ
NGỰA HOANG
ngựa hoang ruổi vó đăng tŕnh Nguyễn Đăng Tŕnh
TRẦN THỊ CỔ TÍCH, Nhà THƠ NỮ CỦA XỨ NÚI ẤN SÔNG TRÀ Nhắc đến Nguyễn Đăng Tŕnh mà không nói tới Trần Thị Cổ Tích là một thiếu sót. Bởi họ là một cặp bài trùng, là môi với răng, là thuyền và biển. Bài trùng mà thiếu một là lẻ loi. Môi hở th́ răng lạnh. Thuyền vắng bóng th́ biển nhớ đầy…Trong thi ca họ chứa chan tương tác. Hăy đọc những lời dưới của Nguyễn Đăng Tŕnh viết về cô ấy: NĂM THÁNG ĐI QUA NHỮNG VU VƠ DỪNG LẠI Những tưởng giữa thập niên 1970 làng văn nghệ miền Nam đă bùng vỡ một thế hệ nhà thơ trẻ có đủ tố chất và điều kiện để thành danh. Họ đă có “tác phẩm” đăng trên những trang thơ của các báo dành cho tuổi mới lớn thời bấy giờ khi mới chỉ là những cô cậu đệ lục đệ ngũ. . . (bằng tài năng thực sự chứ không phải phần lớn nhờ vào công nghệ lăng xê ồn ào đến lố bịch như những năm sau đó. . . ). Năng khiếu và ḷng đam mê đă chắp cánh cho họ bay cao và bay xa trên ṿm trời thi ca bảy sắc cầu vồng. Trong số đó, tôi thấy có Trần Thị Cổ Tích. Thật đáng tiếc khi cuộc chiến dừng bước phiêu lưu cũng là lúc biết bao nụ mầm thi ca tàn rụi khi lá chưa kịp xanh! Tôi tin nếu hành tŕnh suôn sẻ th́ con đường thi ca của Trần Thị Cổ Tích hẳn đă rẽ qua nhiều khúc quanh phiêu lưu khác. Nhưng tôi không dám chắc đă êm ả hoặc gập ghềnh, du dương hoặc cuồng nộ, bi quan hay lạc quan, thăng hoa hoặc tán sắc... Trần Thị Cổ Tích vĩnh viễn đă mất đi cái cơ hội bứt phá cần thiết! Măi đến những năm gần đây tôi mới gặp lại thơ Trần Thị Cổ Tích. Không quá cũ mà cũng không quá mới. Không rụt rè mà cũng không táo bạo. Không ḱm nén mà cũng không ồn ào. . . Nhưng thâm trầm mà thao thiết, thầm lặng mà day dứt. . . miên man! Có lần Trần Thị Cổ Tích nói vui: “Ḿnh muốn bỏ thơ mà thơ không chịu bỏ ḿnh! Cũng chỉ v́ Năm tháng đi qua những vu vơ dừng lại. " Ra là thế!. . . Nguyễn Đăng Tŕnh
Chính xác như NĐT nói về Trần Thị Cổ tích. Trước 75 thơ cô đă xuất hiện trên các trang báo tuổi mới lớn ở SG, khi c̣n ở cấp trung học. Thơ và cái tên rất. . . cổ tích khiến tôi nhớ lâu dù chưa tận mặt bao giờ. Và những năm tháng gần đây cô lại xuất hiện trên các trang wed và FB. Đặc biệt là ở trang HX bạn bè và bạn đọc rất quư mến cô qua thơ và tính cách. Giờ đây cô sâu đằm và chín chắn hơn. Tư tưởng và ngôn ngữ được thanh lọc đầy trí tuệ. Tôi c̣n quư cô ở chỗ: Tuy sinh sống ở Quảng Ngăi nhưng gốc Huế. Thâm trầm, kín đáo, tư cách, khiêm cung…Tôi thích những bài thơ sau:
LỜI DÀNH CHO MỘT NGƯỜI
em không thể vô t́nh
**
KỊP
đă dặn nhau
tàu c̣n bốn phút
c̣n ba phút
vẫn c̣n kịp mỉm cười
T̀NH TÔI CÓ NHỮNG NGÀY NHƯ THẾ
từng ṿng bánh xe lăn nhanh
hoàng hôn vật vă
công viên chiều nay ḿnh tôi khóc điếng
NGÀY CỦA MỘT ĐỜI
*riêng tặng anh NĐT
ngỡ chỉ c̣n những buổi chiều
ngỡ chỉ c̣n những sớm mai
VÀ TÔI HIỂU…
cái gă ba lơn ngày ấy
ḍng đời bon nhanh
gọi lâu đến thế mà tôi không nghe
trời đất ơi!
chiều nay gă lại gọi tên tôi
H́nh 1: Phan Nhự Thức chủ biên tờ tạp chí TRƯỚC MẶT
H́nh 2: Chân Dung nhà thơ Hà Nguyên Thạch
H́nh 3: Nguyễn Đăng Tŕnh chủ biên tạp chí Thời Văn
H́nh 4: Chân dung nhà thơ Trần Thị Cổ Tích
|
