( Chân dung văn học E.Pucillo qua cuốn “Vàng trên biển đá đen” )
Tác giả: Elena Pucillo Truong
Trương Văn Dân dịch từ nguyên tác tiếng Ư
(NXB Tổng Hợp tp HCM - Tháng 3-2018)
Nữ nhà văn Italia, Elena
Pucillo không chỉ độc đáo khi lặn lội từ Ư, theo nhà văn Trương Văn Dân
về quê hương h́nh chữ S làm dâu ḍng họ Trương “thuyền theo lái/gái theo
chồng”, mà bà c̣n là nàng dâu độc đáo của dân tộc Việt Nam, đặc biệt
trên b́nh diện văn hóa.
Elena Pucillo là một quí bà tóc vàng mắt xanh rất đặc trưng của miền Địa
Trung Hải nơi nước Ư đă từng là một đế quốc hùng mạnh bá chủ cả thế giới
mà dấu tích cả quá khứ và hiện tại vẫn c̣n in dấu lừng lững, đấu trường
Colosseum, và đền thánh Vatican do chính tay thiên tài Mikenlangelo
thiết kế và chỉ đạo xây dựng…
Elena không hổ danh là một quí bà đến từ trung tâm địa lư thế giới Địa
Trung Hải và nước Ư một trung tâm văn hóa cường thịnh của thế giới, một
mảnh đất mà tràn trề tâm linh thánh thiện như Vatican, phiêu lưu như
Colombus đi t́m châu Mỹ, bác học như Galileo Galilei, nghệ thuật như
Mikenlangelo và Leonardo de Vinci … Quí bà xinh đẹp Elena đến Việt Nam
không chỉ mang theo nhan sắc của vùng đất châu Âu nổi tiếng lăng mạn và
khoa học, mà c̣n mang theo một nền tảng trí tuệ rất dồi dào mạnh mẽ, bà
đă từng học đại học Milano, dạy tiếng Pháp và văn minh Pháp, dạy tiếng Ư
và văn minh Ư, dạy tiếng Anh, giảng viên trường đại học Khoa học xă hội
và nhân văn TP. Hồ Chí Minh… và đến quê chồng trong vai nhà văn Việt bà
đă lĩnh giải thưởng Hội Nhà văn TP. HCM với tập truyện “Một phút tự do”.
Khi đọc tập truyện này của bà, tôi thường có liên tưởng đến truyện ngắn
của văn hào Áo Stefan Zweig, đó là “24 giờ trong đời người đàn bà”.
Truyện tả rằng, người phụ nữ kia đi nghỉ hè cùng chồng và mấy đứa con –
một gia đ́nh lư tưởng, thế rồi bà bỗng gặp sấm chớp khi gặp gỡ một chàng
trai trẻ tuổi hơn nhiều. Chẳng cần nghĩ ngợi nhiều, nàng vứt bỏ cả gia
đ́nh để chạy theo chàng trai một cách không mục đích cụ thể nào. Tất cả
truyện đó muốn thể hiện: với cuộc đời của bà, dường như tât cả hạnh phúc
cũng chỉ trôi lờ đờ đều đặn, chỉ có 24 giờ trong cái ngày định mệnh mà
bà dám vứt tất cả gia đ́nh, cả chồng lẫn con yêu quí để chạy theo tiếng
gọi mới mẻ.. th́ mới là sống vượt đỉnh…
Cái đầu đề trong tập truyện của Elena “Một phút tự do” cho chúng ta một
liên tưởng: Elena không thuần túy đơn giản một chút nào, mà bà là một
hiện thân của khát vọng mănh liệt, mănh liệt như quê hương đế quốc La Mă
của bà với phương ngôn đă án ngữ từ nhiều thế kỷ “Mọi con đường đều chạy
tới La Mă” ("Tous les chemins mènent à Rome"). Một cây bút nữ mănh liệt
đến mức khao khát cả một phút tự do th́ thật đáng nể?! Nếu như người đàn
bà cần 24 giờ để trôi dạt khỏi đời sống b́nh thường th́ ở đây có lẽ
Elena cần một phút tự do để quyết định như một bản lề xoay cánh cửa cuộc
đời – giống như nơi ngă ba: một là lên thiên đường hai là xuống địa ngục
chăng?
