TRẦN DZẠ LỮ

 

 

HỒI ỨC

DỌC ĐƯỜNG VĂN NGHỆ CỦA TI

 

PHẦN 22


 

NH VĂN SƠN NAM, NG VUA ĐI BỘ

Ti quen biết ng từ thập nin 80. Lc ấy địa chỉ 81 Trần Quốc Thảo quận 3 TP>HCM l nơi quần anh hội của giới văn nghệ thời cn bao cấp: Bia hơi l chnh. Văn nghệ sĩ chn chnh cũng c m văn ngh sĩ tự phong khng thiếu. Vui cũng uống. Buồn cũng uống. Bia vo, lời ra. C khi la ht. Chửi bới v phang nhau nữa. Nhưng địa chỉ ny chnh xc l một thời để nhớ. . . Ngoi bạn b văn nghệ th hai ng gi khiến ti nhớ nhất:Nh Văn Sơn Nam v nhạc sĩ Chu Kỳ( ham nhậu đến nỗi để qun v mất đến 7 chiếc xe đạp Phượng Hong).


ng Sơn Nam th cuốc bộ từ quận Bnh Thạnh ln tới quận 3 uống vi ly bia hơi rồi lại đi bộ trở về. Tnh ng trầm trầm, t ni nhưng rất dễ gần gũi. Bởi dễ tnh ( lun như TCS: Thi kệ! ) nn c tay văn nghệ đnh đồng ng ngang hng với g ( d tuổi g đng con, đng chu ng). Khi đọc bi viết trn bo ti rất bất bnh bởi văn chương phải c trn, c dưới. C trước, c sau chứ khng thể gom vo một ni. Tc giả Hương Rừng C Mau c hai điều đam m m ti thch v cần tập theo ng l Th Đi Bộ ( nhờ đi bộ m ng dẻo dai) v Đọc Sch ở Thư Viện ( Sch chnh l nơi ghi dấu tri thức của nhn loại). Từ hai đam m ny v tnh cần mẫn m ng đ để lại cho đời nhiều tc phẩm ga trị (đặc biệt viết về vng đất Nam Bộ) như:


Chuyện xưa tnh cũ (1958)
Tm hiểu đất Hậu Giang (nghin cứu, 1959)
Hương rừng C Mau (1962)
Chim quyn xuống đất (1963)
Hnh bng cũ (1964)
Vạch một chn trời (1968)
Gốc cy Cục đ & Ngi sao (1969)
Lịch sử khẩn hoang miền Nam
Đnh miếu & lễ hội dn gian miền Nam
Danh thắng Miền Nam
Theo chn người tnh & một mảnh tnh ring
Từ U Minh đến Cần Thơ Ở chiến khu 9 20 năm giữa lng đ thị Bnh An
Tm hiểu đất Hậu Giang & lịch sử đất An Giang
Xm Bu Lng
Ma len tru
 

 

Tiểu sử
 

Nh văn Sơn Nam tn khai sinh l Phạm Minh Ti (sinh 11 thng 12 năm 1926 mất ngy 13 thng 08 năm 2008). ng được gọi yu l ng gi Ba Tri v thường hay cuốc bộ.


ng sinh tại Rạch Gi, tỉnh Kin Giang, trước khi mất sinh sống tại Si Gn. ng học tại Cần Thơ, rồi tham gia khng chiến chống Php. Sau Hiệp định Genve 1954, ng trở lại Si Gn tham gia viết sch, bo. Nh văn Sơn Nam đ viết nn nhiều tc phẩm dấu ấn, ng được nhiều người gọi yu l ng gi Nam Bộ, ng gi Ba Tri, pho từ điển sống về miền Nam hay l nh Nam Bộ học. ( trch tiểu sử)


Ring ti tập truyện Hương Rừng C Mau l tập truyện đậm dấu ấn nhất. Trong đ c truyện Ma Len Tru đ chuyển thế thnh phim: Ma len tru l bộ phim đầu tay của đạo diễn Việt kiều Nguyễn V Nghim Minh được khởi quay thng 9 năm 2003.


Bộ phim c kinh ph khoảng hơn 1 triệu USD, với sự tham gia của ba hng: Hng phim Giải Phng Việt Nam, 3B Productions Php v Novak Prod Bỉ. Bộ phim được trnh chiếu ở Php với tn Gardien de buffles v ở Mỹ với tn Buffalo boy.


Chuyện phim dựa trn tc phẩm Ma len tru trong tập truyện Hương rừng C Mau của nh văn Sơn Nam, kể về cuộc sống của những người nng dnmiền Nam đầu thế kỷ 20. Mỗi khi ma mưa về, nước trn ngập mọi nơi, c những người lm nghề "len tru", đưa tru đi tm cỏ để sống qua ma lũ.
 


MA LEN TRU

Nước trn bờ sng Hậu chảy qua. Nước trn trời tun xuống. Gi biển triền min thổi lộng về. Từ Sng đến chiều, mặt trời biến dạng sau lớp mưa: nh nắng pha long đều đều khng lm cha mắt kẻ ưu tư đang ngồi ht thuốc m ngắm mấy lượn sng chạy di tiếp lưng trời. Ni Ba Th bn ny, ni Cấm trước mặt, hn Sc, hn Đất bn kia bnh thường xem hng vĩ, thơ mộng th nay trở thnh l t, b bỏng trong cảnh bao la trời nước.


