|
CUỐN 1: HAI CỬA BÊN KHUNG TRỜI
PHẦN THỨ NHẤT Chương I
Nhị Lê và một vài người khách c̣n đứng chờ ở trạm xe buưt. Buổi chiều, trận mưa nhỏ kéo dài làm cho quang cảnh khu phố Hai Bà Trưng gần nhà thờ Đức Bà thay đổi hẳn. Những lớp màu xám đục trên mái ngói, lá rụng đầy con đường , và ánh nắng đọng màu vàng như một thứ rượu trong chai đă bỏ quên lâu ngày. Nhị Lê vẫn cứ áy náy, một cảm giác xao xuyến, vừa bâng khuâng làm nàng không thể vui lên được dù biết rằng ngày mai sẽ đi xa tới chân trời mới. Tiếng chuông nhà thờ đánh lên bắt đầu vào giờ nguyện. Trong không gian ch́m nổi những đám mây lờ lững giữa những hồi chuông đang c̣n vọng ngân. Một lúc lâu, xe buưt mới tới. Nhị Lê cùng theo mấy người khách lên xe. Và, nàng sẽ xuống trạm ở đầu ngă tư Phú Nhuận.
Cũng cần thiết nên nhắc đến một ân nhân của Thạnh, cô Thủy . Ngày Thạnh tŕnh diện ở Sở Xă Hội, cô Thủy là cán sự. Sau cuộc phỏng vấn, cô đưa một thẻ đi xe buưt rồi cho Thạnh biết về thể thức báo cáo thu nhập, về tiền trợ cấp và tem phiếu thực phẩm hàng tháng. Cô Thủy có giọng nói nghe hay, dịu dàng. Thạnh ngồi nán lại trao đổi vài ba câu chuyện tâm t́nh với nàng. Cô Thủy đă có tuổi nhưng vẫn giữ được nhiều nét đẹp trên gương mặt c̣n tươi sáng. Cô người miền Nam, quê ở Vĩnh Long. Từ nhà ở đến bến phà khoảng gần hai cây số. Sau khi tốt nghiệp Trung học, cô lên Sài G̣n vào học trường âm nhạc và kịch nghệ. Cô không chỉ biết chơi đàn dương cầm, mà hát cũng hay. Biến cố 30/4/75 cô c̣n ở lại bên nhà, đến 1979, theo ḍng người Hoa cô vượt biên đến Nam Dương rồi cùng trong năm đó qua Mỹ. Cô tốt nghiệp ngành nhân văn ở trường cao đẳng Orange, rồi xin việc làm về ngành xă hội đă ba năm, từ ngày rời trường. Cô Thủy tự nhiên có cảm t́nh với Thạnh, hồ sơ xin bảo lănh cho Nhị Lê, cô cũng đă nhờ người bạn làm việc bên Sở di trú giúp đỡ. Nhị Lê nhận được được giấy bảo lănh từ bốn tháng trước đây, hồi trong năm. Chờ đợi phỏng vấn, mới tuần rồi đến phiên và đă xong xuôi, trót lọt. Trong thời gian chờ đợi lâu, Nhị Lê không cảm thấy sốt ruột, vẫn làm biên tập ở ṭa báo, nhà sách, đồng thời việc quan trọng hơn hết là cô bán được căn nhà ở khu Thị Nghè, xong chuyển tiền sang Mỹ cho vợ chồng người bạn. Sau khi nhận món tiền bán nhà, vợ chồng Hiếu rất mừng, nói chuyện điện thoại với Nhị Lê nhiều giờ trong một tối, hôm sau Hiếu cũng liên lạc với Thạnh để báo tin. C̣n một vật cho phương tiện là chiếc xe Honda cánh én Nhị Lê cũng đă bán cách