Là tiến sĩ ngôn ngữ học, E. Pucillo luôn thể hiện lư trí trong cuộc sống
và sáng tạo của ḿnh, khi tiếp xúc với bà, tôi luôn được thỏa măn về
những câu hỏi đáp trực tiếp, mà tôi rất ít gặp ngay cả với đàn ông Việt.
Chẳng hạn một lần khi vào Sài G̣n, lúc uống bia cùng nhau, khi nói về đề
tại phụ nữ, Elena nói không hề kiêng dè cho dù bà là một phụ nữ trăm
phần trăm: Đàn bà trong mắt các triết gia là một con người chưa hoàn
thiện, v́ thế không hy vọng đàn bà có tư tưởng là việc b́nh thường.
Lư trí bao giờ cũng dẫn đến cấu trúc hay hệ thống. Trong các truyện của
Elena luôn thể hiện điều này. Chẳng hạn như truyện “Thư viết cho mẹ” của
bà. Một câu chuyện mà bà muốn diễn tả t́nh cảm với mẹ chồng người Việt,
nhưng bà không đi thẳng vào đó, mà bà diễn tả mẹ đẻ của ḿnh, ở đó rơ
ràng tính chân thật và khách quan rất cao, khi bà là người trong cuộc
tham dự vào trong t́nh cảm âu yếm, thiêng liêng đó, sau rồi bà chỉ cần
bắc nhẹ một nhịp cầu tới mẹ chồng bằng hàng chữ : bà có người mẹ thứ hai
– mẹ chồng, y như mẹ đẻ… thủ pháp bắc cầu mang cấu trúc song đôi đó rất
cảm động và thuyết phục!
Ở truyện “Trị liệu nhóm”, Elena tả về một buổi du lịch cùng chồng và các
nhà văn ở Quán Văn. Bà không nhảy vào tả như người ta kể lể thông tin
cấp một, mà bà cần t́m ra một cái tứ để đi xuyên thấu vào tâm hồn con
người, đó là: trị liệu pháp của các bác sĩ tâm lư vừa tốn tiền vừa chỉ
là cái ǵ đó gián cách với người khác trong vai bác sĩ chữa bệnh nhân,
nhưng cuộc tham quan cùng nhau, mọi người cùng bạn bè đă t́m thấy sự gần
gũi nhân bản cùng người khác để làm nên cuộc “sống với” liên đới tốt
đẹp, b́nh an. E. Pucillo tuyên bố về chủ nghĩa nhân văn của ḿnh: “Tôi
chợt hiểu ra rằng những người mà chúng ta gặp gỡ trong đời quan trọng
biết bao, những người bạn gắn bó cùng ta suốt một thời gian dài hay có
khi chỉ dừng lại trong những dây phút ngắn ngủi.”
Cấu trúc lư trí luôn đóng vai khung giàn cho văn học của E.Pucillo, mặc
dù vậy, bởi xuất thân từ một quê hương nổi tiếng lăng mạn, nên văn của
Elena rất cảm xúc và trau chuốt. Elena rất cẩn trọng khi hành văn, ngay
cả một việc nhỏ như xếp hành trang cho một chuyến du lịch, bà cũng t́m
cách phát hiện ra châu Mỹ như: “Màn đêm có một sự quyến rũ đặc biệt và
dường như khi thành phố ngủ yên có nắm giữ một bí mật nào đó và sự huyền
bí chỉ bị khám phá lúc mặt trời sắp mọc.” (Trị liệu nhóm, tr.199).