Ch Tư Đinh lại vấn điếu thuốc thứ nh, mỉm cười khi thấy từ chn trời một cơn mưa to hơn sắp ko đến.
Ừ! Mưa hoi đi. ng trời năm nay biết điệu, thuận ma, thuận tiết


Thiếm Tư như phản đối chồng:
Mưa vi đm nữa th c mn leo ln nc nh m ở. Ba ci lu, ba ci hũ tri lểnh nghểnh trong nh rồi, ba n chưa hay sao? Gạo hết, tiền hết.


Mnh đừng trch trời. Hồi no tới giờ, trời cứ vậy hoi, hết ma hạn th phải tới ma nước lụt chớ.


Ch Tư muốn giải nghĩa sự lạc quan của mnh di dng hơn để thiếm Tư nghe. Đn b giỏi ti ch lặt vặt chuyện bếp nc. Nhn ra đồng th họ chỉ thấy những chuyện trn mặt nước, hơi đu m ci. Nghĩ vậy, ch im lặng, vấn thm điếu thuốc nữa. Giờ ny, dưới đy nước, st mặt ruộng, mớ đất cy mềm nhũn, trở mnh trắng phau. Gi thổi mạnh, tri nh tri cửa nhưng la một tấc; thn la đuối sức cố nằm di trn mặt nước vừa hấp hối ngột thở l nhnh non nứt ra trong nhy mắt để cho đn cuộc sống.


Sau h nh, nước dậy đng đng, sng gợn từng lượn lớn, vỗ lt cht vo vch. Ch Tư bước nh nhẹ trn sn tay vịn mi nh, tay che mắt rồi cau my; thằng Nhi đứa con trai của ch đang cưỡi tru về.


Đi tru bước ln nền chuồng tru lc trước, tuy đ đắp cao thm gần một thước vậy m nước leo ln l đ.


Ch Tư chờ thằng Nhi vo nh. N cổi ci o ướt mem quăng trn sn:
Xung quanh đy hết cỏ rồi. Lm sao by giờ hả ba? Tru đi nữa, con mắt n đổ ghn hoi.


Ch ni:
Bn giồng ct Sc Xoi My c qua tới đ khng?


C. M hết cỏ rồi. Mấy lm cỏ sau cha khng đủ cho tru b ở đ ăn, đu c dư tới mnh. Tru mnh ốm nhiều. Từ Đy tới nước giựt cn trn ba thng nữa, lm sao chịu nổi?


Hồi đầu ma, tao biểu giao tru mnh họ len đi miệt khc kiếm cỏ. M my ngăn cản. By giờ tới nước ny rồi


Thiếm Tư trầm ngm suy nghĩ, nhn đi tru đ mn sức, be sườn li r rệt từng hng như vng cung. Để ở nh, tru chết đi; giao cho thin hạ len đi th lm sao bảo đảm được? Tru của trăm chủ khc nhau gom lại chung một bầy, tha hồ lấn hiếp, chm lộn bầy tru gần bốn trăm con m chỉ c năm su người chăn giữ.


Đường di thăm thẳm, lội nước băng rừng, rủi khi bịnh hoạn th tru đnh bỏ mạng nơi xứ lạ qu người. Thật l tấn thối lưỡng nan! Đi tru nh đứng khm nm đ, trn nền chuồng, như hai pho tượng bằng đồng đen dựng ln mặt nước. Thiếm ni:
Ba n tnh sao th tnh. Ti rối tr qu rồi.


Ch Tư chp miệng:
Khng nn ci mạng trời. Muốn ci cũng khng được. Khng lẽ họ giết tru mnh? Trăm con, chết chừng đi ba con l nhiều. Muốn vững bụng hơn, mnh cho thằng Nhi theo coi chừng.


Thằng Nhi h miệng ngạc nhin khng d ma nước năm nay n lại được đi du lịch bất ngờ như vầy. Ch Tư hỏi:
Muốn đi khng mậy? Chặng đầu, họ mới len tru tới chn ni Ba Th, mnh đuổi theo nhập bầy cn kịp, đy qua đ chừng nửa ngy đường. Lấy ci np mới của tao m đem theo. Dọc đường muỗi mng, mưa gi nhớ đi theo st hai con tru của mnh, đừng ham chơi lu lổng. Ni với tằn khao (đầu nậu, cai thầu) rằng mnh chịu đng cho y mười giạ la tiền cng len tru, ma ny.


o0o

 

Mưa cứ mưa trt xuống. Gi cứ dậy sng ln. Từ lc thằng Nhi dẫn tru đi, nh cửa lần lần trở nn vắng lạnh. Thiếm Tư cằn nhằn:
Giao sanh mạnh hai con tru cho họ, ba n chưa vừa bụng sao? Lại cn by đặt cho thằng Nhi đi theo! Rủi bề g


Ch Tư ni:
M n kho lo th thi! Tru hễ tới số th dẫu cầm ở nh n cũng khng sống. Ti buồn lắm. Tru gip mnh tạo ra hột la; b lại, mnh khng kiếm đủ cỏ cho n ăn no. Như vậy l mnh bất nhn. Cn thằng Nhi dịp ny để n học nghề với người ta.