đây hai ngày. Không khí Tết âm lịch chóng qua, giờ rơi vào quên lăng. Từ một tuần nay không hiểu sao Nhị Lê như người mất hồn và trở nên xa lạ. Vừa lo việc mua sắm vài thứ cần thiết cho chuyến đi, cùng lúc, nàng có nỗi băn khoăn về hoàn cảnh của ḿnh. H́nh ảnh của Thạnh đối với Nhị Lê vẫn như ngày cũ. Nhưng với Hiếu, trong giọng nói của lứa đôi sao cứ ngập ngừng, có lúc bị xúc động nàng hồi nhớ lại những ngày mưa ở Huế. Xa xôi, không chỉ mộng về một thành phố, c̣n nhớ nữa đến cả một ḍng sông. Chuyến xe buưt chạy không nhanh, tới mỗi trạm chỉ ngừng đỗ khách và lấy thêm khách trong ít phút rồi chạy tiếp. Nhị Lê đứng lên, chừng hai phút sau xe tới trạm dừng ngay chỗ đầu ngă tư Phú Nhuận. Nhị Lê ra cửa và xuống một ḿnh. Nhà trọ gần trạm nên nàng đi bộ, ngang qua một ngôi trường tiểu học, rẽ trái vào con đường đất khoảng hơn trăm thước tới nhà. Mưa tạnh lúc Nhị Lê lên xe, mưa trở lại nhưng cũng vừa kịp tới nhà. Hiền buông sách, vội vàng ra mở cửa rồi cầm lấy cái túi xách lúc Nhị Lê cởi áo mưa móc lên chiếc đinh phía ngoài. Hiền nói: -Em có nấu xôi gà, chị đói chưa ? -Chưa, nhưng món này ḿnh rất thích. Hai người ngồi ở pḥng khách trên chiếc ghế dài có lót nệm. Hiền cầm lại cuốn sách, nói với Nhị Lê: -Trong mấy truyện dịch của chị, cuốn này em thích nhất. Nhị Lê mỉm cười nh́n cô em họ. Rồi Hiền lại hỏi: -Những cuốn truyện chị dịch, chắc là chị rất thích. -Không hẳn đâu. Có cuốn ḿnh thích, nhưng có cuốn nhà xuất bản yêu cầu. -Em cũng cảm nghĩ như chị. Văn chương vẫn rất cần đến thị hiếu của độc giả. Nhị Lê với người đặt tay vào ấm nước, thấy ấm, nàng rót đầy vào ly. -Hai đứa chưa về ? -Hôm nay, cháu đi học thêm. Nhị Lê đưa ly trà ấm lên miệng uống chậm từng hớp. Hiền hỏi: -Sao chị lại bỏ ngang công việc đi dạy ? Giọng b́nh thản, Nhị Lê nói: -Ḿnh không có th́ giờ. Làm việc ṭa báo, nhà xuất bản, rồi dịch sách tổn sức lắm. -Nhưng cũng hay, công việc này của chị phục vụ cho người đọc cần biết thêm về văn học nước ngoài. Nhị Lê nh́n lên đồng hồ treo tường, bỗng hỏi: -Anh Thuận chưa về ? Hiền đáp: -Anh không chỉ công tác ngoài Huế mà c̣n ra Hà Nội, đến tuần sau mới kết thúc. Nhị Lê lại nói: -Không có anh Thuận, chắc ḿnh không gặp lại Hiền. Một giọng vui, Hiền nói: -Ít ngày nữa thôi, anh Thạnh được gặp lại chị. Nhị Lê đưa mắt nh́n lâu cô em họ. -Mới ngày đó, mà đă qua hơn sáu năm rồi. -Thằng Phin chắc lớn lắm. -Nó đang học cao đẳng . Ngoài việc học, có đi làm thêm. -Nhưng hồi