|
TRẦN DZẠ LỮ
HỒI ỨC
DỌC ĐƯỜNG VĂN NGHỆ CỦA TÔI
PHẦN
19 - Ở SÀIG̉N
PHAN KIM THỊNH, CHỦ BÚT TẠP CHÍ VĂN HỌC
Viết về chủ nhiệm tạp chí Bách Khoa tôi lại nhớ đến
anh Phan Kim Thịnh-người chủ trương tạp chí Văn Học. Tạp chí này đầu
tiên là dành đất cho Sinh Viên Học Sinh SàiG̣n như một bài viết của Trần
Hoài Thư mà tôi xin trích 2 đoạn như sau:
“Văn Học được ra đời do một số người trẻ nhập cuộc. Họ là những học sinh,
sinh viên của các trường Trung học, Đại học trên toàn quốc, và một số
đang du học tại ngoại quốc nhưng đă cùng nhau chung một lư tưởng thực
hiện một tờ tạp chí nghiên cứu và phê b́nh về văn hóa và chính trị để
làm diễn đàn chung cho những thanh niên tự do tại Miền Nam.
Số đầu tiên phát hành vào tháng 11- 1962 trong thời Đệ nhất Cọng Ḥa, và
số cuối cùng là số Mùa Xuân 75, kéo dài được 13 năm – số tuổi xem như
rất thọ so với các tạp chí văn học miền nam khác, ngoại trừ chỉ sau tạp
chí Bách Khoa. Từ số 1 đến số 72 (1-5-67), khổ báo khổ lớn (15×25 cm).
Từ số 73 đến số cuối cùng khổ giấy loại nhỏ (14×20 cm).
Hai năm đầu, báo được phát hành mỗt tháng một kỳ, sau đó, báo đổi thành
bán nguyệt san, phát hành mỗi nửa tháng một kỳ (kể từ số 21).
Chủ nhiệm đứng tên là Phan Kim Thịnh, nhưng chủ bút th́ thay đổi ba lần.
Hai năm đầu (1961-1963), chủ bút là Dương Kiền, sau đó chủ bút là Phan
Kim Thịnh. Tiếp đến vào năm 1966 là Nguyễn Đ́nh Toàn (từ số 63 ngày
1-9-66 đến số 69 ngày 15-11-66). Sau đó vai tṛ chủ bút lại được giao
lại cho Phan Kim Thịnh.
Hai năm đầu (từ số 1 đến số 20), tạp chí nhắm vào thành phần thanh niên
sinh viên như tiêu đề trên b́a của tạp chí: Nguyệt san văn hóa xă hội
nghệ thuật. Diễn đàn sinh viên Việt Nam tự do. Mỗi số báo đều có mục
liên quan đến sinh viên như Sinh Hoạt Sinh Viên do Trần văn Ngô, Phương
Khanh, Hà Thanh phụ trách… Cọng thêm vào những bài viết liên quan đến
những vấn đề của sinh viên như “vài tâm trạng nghịch thường của thanh
niên trước những giá trị xă hội (Dương Nhất Nhân – số 1), Sinh Viên và
trí thức lảnh đạo (Quan điểm, số 2), Chính sách sinh viên (Quan điểm, số
3), cái nh́n của người sinh viên (Nguyễn Vũ, số 4),. Dân chủ hóa nền đại
học (Quan điểm, số 5), Chỉ huy hay hướng dẫn (Quan điểm, số 6) hay mỗi
số có mục Vấn Đề của chúng ta ví dụ: Bài trả lời ông Nguyễn Đăng Thục,
Khoa trưởng đăi học văn khoa SG của Văn Học(số 4), Nhân các kỳ thi: Đặt
lại vấn đề nguyên tắc (số 6) v. v….
Sau số 20, tiêu đề Diễn đàn sinh viên Việt Nam tự do được lấy ra, và nội
dung Văn học có tinh cách khai phóng hơn, ảnh hưởng nhiều bởi thời sự.
Sau 1965 chiến cuộc càng lúc càng leo thang, những người cọng tác viên
trẻ phải vào quân ngũ, hay xa Saigon, để lại một khoảng trống lớn cho
Văn Học. Cọng vào sắc luật 007 đă khiến chủ trương của Văn Học từ một tờ
báo chính trị văn học đổi sang một tờ báo thuần túy văn học kể từ năm
1968…”
Và:
“Ngày từ số 3, ta thấy những nhà văn như Vơ Phiến, Dương Nghiễm Mâu. Vũ
Bằng, Nhật Tiến, Nguyễn thị Vinh, Linh Bảo, Nguyễn Đ́nh Toàn, Vũ Hoàng
Chương, Nguyễn Mạnh Côn, Doăn Quốc Sỹ, Đinh Hùng, Thanh Lăng, Nguyên Sa
bắt đầu có mặt trên Văn Học cọng thêm vào lực lượng chủ chốt của Văn Học
như Viêm Đẩu, Nguyễn Hữu Dung, Thế Viên, Hoàng Vũ. Lê Đôn Khoan, Vương
trân Nam, Dương Cự, Dương Kiền, Vương Thanh, Nguyễn Đông Ngạc, Trần
Triệu Luật, Lôi Tam… Một tên tuổi cọng tác rất tích cực và thường xuyên
ngay từ số đầu chuyên về lĩnh vực dịch thuật cũng như lănh vực nghiên
cứu văn học là Bác sĩ Hoàng văn Đức, tức Hoàng Vũ Đức Vân.