Thiếm Tư hơi giận:
Nghề g? Nghề chăn tru m cũng học nữa ? Ti khng ham ci nghề đ.


M n ni giỡn sao chớ! Chăn tru cn kh hơn diều binh khiển tướng. Đời xưa, nhiều người nhờ lc nhỏ chăn tru m tới lớn được lm vua. Con nt chăn tru ca ht nghe bậy bạ nhưng nhiều khi linh nghiệm như sấm truyền, đon trng những chuyện quốc sự. Ti nhớ coi Trong truyện Phong Thần g đ nhắc ci tch ng Nịnh Thch ngồi trn lưng tru, g sừng m ht cng kch vua đời Liệt Quốc Đng Chu! Vua giựt mnh, mời ng Nịnh Thch về lm qun sư. Nghe đu lc về hưu tr, ng Nịnh Thch lại cữi tru m du sơn ngoạn thủy. Như, tiều, canh, mục l bốn điều quan trọng m.


Thiếm Tư vẫn chưa ngui cơn buồn:
Ba n ni chuyện đời xưa. Chăn tru theo kiểu ở xứ mnh c khc, tối ngy đeo đui tru m lặn hụp dưới nước, ăn khng no, ngủ khng yn


Nhưng m học khn nhiều chuyện. M n hồi no tới giờ chưa từng tới ni Ba Th, vậy m by giờ thằng Nhi n rnh đ! Cảnh ni non thanh lịch, tu ăn cỏ ngẩng đầu coi my bay lui tới; ngứa lưng th tru cọ mnh v cột của đền vua cha m gi sốn sột. M n biết khng? Ở ni Ba Th, tru len ăn cỏ trn đền vua đời xưa Vua cha mất hết, tru đời đời kiếp kiếp cn đứng dửng dưng trn mặt đất ny hoi!


Thiếm Tư bực bội:
Đi, khng đủ cỏ ăn m cũng sang trọng. Thi ng ơi! Đừng ni nữa.


Hết cỏ th qua chỗ khc, m n đừng lo. Từ Ba Th cả bầy tru len qua miệt Bảy Ni. Oai vệ lắm ka! Voi đi một lần đi ba chục con l cng, cọp đi hai ba con l nhiều; cảnh đ ở miệt rừng ai cũng thấy. Đằng ny, tru lội nước năm ba trăm con, đen đầu, đặc nước. Kiếm bạc trăm l dễ chớ muốn thấy được cảnh đ khng phải dễ, giống như hồi thin hạ sơ khai, cn khn hỗn độn Mấy ng thầy cha, b vi ẩn mnh trong cốc trn ni, chn cảnh trần tục vậy m họ cn bước ra ngng mắt theo bầy tru len dữ dội


Cng nhắc tới, ch Tư cng thch ch, thiếm Tư tri lại ngồi buốn xo, khng tin nơi lời chồng, cho rằng đ l kiểu an ủi gượng của kẻ tng cng. Ch Tư lại vấn thuốc, hỏi vợ:
M n ngủ hay thức? Ny giờ c nghe khng? Sao khng ừ hử g ro, hay l ngủ r̀i


Ti nằm nghe đy m. Nghe bằng lỗ tai chớ nghe bằng miệng sao m phải ừ hử từng chập?


Ch Tư lại ni tiếp:
Ở Bảy Ni thanh khiết hơn ở Ba Th. Tru ăn ton cỏ lạ hoa thơm; lắm thứ cỏ phảng phất mi g giống như vị thuốc Bắc. Ban đm, muỗi mng cũng t, tiếng chung cha, tiếng tụng kinh g m th nhiều Mặc dầu ăn cỏ ở dưới chn ni, tru cũng được phong lm cha sơn lm. Cọp beo trn ni qu xuống m đầu hng chớ khng dm xp lại.


Bn kia sn nh, thiếm Tư bắt đầu thở nhẹ rồi ngy pho pho. Ch Tư mỉm cười, khng cht hờn giận. Vợ mnh chn khng thm nghe nữa v ny giờ mnh ni ton những chuyện vui tươi, sung sướng, giấu giếm những nỗi cực nhọc trong nghề chăn tru. Nhưng cần g? Cốt l mnh nhắc lại cuộc đời len tru của mnh hồi thuở con nhỏ cho ring mnh nghe m thi. Ch lại vấn thuốc ht. Bn ngoi trời vẫn mưa, sng nước vẫn chạy a tới đập vo vch nh. Khi thuốc phun mờ mờ, bay thoảng ln cao. Chn trời lại hiện ra, la nằm di xanh rờn, nhấp nh trn ngọn sng. V Đằng xa kia l Bảy Ni, nơi m giờ ny thằng Nhi v hai con tru của ch đang tung honh, sắp lội nước hằng mươi cy số để vượt ra m biển đến vng rừng trm miệt Linh Quỳnh.