đó, sao chị không vượt biên cùng với anh. Giọng Nhị Lê có vẻ gắt: -Hiền có biết tụi hải tặc tàn ác lắm không ? Hiền cầm lại cuốn sách, coi lướt một vài trang. Nh́n vào b́a sách , một tác phẩm chính ḿnh dịch Nhị Lê nói: -Trong cuốn này , những đoạn tả cảnh trời mưa là những đoạn hay nhất. Hiền gật đầu, và nói: -Những đoạn đó chị dịch thật hay, vừa rất cảm xúc. Hai đứa con của Hiền đi học về, thấy Nhị Lê nó ṿng tay lễ phép vừa lên tiếng chào người cô. Rồi chừng nửa giờ sau, Nhị Lê tắm xong, bữa ăn dọn lên vừa lúc nàng đang đói. Hương vị thơm và hơi nóng của thức ăn làm cho mọi người cùng vui, ăn ngon miệng. Và, câu chuyện trao đổi trong mỗi tiếng nói đủ đầm ấm, thân t́nh. Đứa con trai lớn của Hiền tên Bảo, hỏi Nhị Lê: -Cô đi qua Mỹ, rồi có về thăm lại Sài G̣n không ? -Có dịp, cô sẽ về thăm. -Nhưng cũng chờ lâu, cô nhỉ. -Hai con có mong cô về lắm không ?, người mẹ hỏi. -Dạ mong, cả hai cùng cười đáp lời. Nhị Lê nh́n lại hai đứa con trai của Hiền với ánh mắt tŕu mến. Ngồi vui chuyện trong bữa ăn, và cũng nán lại lâu đến lúc nghe tiếng mưa lớn trên mái tôn mới ngừng chuyện. Bảo hỏi: -Mai cô lên phi trường mấy giờ ? -Cô đi sớm, sáu giờ rời khỏi nhà. -Cháu giúp cô xách hành lư được không ? -Cô đă thuê xe rồi. Họ đến đưa cô đi. Cháu c̣n phải đến trường. -Vâng. Nhà Hiền ở bên dưới rộng nhiều pḥng và có căn gác. Từ hôm Nhị Lê đến, Hiền để căn gác cho Nhị Lê. Nhị Lê không có đồ đạc ǵ nhiều, chỉ mỗi cái vali cùng ít thứ đồ vặt vănh, và nàng cũng biết trước chuyến đi không cần mang chi nhiều, v́ qua bên đó dễ có điều kiện mua sắm đầy đủ. Mưa đêm rớt đều hạt trên mái nhà. Lúc soạn xong hành lư, Nhị Lê nh́n đồng hồ tay thấy chưa đến mười giờ, và không cảm thấy buồn ngủ nên nàng kéo túi xách lấy cuốn album ra xem lại những tấm ảnh cũ có nhiều kỷ niệm của nàng. Ở trang đầu, một bức ảnh chân dung với áo trắng, mái tóc xơa vai, và bên dưới là một đoạn bốn câu của nhà thơ Huy Cận:
Đă chảy về đâu những suối xưa Nhị Lê cũng biết ḿnh đẹp, nhưng không bộc lộ niềm kiêu hănh. Nhị Lê có vẻ đẹp trên cả đôi mắt và gương mặt, nhưng thoáng buồn như luôn nghĩ tới ḷng trắc ẩn. Nhị Lê có khiếu văn chương, các thể loại phê b́nh, tiểu thuyết và thơ, th́ với thơ, nàng có mối đam mê hơn cả. Và, những bài thơ của nhà thơ Quang Dũng đă cho nàng cả một tấm ḷng. Thơ Quang Dũng là của ḷng trắc ẩn, nhưng không chỉ riêng cho ḿnh thôi mà c̣n luôn nhớ nghĩ tới kẻ khác nữa. Mỗi kẻ là một tâm trạng nhớ quê nhà.