Kể từ năm 1964 trở đi, độc giả thấy sự góp mặt tích cực của những cây
bút trẻ miền Trung hay những người mới cọng tác với VH lần đầu. Số lượng
này càng lúc càng đông đảo: Luân Hoán, Cao Thoại Châu, Thành Tôn, Hoàng
Lộc, Chu Tân, Trần Dzạ Lữ, Đynh Hoàng Sa, Trần Quang Long, Phan Duy Nhân,
Nguyễn Nho Nhượng, Sâm Thương, Hà Nguyên Thạch, Nguyễn văn Bổn (Tần Hoài
Dạ Vũ), Lê Đ́nh Phạm Phú, Thái Ngọc San, Phan Nhự Thức, Vơ Quê, Khắc
Minh, Trần Hoài Thư, Lê Nghiêm Vũ, Trần Hữu Nghiễm…”
Thực hiện được một tạp chí văn nghệ, văn học kéo dài tới 13 năm (
1962-1975) như thế là một kỳ công, đáng nể. Trước tiên là vợ chồng anh
Phan Kim Thịnh sau đó là Dương Kiền, Nguyễn Đ́nh Toàn. Tôi có duyên với
Văn Học từ khi c̣n mài đũng quần ở ghế nhà trường. Hồi ấy chỉ liên lạc
với báo qua Bưu Điện. Gửi bài thơ đầu tiên là tôi được đăng ngay. Số Văn
Học ấy để ở nhà chị tôi đă thất lạc. Tôi chỉ nhớ mấy câu:
Đời một lần năng rưng/ Rồi hoàng hôn bằn bặt/Tôi một lần yêu em/Rồi xa
nhau măi măi…( 1964). Năm 1965 tôi đăng bài thơ trên Văn Học khiến bạn
đọc giật ḿnh:
NHỚ NHẤT LINH
Người đi theo bóng thiên thu
Bỏ đây năm tháng sa mù nhân gian
Nhớ thương chim khóc trên ngàn
Nước ngơ đất ngẩn trời mang mang sầu
Trần Dzạ Lữ
Bài này đăng trên Văn Học số 41 năm 1965. Cũng v́ mê Tự Lực Văn Đoàn và
mê bài thơ này mà nhà văn Trần Hữu Ngư đă đi t́m tôi đến gần 50 năm mới
gặp ( 2017)…Tôi vô cùng cảm động và thân thiết như từ kiếp nào. ( nghe
anh THN kể th́ anh thích bài thơ này hồi c̣n học trung học ở B́nh Tuy và
có biết bài thơ của tôi được được SVHS SàiG̣n viết lên “băng rôn” khi
tưởng niệm nhà văn Nhất Linh. )
Đăng thơ từ 1964 cho đến năm 1973 tôi mới có dịp diện kiến anh chị Phan
Kim Thịnh ở làng Báo Chí Thủ Đức. Lúc ấy cũng gặp và quen biết nhà thơ
Du Tử Lê khi bước chân vào SàiG̣n. Giữa năm 1974 tôi bị thương ra loại 2
chờ giải ngũ. Đây là dịp tôi có điều kiện gặp gỡ anh chị em văn nghệ SG.
Lúc này tôi và nhà thơ Lê Vĩnh Thọ phụ giúp anh chị Phan Kim Thịnh tờ
Văn Học. Chính lúc này tôi mới thấy chị Phương Khanh ( vợ anh Phan Kim
Thịnh) là một người đàn bà giỏi giang lạ, vừa chăm sóc tờ báo cùng chồng
vừa là nội tướng tuyệt vời. Suốt đời lang bạt kỳ hồ, đây là những ngày
tháng tôi được ăn ngon nhất do chính bàn tay chị nấu.
Thời gian này, phụ giúp anh Phan Kim Thịnh ra số chủ đề về miền Trung.
Trong đó tôi có bài viết giới thiệu 2 cây bút trẻ tài hoa và cá tính là
Vô Ưu và Quyên Ca. Báo in nửa chừng th́ có ngày 30. 4. 75…Thế là hết!
Tiếc thay !
Tan đàn xẻ nghé. Tôi phải làm thợ đụng. Đụng đâu làm đó để kiếm sống.
Chủ nhiệm tờ Văn Học cũng có hơn ǵ tôi. Vẫn phải xoay chuyển để mưu
sinh. Mỗi người một số phận phải cưu mang nên sự gặp gỡ là điều hiếm
hoi. Năm 1990, nhờ đổi mới mà tôi cũng có thi hứng trở lại và cũng được
biết anh Phan Kim Thịnh ( người có nhiều tư liệu ) để viết bài cho nhiều
tờ báo, kiếm sống…Hiện nay, anh ấy dù tuổi cao nhưng đam mê viết lách
vẫn như một ḍng chảy không ngơi nghỉ. Chị Phương Khanh đă qua đời, tôi
cũng không được biết để tiễn đưa chị đến nơi an nghỉ cuối cùng…Thôi đành
kính mến trong ḷng vậy. Ḷng tôi vui khi thấy chủ bút Văn Học Phan Kim
Thịnh giờ này c̣n ngồi trước computer.
Trần Dzạ Lữ
H́nh 1: Chủ bút Văn Học Phan Kim Thịnh
H́nh 2 và 3: Thơ Trần Dzạ Lữ
Xem tiếp Phần 20
trang Trần Dzạ Lữ
art2all.net
|