Rừng trm xanh đậm, rọi xuống mặt nước đỏ ngầu, rung rinh. Nhứt l về đm khi trăng chiếu, đom đm bay về đậu khắp nhnh trm như họp chợ phin! Hồi thuở nhỏ, ch đến đ nhiều lần. Cảnh ấy by giờ thay đổi v nh nước đ đo thm con kinh Xng Rạch Gi H Tin v đắp xong con lộ đ. Tru vượt qua lộ xe hoặc ngủ tạm trn lộ cho tới sng. Lội dưới nước lu ngy, mng tru trở nn mềm, đứng trn đ, tru đau chn. Ch Tư bỗng hnh dung trước mặt một cảnh tượng oai hng, khi mặt trời vừa lố dạng, đn tru phải rt vo rừng tm nơi ăn nằm. Nh nước đắp lộ xe no phải để cho tru đứng, ph hoại Tru chạy ầm ầm. Khng mấy cht, trm gy rm rốp ng liệt xuống, lm rừng trở thnh một ci đầm rộng lớn. Người len tru tạm nghỉ ngơi vi ngy. Mấy tay riều đốn củi gần đ tụ họp lại lm quen, đnh bi co, uống rượu, đốt lửa ln bn chuyện tiếu lm. Lắm khi họ sắp đặt cng việc đi ăn cướp, ăn cướp kẻ khc v ăn cướp lẫn nhau. Mấy tay len tru giựt tiền của tay riều; mấy tay riều xm nhau giựt tru của mấy tay len. Rừng lại đẫm mu Trong cuộc x xt dao ba đ, sanh mạng của con người như con kiến, h huống chi đứa trẻ b bỏng như thằng Nhi, con trai ch!


Ch Tư giựt mnh, e ngại.
Trong giấc mơ, c lẽ thiếm Tư khng tưởng tượng được tới cảnh chm giết rng rợn đ. Thiếm ni lảm nhảm rồi lại trở mnh, ngy kh kh.


o0o

 

Thng mười, nước giựt xuống. Đến cuối thng, mặt ruộng lộ ra, cỏ non nh mọc xanh tươi đến tận chn trời. Mưa dứt sớm. Ni non lại trở nn hng vĩ. Suốt ma, la nương theo nước m vươn ln đến bốn năm thước; by giờ la nằm rạp xuống đất, chồng chất cao ngn ngụt. Ci sn nh của ch Tư cũng hạ xuống. Cuộc sống trở lại bnh thường.


Đm ấy, qu canh ba, c tiếng ku vang dội:
Ba ơi ba! M ơi m! Tru mnh n


Ch Tư, thiếm Tư mừng qunh, tốc mng chạy ra: Thằng Nhi về đ, coi dị hợm hơn mọi ngy, mng trn vai một đống g cao nghệu. Ch Tư xanh mặt. N thảy đống ấy xuống đất:
Đ. m. chết hết một con. Đem cặp sừng bộ da của n về n! Nặng gần chết. Đ. m. khng lẽ bỏ lun.


Thiếm Tư mếu mo, mừng v gặp được con, buồn v mất hết phn nửa gia sản:
M Phật. Mạnh giỏi hả con? Trời ơi! Con đi theo coi chừng m lm sao n chết? Dọc đường con c đau ốm g khng Con, Con


Ch Tư im lặng, buồn buồn. Mừng con, tiếc của l một lẽ. Nhưng cn lẽ khc đng lo ngại hơn Hồi no tới giờ, thằng Nhi ăn ni đng hong m chuyến về ny, trong cu ni hồi ny, n pha v hai lần chửi thề m n khng hay.


Thiếm Tư nhn cặp sừng v bộ da tru m rơi nước mắt:
Thi! Lần ny lần cht. Năm tới bn con tru cn lại, khng lm ruộng nữa. Đất nước g kỳ cục qu, ci xứ ny


Ch Tư nghim mặt:
Ni bậy nữa đi. Đất của mnh, nước của mnh m b dm nguyền rủa hả? Hồi no cng vi, b ni b phục ng b đất nước lắm m


Thiếm Tư đi ra sn lo đốt lửa để un tru. Ch Tư cũng đến vuốt ve con tru cn lại rồi trở v thấy thằng Nhi đang chụp gi thuốc r trn bn; n mở ra, x giấy vấn ht ph ph một cch tự nhin, ngon lnh.
Ghiền rồi hả mậy? Ch hỏi.


Hai ba bữa ry, ht c mấy điếu. Ở rừng, họ ht kịch liệt lắm ka ba.


Ch Tư đem chai rượu đế ra, rt vo chn. Ch thấy thằng Nhi ht mũi lia lịa.
Nhậu th nhậu một cht cho ấm đi! Cỡ ny my sanh nhiều tật lạ.


Rồi ch day ra sn mỉm cười:
B n ơi! Coi thằng con của b n! N giống hệt ti hồi nhỏ qu chừng.