Đôi mắt người Sơn Tây Hà Nội, dáng kiều thơm. Không biết, Hiếu nhớ đến nàng, rồi đi t́m bao nhiêu năm xa cách, vắng mặt, hay chỉ v́ đă giữ trong tim một giọng nói Hà Nội của nàng. Sau ngày thống nhất đất nước hai năm, Nhị Lê cùng với ba và mẹ ra miền Bắc thăm quê cũ ở Hải Dương. Hải Dương là một thị xă nằm giữa Hà Nội-Hải Pḥng, có lẽ với Hà Nội th́ gần hơn. Tâm trạng ra miền Bắc thăm lại quê hương th́ xôn xao, chờ mong, nhưng ḷng không mấy vui trước cảnh đổi đời sau biến cố 30 tháng tư. Năm trước, khi đường xe lửa Nam Bắc được khai thông trở lại, mọi người đều rất mừng, và bản tin quan trọng này đều được đăng lên trang nhất của các tờ nhật báo và tuần báo. Từ Sài G̣n, Nhị Lê về lại Quy Nhơn. Ông bà Phúc chờ cô con gái để chuẩn bị một chuyến đi ra Bắc thăm quê hương cũ của ḿnh. Năm 1954, hiệp định Genève chia cắt đất nước, nhưng ông bà Phúc và hai cô con gái đă vào miền Nam trước đó hơn ba năm. Và, tuy là sống và làm việc ở Huế, nhưng ông bà vẫn giữ nếp cũ, không thay đổi. Hiếu nhớ lại, buổi đầu gặp Nhị Lê trong cảnh trời mưa trên đường từ vùng ngoại ô đến trường học của thành phố, đi bên nhau nghe giọng nói Nhị Lê hay lạ lùng đến nỗi Hiếu chỉ muốn dừng bước một chút lâu để được ngắm kỹ hơn gương mặt của nàng. Trong thị xă Quy Nhơn có một ga nhỏ với bốn chuyến tàu chợ chở khách và hàng hóa mỗi ngày với chỉ trên một đoạn đường 12 cây số. C̣n ga chính nằm ngoài quận Diêu Tŕ bên đường quốc lộ I. Ngày hôm đó, ga Diêu Tŕ đông khách. Tàu Thống Nhất từ Sài G̣n đến ga lúc mười giờ sáng . Có người quen giới thiệu với Trưởng ga, gia đ́nh nàng mới mua được vé ở toa có giường nằm. Cùng chuyến đi về thăm quê, ba mẹ gặp hai người khách quen nên hết sức vui mừng, chuyện tṛ thân thiết. Tàu rời ga, sau một tiếng c̣i ngắn. Nhị Lê ngồi bên cửa toa mở rộng, nh́n cảnh vật bên ngoài. Trong buổi chiều, cùng với ánh nắng và những cơn gió, cảnh vật với nhà ở, vườn tược, ruộng lúa, núi đồi, những đồng cỏ, những cây cầu và mỗi con sông di chuyển trong tâm hồn quê hương thật linh động. Nhị Lê như có chút mừng thầm v́ từ nay chiến tranh đă kết liễu, cuộc sống người dân rồi sẽ hồi sinh và được yên b́nh khi không c̣n những tiếng súng đạn đe dọa nữa. Tàu chạy tốc độ đường trường, không quá nhanh cũng không chậm lắm. Bấy giờ, Nhị Lê t́m lại thời gian như hiện rơ trước mắt, nàng vừa quan sát cảnh vật , vừa nhận ra trong hoài niệm có h́nh bóng cũ của ḿnh. Thị xă Đông Hà xuất hiện từ cái bóng nắng in lâu trên cái tháp nước của nhà ga. Nhị Lê bỗng nhớ đến Hiếu, ngày đó người bạn có gia đ́nh ở đây nhưng học ở Huế và quen biết nàng trong một mùa mưa kéo dài của năm học ấy. Không biết nơi đây, nhà Hiếu ở đâu và thuộc khu phố nào. Đông Hà, nằm về phía Bắc tỉnh Quảng Trị, cách sông Bến Hải hơn ba chục km, và sau khi vượt hết quăng đường ranh c̣n lại của tỉnh, trên quốc lộ I sẽ thấy xuất hiện thị xă đầu tiên của miền Bắc là Đồng Hới. Nơi đây, mới chính là quê hương của Hiếu. Và từ nơi này, cách thủ đô Hà Nội chừng sáu trăm cây số. Tới ga Vinh, trời bắt đầu tối. Ông bà Phúc ở lại trên tàu, ăn cơm nắm bới theo, chỉ Nhị Lê xuống ga một ḿnh. H́nh ảnh miền Bắc xă hội chủ nghĩa cho Nhị Lê t́m hiểu là sự nghèo đói, thua kém