Trong cuốn sách của Elena Pucillo có truyện “Một đêm huyền diệu” viết về
cuộc đến thăm nhà tôi. Ở đó bao chứa và phơi mở một cái nh́n thật hào
hiệp và sảng khoái của một nghệ sĩ hay nhà khoa học lớn, đó là sự ngạc
nhiên như ngạc nhiên của đứa trẻ reo lên thích thú khi xem phim thần
thoại… “biết ngạc nhiên một cách hồn nhiên” là một báu vật bị rớt đâu đó
mà phần lớn chúng ta không t́m ra được dấu vết sót lại của nó trong tâm
hồn, đặc biệt người Việt – Trung chúng ta, tâm hồn lúc nào cũng giương
hết kích cỡ khôn ngoan để “khôn ăn người”, nên chúng ta hầu như không
c̣n biết ngạc nhiên ngây ngô như trẻ thơ. Chính thế mà các nhà khoa học
ở ta rất ít, làm sao chúng ta có thể ngây thơ như Ác-si-mét trần truồng
chạy ra phố reo to “Ơ-rê-ca?!” Sáng tạo của chúng ta cũng rất bé và rất
yếu, chủ yếu là những bài thơ ngắn cũn lèo tèo?!
Elena ch́m trong tâm trạng trên con đường đến nhà tôi: “Chúng tôi mở cửa
và bước vội vào chiếc taxi đang chờ tới để tránh cơn mưa nhẹ nhưng liên
tục của buổi chiều tháng ba. Một cơn mưa xuân nhẹ như bụi rơi đều đều
như một màn sương, làm mờ những cửa hiệu và khách qua đường.” Mấy câu
văn chứng tỏ sự quan sát và cách hành văn của Elena thật tinh tế.
“Tôi có cảm giác như không phải ḿnh đang ở trong một căn nhà ở Hà Nội,
Việt Nam. Tôi tưởng ḿnh là cô bé Alice đang đứng trước chiếc gương thần
để khám phá ra một thế giới khác. Tôi tưởng ḿnh đang ở Paris, trên tầng
nhà áp mái của một họa sĩ, một nghệ nhân Bohemien, đang ở vùng
Montmartre hay ở khu Quartier Latin…”
Elena tạm biệt bằng lời chào hội tụ rất nhiều ư nghĩa: “Bỗng nhiên tôi
có một cảm giác lạ lùng, dường như, có lẽ, chỉ cần quay lưng lại là tất
cả đều tan biến, căn nhà, những bức tranh, bàn ăn dọn sẵn, đế đèn và
những cây nến, chiếc dương cầm và những người bạn… như thể ḿnh vừa trải
qua những phút giây trong chuyện cổ tích… Thế nhưng đó lại là một hiện
thực tuyệt vời!” (tr.190)
Thật hân hạnh khi tôi được đón tiếp một văn nhân quốc tế có cặp mắt khám
phá chẳng khác ǵ Colombus đi t́m châu Mỹ, chỉ có điều “châu Mỹ” đó nằm
ngược phía Tây trên hành tŕnh đến phương Đông. Và hôm nay, sự hân hạnh
nhân đôi khi chào mừng quí bà nhà văn Elena Pucillo ra mắt cuốn “Vàng
trên biển đá đen” khám phá và ghi dấu nhiều người Việt “gốc tre” cùng
sống với một nửa – ông xă nhà văn Trương Văn Dân của bà. C̣n ǵ vinh
hạnh hơn khi được “chen vai thích cánh” vào trong cuốn sách mang ḍng
“mực của học giả c̣n quí hơn máu kẻ tử đạo” của một cây bút văn nhân từ
xứ sở văn minh đến!
Paul Đức
13/8/2018
Nguồn:
https://www.facebook.com/paulnguyenhoangduc/posts/2101281170129025?notif_id=1534167221628454¬if_t=tagged_with_story&ref=notif
Trang Trương Văn Dân
art2all.net