Thiếm Tư chạy vo, khng hiểu r đầu đui. Thiếm lau nước mắt rồi nấu cơm cho thằng Nhi ăn, dọn mng cho n ngủ Ch Tư thức mi tới khuya, thỉnh thoảng h mng dm thằng Nhi. Mng rộng ri nhưng n vẫn co rt như hồi nằm trong np chật hẹp. Tay v bụng của n xăm đầy những chữ nho, chữ quốc ngữ. Khng cần đọc kỹ, ch đon đ l ngũ hồ tứ hải giai huynh đệ hoặc i tnh vạn tuế m một tay hảo hớn no đ xăm cho n.


Mnh khng lỗ l g đu! Ch Tư lẩm bẩm một mnh.


Chuyến đi len tru ny, đứa con của ch mhiễm nhiều tật xấu nhưng n khn lớn hơn, nghe thấy được nhiều việc m ở nh ch khng nghe thấy. Ch ra sn. Dưới nh trăng sung, con tru Pho bước tung tăng, nhịp mng xuống lớp ph sa mt rượi, đứng trn mặt đất hm nay m sao thấy hơi khc lạ hơn mặt đất hm nao, cũng ở chốn ny. N hinh hỉnh lỗ mũi như cố phn biệt mi thơm của cỏ ni hoa rừng với mi thơm của mi la sạ đang độ chn.


Sơn Nam

 

Giọng văn ng thủng thỉnh, thong thả như tnh cch của người Nam bộ nhưng cũng thm trầm, da diết khn ngui. Lc ny, qua Bnh Thạnh, về 81 Trần Quốc Thảo ti lại nhớ ng. . . ng mất đ 10 năm. Nh văn đ an nhin rời ci tạm để về nơi vĩnh hằng. . .

Trần Dzạ Lữ

 

 

T LANG( T KIỀU NGN),

TIẾNG SO TRC LM M HOẶC LNG NGƯỜI

T Kiều Ngn tn thật l L Mộng Ngn, sinh năm 1926 tại Huế. Từ nhỏ ng đ sớm tỏ ra c chất nghệ sĩ, thường trốn học, đi chơi đ đy với cy so trc khng mấy khi rời tay.


Năm 1946 ng tham gia khng chiến chống Php, phục vụ ban kịch của Vệ quốc đon khu IV từ Huế ra Thanh Ho. Được một thời gian, ng xin tnh nguyện chiến đấu tại mặt trận đo Hải Vn, sau đ bị Php bắt năm 1948. Ba thng sau b được thả. Từ đ, T Kiều Ngn bắt đầu hoạt động văn nghệ. Tc phẩm đầu tin của ng l kịch thơ Ng ba đường do ban kịch Sng trnh diễn trn sn khấu Huế.


Năm 1950 ng gia nhập qun đội Quốc gia Việt Nam. Ba năm sau b đưa gia đnh vo miền Nam. Tại đy ng lần lượt viết cho cc bo Đời Mới, Người Sống Mới, đồng thời cũng cộng tc với một vi tờ bo xuất bản tại H Nội như Hồ Gươm, Gic Ngộ


Năm 1955 ng cng Đinh Hng, Thanh Nam, Hồ Điệp, Hong Oanh. . . thnh lập ban thi văn Tao Đn trn đi pht thanh Si Gn. Sau đ ng lại cng Thanh Nam chủ trương tuần bo Thẩm mỹ, rồi cộng tc với Sng Tạo, Văn Nghệ Tiền Phong, Tiểu Thuyết Tuần San, Văn Nghệ Chiến Sĩ. . . Những năm cuối đời ng vẫn viết truyện ngắn, viết sch bin khảo, cộng tc với một số tạp ch trong nước.


T Kiều Ngn mất ngy 20/10/2012 tại nh ring, quận Bnh Thạnh. ( trch tiểu sử )

Từ thập nin 60 d đang mi đũng quần ở ghế nh trường Nguyễn Tri Phương Huế ti đ m hai ng thi sĩ Đinh Hng v T Kiều Ngn trong ban sng lập Thi Văn Tao Đn trn đi pht thanh SiGn. Một giọng Bắc. Một giọng Huế. Hồi ấy, đm đm ti theo di chương trnh ny v c gửi bi cộng tc với mấy bt hiệu khc nhau. Giọng ni của thi sĩ Đinh Hng ( người H Đng) trầm ấm cuốn ht người nghe bao nhiu th giọng ngm thơ của T Kiều Ngn như mật rt vo tai bấy nhiu. Khng những uống hết lời của hai ng m ti cn ghiền cc giọng ngm thơ khc nữa như Hong Thư, Quch Đm, Hong Oanh... Đặc biệt T Kiều Ngn cn l tiếng so lm m hoặc lng người: Ro rắt. U Uẩn lạ thường như một người đ nhận định:
Tiếng so của những cảm xc
 

Thật ra T Kiều Ngn hoạt động trong nhiều lnh vực, lm bo, viết văn (tc phẩm đầu tay của anh l tập truyện ngắn Người đi qua l cốt, lm thơ, ngm thơ, bi so anh thổi ở Tao Đn do chnh anh sng tc v đ xuất bản. Nhưng nổi tiếng nhất vẫn l tiếng so Tao Đn. By giờ người ta nhớ đến ti năng tuyệt vời của anh v tiếng so đ v giọng ngm thơ mang m điệu Huế hơn tất cả những thứ khc. Nếu so snh với tiếng so của Nguyễn Đnh Nghĩa, theo nhận xt của ti, mỗi người c một ci hay ring. Tiếng so của T Kiều Ngn cất ln theo cảm xc từ bi thơ của tc giả v phong cch của người ngm thơ nn bay bổng v dễ lm rung động lng người hơn. Tiếng so của Nguyễn Đnh Nghĩa hay về bi bản. Nếu anh thổi một bi như Thin Thai, rất điu luyện. Nhưng nhiều thnh giả vẫn nhớ họ T hơn ( Phan Anh Dũng )


M nh thơ gốc Huế l thế. Song, suối tri đời suối. Sng chảy đời sng. . .