miền Nam rất nhiều. Vinh là thành phố, thời trước, ở đây cũng đă có trường Collège như ở Huế, Quy Nhơn, và Nha Trang. Nhị Lê tản bộ dọc theo bờ đường bên trong nhà ga, và dọc theo lối này, các quán hàng bán cho khách đi tàu nối liền nhau. Vừa đi, nàng cũng vừa để mắt t́m kiếm hàng quán nào có thể ghé ngồi ăn, v́ đang đói. Nhị Lê ngồi ở chỗ quán bún, nồi nước bún nóng sôi, tỏa hơi và múi vị cay, vừa thơm. Khách ngồi ở những cái ghế thấp, ăn uống, tṛ chuyện, và cạnh bên là quán hàng của một chị bán cháo cả gà và vịt. Nhị Lê gọi tô lớn, nói với chị bán hàng cho thêm hai khoanh chả lụa ăn cùng với thịt ḅ tái và gị khoanh. Nhị Lê đói thực sự, nên nàng ăn rất ngon miệng, hít hà với vị cay của tương ớt và c̣n có rau bắp chuối độn thêm. Xong bữa ăn, nàng nhờ đứa nhỏ đi lên quán trên mua cho nàng một ly cà phê sữa đá. Gió đêm thật mát, ngồi ở quán hóng chuyện người dân miền Bắc, nàng lắng nghe, cho đến lúc, cô nhân viên báo giờ tàu sắp sửa rời ga, mọi người mới cùng vội vàng đứng lên để trở về toa của ḿnh. Lúc này, trăng non xuất hiện. Sau một tiếng c̣i ngắn đoàn tàu rời ga. Nhị Lê chỉ nói chuyện với ba mẹ một lúc rồi quay mắt từ khung cửa toa tàu nh́n ra cảnh vật bên ngoài. Nhị Lê có cảm giác hơi lạ lùng, vừa bỡ ngỡ với cảnh vật. Th́ nơi đâu, cũng thấy nhà cửa, vườn tược, cây cầu, con sông, những đường phố, và sinh hoạt thường ngày, nhưng mỗi nơi chốn, huyện lỵ, thị xă, thành phố vẫn có những nét riêng biệt mà chỉ có giọng nói và nơi sinh trưởng mới ràng buộc thân thiết với ḿnh. Hai vợ chồng ông Phúc vẫn chậm răi, thong thả trong tiếng chuyện tṛ và cảm thấy như lúc này hết sức cần thiết nhắc lại những ngày trong quá khứ về đất Bắc, về quê cũ của hai người thời đó trước cả những năm có hiệp định 1954 kỳ kết và cuộc di cư vào miền Nam. Ngày xa đó, gia đ́nh ông Phúc chuyên về nghề đóng giày, c̣n phía bà, con nhà buôn và thường hay lên Hà Nội mua nhiều thứ hàng hóa về bán trong khu phố tỉnh nhà. Tàu không chạy nhanh lắm nên Nhị Lê quan sát được rơ cảnh vật và nhà ở xuất hiện trước tầm mắt của ḿnh. Nhị Lê nhận ra rằng, đời sống người miền Bắc c̣n nghèo khó, quê mùa, so với sự sung túc của miền Nam cũ cũng như sau này. Tới cảnh vật cũng vậy, trông rơ sự thờ ở, héo hắt, lặng lẽ, âm thầm, trong khi đó, miền Nam có vẻ sáng tươi hơn và thanh b́nh hơn. Cũng như các tỉnh miền Nam, ngoài miền Bắc, từ huyện lỵ, đến các tỉnh, thị xă, mỗi nơi cách chừng khoảng sáu bảy mươi cây số, và tốc độ của phương tiện di chuyển, ở miền Nam cũng quăng đường đó lại đi nhanh hơn ở miền Bắc. Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh B́nh, Nam Định, Phủ Lư, càng lúc con tàu lướt đi qua trong đêm ẩn hiện nhà ở và cảnh vật dưới ánh trăng. Khi c̣n tàu sắp về đến gần Hà Nội, những hồi c̣i dài rúc lên, và cứ đều nhịp đánh thức dậy cả thành phố đang c̣n trong giấc ngủ. Tới ga Hàng Cỏ, tàu ngừng đậu ờ đường số I. Nhị Lê không biết ḿnh có thiếp đi vào giấc ngủ hay nàng đă thức suốt đêm. Nàng chợt tỉnh, vừa cảm thấy ngái ngủ, dù rằng đúng lúc này đây nàng cảm thấy nôn nao, v́ trước mặt nàng là Hà Nội, một thành phố thủ đô uy nghiêm nhất với lịch sử và đẹp nhất trong văn chương.
Nguyễn Chí Kham
Xem tiếp Chương 2
|