Mi đến thập nin 80 ti mới được diện kiến anh ở 81 Trần Quốc Thảo khi tha phương ngộ cố tri bằng những ly bia hơi v tm sự về chuyện đời, chuyện thi ca. Anh t ni nhưng khi ni ra lời lẽ chn tnh bằng chất giọng thỏ thẻ của một người Huế chnh gốc. Gặp anh ti mới vỡ ra anh chnh l ng gi vợ của nh thơ Nguyễn Tn Nhan. Anh sống v viết nhiều thể loại. Nhưng điều lm nn tn tuổi anh vẫn l giọng ngm thơ, tiếng so trc v thi ca. Hai bi thơ ti yu thch nhất, đ l 2 bi:


Giọng Huế
Tc giả: T Kiều Ngn

Ngắt một cht my trn lăng Tự Đức
Thả vo mắt em thm một dng u hoi
Đi mắt ấy vốn đ buồn thăm thẳm
Thm my vo e tan nt lng ta.

Anh quỳ xuống hn ln đi mắt đ
Bỗng dưng sao thương nhớ Huế lạ lng
Chắc tại em ngồi bn anh thỏ thẻ
Tiếng qu hương sao động đến v cng

"Hẹn chi rứa, răng chừ, em sợ lắm"
Mạ ngy xưa cũng từng ni như em
Anh mất mạ cng thương em tha thiết
Như từng thương cu ht Huế m đềm

Cảm ơn em đ cho anh nhn lại
Ging sng Hương trn bến cảng Si gn
Nước như ngọc in bng thuyền lấp lnh
Mi cho khua vương nhẹ nhnh rong non

Nếu lại được em ru bằng giọng Huế
Được vỗ về như mạ ht ngy xưa
Cu mi đẩy chứa chan lời dịu ngọt
Chết cũng đnh, khng nuối tiếc chi m. . .

T Kiều Ngn



NHỚ HUẾ

Anh nhn em như nhn thấy qu mnh
i xứ Huế thn yu chừ xa khuất
Nghe em ngm những m thanh trong vắt
Anh hnh dung thấy bng
Một con thuyền
Một giải sương mờ
Một khm trc nghing nghing
Những kỷ niệm ngy xa xưa bừng dậy
m thanh ấy thot từ cu mi đẩy
Tiếng h. ơ. . nghe đứt ruột, buồn sao
Biết mấy đau thương, cũng biết mấy ngọt ngo
Lưu luyến ngn đời
Như khng muốn dứt
Gin mướp vng con ong bay ht mật
Trưa thiu thiu chy gi gạo buồn tnh
Giọng h ru em rười rượi cất ln
Em đ ngủ sao chị cn ru mi
aời. .
Hai tay cầm bốn tao ni
Tao thẳng, tao di, tao nhớ, tao thương
C phải trưa nay chị nhớ người thương
Nn mượn cớ ru em để ru lng mnh thương nhớ
C phải ngn năm thương thương, nhớ nhớ
Khiến tiếng đn bầu thm x ruột bo gan
Tiếng Nam Ai rung tận đy tm hồn
Tiếng so Huế di thm thổn thức
V tiếng em ngm lơi lơi, du dặt
Chở buồn về vy phủ kn hồn anh
Bọn chng mnh bỏ Huế tha phương
Những thổ ngữ lu ngy qun lững mất
Bỗng hm nay em ngm ln như nhắc
i vui sao giọng Huế của qu mnh
Tưởng như mnh đang đừng ở Bao Vinh
Đang thơ thẩn bn bờ sng Gia Hội
Vỹ dạ, Kim Lung, Nam Giao, Đất mới
Nghe thn yu biết mấy tiếng qu ta
Nhớ giọng h, điệu ht lời ca
Nhớ hường thầu đu ngt đường Giao Thủy
Nhớ mi cho khua bn bờ thn Vỹ
Nhớ bnh bo, cơm hến, nhớ ch sen
Nhớ phấn thng vng rụng lối đi quen
Hột mc, hột muồng, tri sim, tri vả
Nhớ hồ Tịnh tm thơm sen chiều hạ
Nhớ qut Hương Cần, nhớ cốm Hai lu
Nhớ bờ tre vọng mi tiếng chim cu
Ngm nữa đi em bi thơ giọng Huế
Chng ta sẽ đưa nhau về thăm qu mẹ
Bằng con thuyền m i của thanh m
Ngm nữa đi em, ngm nữa đi em.
Cho vợi nhớ thương thầm.

T Kiều Ngn


Anh t lm thơ. Vậy m thơ anh cũng được cc nhạc sĩ nổi tiếng chắp cnh như Hong Nguyn ( Tiếng Chung Linh Mụ- HN-TKN ) Trầm Tử Thing ( Những Con Đường Trắng TTT-TKN)

Trong những lần tm sự anh T Kiều Ngn ni với ti Chỉ c những đứa con Huế đi xa mới thương yu Huế như thế no Ti rất đồng tinh với anh. Ci đau của kẻ tha hương l rất thương Huế m phải đnh xa Huế Ti cũng hiểu Những kẻ khng ra khỏi lng lm sao thấy được thế giới bn ngoi để nhn lại? Tuy khng mỗi ngy một gặp v chả nhiều kỷ niệm với anh. Nhưng c một kỷ niệm ti khng bao giờ qun:


Số l năm 1995 ti in tập thơ đầu tay HT DẠO BN TRỜI sau khi được bo chí nhắc đến v nh thơ Hồ Thi Ca đ trực tiếp mời đến thu m ở đi Tiếng Ni Nhn Dn TP Hồ Ch Minh th anh T Kiều Ngn v Bảo Cường c mỹ l tổ chức một đm thơ cho ti. Khng phụ lng hai anh, ti đ đồng . Địa điểm tổ chức l cng vin Bạch Tng Diệp ở quận 1 ( nơi thường diễn ra ca nhạc, giới thiệu thơ ). Sau nhiều lần lin hệ xin giấy php, lin hệ tổ chức của hai anh tất bật. Đm thơ cũng đ diễn ra. Đm ấy bạn b đến dự rất đng. Chỉ cn 15 pht nữa l chương trnh bắt đầu th xảy ra sự cố cp điện. v ti cũng như bạn b bng hong, hỏi ra mới biết hai cng ty văn ha đang đấu đ nhau. Họ đấu đ ngay lc đm thơ của ti sắp diễn. Thế l tất cả tiu nghĩu ra về. Ring ti th qu độ khng cn biết ni g hơn nữa. D sao, ti cũng cảm ơn tấm lng của hai anh T Kiều Ngn, Bảo Cường v bạn b ti. Từ đ trở đi c người gợi tổ chức đm thơ cho ti như ở nh văn Ha Lao Động TP v cc nơi khc ti đều lắc đầu. Đng l một lần khng chn. Chn lần khng nn. Tốt nhất l lui vo bng tối. Nếu l nghiệp dĩ th viết v viết. Chỉ c tc phẩm, thời gian v cng chng mới l người phn xt cuối cng. . .


Nh thơ T Kiều Ngn mất đ 6 năm rồi. Nhưng với ti, tiếng so trc, giọng ngm v thơ anh cn mi nơi dương thế.

Trần Dzạ Lữ



MỆ KIM TUẤN

( GỌI MỆ V L HẬU DUỆ 5 ĐỜI TNG THIỆN VƯƠNG MIN THẨM)

Mỗi lần nghe ca khc Anh Cho Em Ma Xun ( Nguyễn Hiền-Kim Tuấn) v Những Bước Chn m Thầm ( Y Vn v Kim Tuấn ) hnh ảnh mệ KT lại hiện ra trước mắt ti mồn một. Một người mập mạp, hiền lnh, t ni. Thơ th kiệm lời nhưng giu hnh tượng v cảm xc. Biết nhau trn bo ch, mi đến năm 1980 ti mới quen anh. Lc đ anh về ngnh gio dục quận 4. Ti th phụ trch thư viện Quận Tư. Thời gian ny sinh hoạt văn nghệ ở quận 4 si nổi hẳn ln v anh Ba Khanh ( Nguyễn Khắc Vỹ, người lm tờ Tin Văn trước 75 ) đ mạnh dạn nhận về những văn nghệ sĩ cũ như Từ Kế Tường ( phụ trch nh Văn Ha), Trần ng Sơn ( phụ trch văn phng ban Văn Ha Thng Tin Quận), Nguyễn Tn Nhan ( phụ trch Bảo Tng) v một số người như Nguyễn Đạt, Phạm Kiều Tng, Chu Vương Miện. . . Mệ Kim Tuấn thường giao lưu với anh chị em bn ban chng ti. Mỗi lần c chuyện g bức xc anh Kim Tuấn thường can ngăn v cũng dng hai từ :Thi Kệ ! Anh cũng thường kể cho ti nghe những chuyện ở trường dạy nghề anh phụ trch về những con người bất hạnh, thiếu may mắn trn đời ny. V anh lun l người chia sẻ trước nhất bằng trái tim nhn văn của mnh -tri tim của nh thơ chn chnh. Hai ca khc phổ thơ ti ni trn đ khiến tn tuổi anh bất tử. Trước khi chấm dứt trang viết ny cũng cần nhắc lại tiểu sử v hai bi thơ ấy của anh.


Kim Tuấn tn thật l Nguyễn Phước Vĩnh Khu, ng sinh năm 1938 tại Huế nhưng qu gốc ở H Tĩnh. ng l hậu duệ 5 đời Tng Thiện Vương Min Thẩm. L con trai duy nhất của gia đnh. Thuở nhỏ sống cng gia đnh ở Phan Thiết. Lớn ln vo Si Gn học. ng c tnh cch hiền lnh; ngoại hnh mập mạp, da hơi ngăm đen, nụ cười hp mắt. Năm 20 tuổi cưới người vợ đầu l Hồ Thị Mộng Sương (em Hồ Đnh Phương). Sau 1975 hai người ly dị, Mộng Sương sang Php, Kim Tuấn cưới người vợ thứ nh l chị Minh Phương v c hai người con trai. [2]


Kim Tuấn lm thơ từ năm 13 tuổi. Bắt đầu c thơ đăng trn cc tạp ch đầu thập nin 1960. Tập thơ đầu tin xuất bản l tập Hoa Mười Phương. ng từng c một thời gian nhập ngũ v lm thng dịch vin tiếng Anh cho Qun đon II tại Pleiku. Thời gian ny ng cn l phng vin chiến trường với k danh Vĩnh Khu. Sau thời gian lm việc ng thường về nh phụ vợ bn thuốc ty tại nh ring - hiệu thuốc cng tn Kim Tuấn trn đường Phan Bội Chu.


Năm 1977, ng về Thnh phố Hồ Ch Minh lm hiệu trưởng Trường Anh văn v dạy nghề Thăng Long ở quận 4 - một ngi trường do người Anh ti trợ dnh cho trẻ em lang thang v dạy học ở đ cho đến cuối đời. Ngy 11/9/2003, sau khi tham dự một buổi văn nghệ pht qu Trung thu cho trẻ em ngho tại trường, ng về nh ăn bnh, uống tr, ngắm trăng với vợ con rồi đột ngột bị nhồi mu cơ tim v mất trn đường đưa đến bệnh viện.


THƠ KIM TUẤN
NỤ HOA VNG NGY XUN


Anh cho em ma xun
nụ hoa vng mới nở
chiều đng no nhung nhớ
đường lao xao l đầy
chn bước mn vỉa phố
mắt buồn vin ngọn cy

Anh cho em ma xun
ma xun ny tất cả
lộc non vừa trẩy l
thơ cn thương ci đời
con chim mừng ru rt
vui khi chiều chơi vơi

Đất mẹ gầy c la
đồng ta xanh mấy ma
con tru từ đồng cỏ
giục m về rộn khua
ngoi đ diều thẳng cnh
trong xm vang chung cha
chiều in vo bng ni
cu ht h vẳng đưa

Tc mẹ gi my bạc
trăng chờ trong liếp dừa
con sng di mấy nhnh
ct trắng bờ qu xưa

Anh cho em ma xun
bn tay thơm sữa ngọt
dải đất liền chim ht
người yu nhau trọn đời
mi nh ai mới lợp
trẻ đa vui nơi nơi. . .
hết buồn mưa phố nhỏ
hẹn cho nhau cuộc đời

Khi hoa vng sắp nở
trời sắp sang ma xun
anh cho em tất cả
tnh yu non nước ny
bi thơ cn xao xuyến
nắng vng trn ngọn cy. . .

(1961)

Bi thơ ny đ được nhạc sĩ Nguyễn Hiền phổ nhạc thnh bi ht Anh cho em ma xun.

KIM TUẤN
KỶ NIỆM


Từng bước từng bước thầm
hoa vng rừng tuyết trắng
rặng thng gi lặng cm
hai đứa nhiều hối tiếc
sương m giăng mấy đồi
tay đan đầy kỷ niệm
mưa giữa ma thng năm
dật dờ cơn gi thổi
một thng khng trăng rằm
my ni m trời thấp
gi rt về căm căm
cao nguyn m đất đỏ
từng bước từng bước thầm
ci đầu in dấu mỏi
tuổi trẻ buồn lặng cm
ni nghing đầu thủ thỉ
từng bước từng bước thầm
hoa vng rừng tuyết trắng
tuổi trẻ buồn lặng cm
vu hồn hoang cỏ dại
từng bước từng bước thầm. . .

Kim Tuấn
Pleiku 1961

Bi thơ ny đ được nhạc sĩ Y Vn phổ nhạc thnh bi ht Những bước chn m thầm.

Những thi phẩm đ xuất bản:
Hoa mười phương (1959) ~ Trường Giang
Ngn thương (chung với Định Giang, Vương Đức Lệ, 1961)
Dấu bụi hồng (1971) ~ Minh Đức
Thơ Kim Tuấn 1962-1972 (1974) ~ Gn Vng Giữ Ngọc
Thời của tri tim hồng (1990) ~ Nh xuất bản Tổng hợp Sng B
Tuổi phượng hồng (1991) ~ Nh xuất bản Trẻ
Tạ tnh phương Nam (1994)
Thơ L v thơ ngắn (2002) ~ Nh xuất bản Văn Nghệ TP. HCM

 

Hnh 1: Nh Văn Sơn Nam
 

 

Hnh 2: Nh Thơ T Kiều Ngn
 

 

Hnh 3: Nh Thơ Kim Tuấn


 

Xem tiếp Phần 23


 

 

trang Trần Dzạ Lữ

 

art2all. net