|
CUỐN 1: HAI CỬA BÊN KHUNG TRỜI
PHẦN THỨ NHẤT Chương IX
Hôm ấy, buổi chiều nắng rất đẹp rải khắp quanh các ngọn đồi. Trên đường về, Thạnh và Nhị Lê bàn chuyện nhà ở, vợ chồng anh nhận ra ḷng tốt của Hiếu Thảo muốn giúp gia đ́nh ḿnh có nơi ở rộng, thoải mái. Khu mobile Hadden, những dăy nhà ở trông sáng sủa, sạch sẽ, và mỗi căn đều có miếng vườn nhỏ trồng cây ăn trái. Khi gia đ́nh Nhị Lê về ở căn nhà này, trả tiền đất, và tiền nợ Hiếu cộng lại mỗi tháng 800 th́ chừng năm, sáu năm rồi sẽ xong, ngôi nhà mua trở thành sở hữu lâu dài. Ở Mỹ, khi bạn có nhà loại mobile home , bạn không phải trả tiền thuế thổ trạch, hay mua insurance nhà, nhưng về giá trị căn bản th́ không thể so bằng những loại nhà house, hay ở các khu chung cư, khu townhouse, khu condo. Thời gian đă qua nhanh. Buổi sáng nay, cùng với vợ chồng Hiếu, Thạnh và Nhị Lê tới căn nhà mới. Nhà nằm ở trên đường Bushard, căn cuối cùng. Bên kia hàng rào là một băi đất rộng c̣n trống. Con đường ở phía đó đi ngang qua một trường trung học, buổi chiều, học sinh ở trường hay ra chơi bóng đá trên băi đất trống. Gia đ́nh ông Lạc mới dời đi cách đây hai ngày, đă giao ch́a khóa lại cho Hiếu sau khi nhận đủ tiền mua nhà. Những đồ đạc trong nhà c̣n để lại khá nhiều, v́ không muốn thuê xe mang theo khi chuyển qua tiểu bang khác. Khi tới nơi, chính Thảo đưa ch́a khóa cho Nhị Lê mở. Nhị Lê và Thạnh cũng đă coi trước một hai lần, nên không có chi lấy làm lạ. Thảo nói: -Những đồ dùng ở bếp và restroom, ḿnh vứt hết. Tủ, giữ lại một cái thôi. Sopha pḥng khách dùng tạm, rồi thay. Nhị Lê có vẻ băn khoăn về những thứ đồ đạc trong mỗi pḥng c̣n để lại. Nhà có bốn pḥng, ba pḥng chính và một phụ. Ra vườn sau, có lối đi riêng. Nhị Lê nghĩ, nếu tống khứ hết, căn nhà sẽ rộng răi, thoáng đăng, nhưng làm sao có đủ tiền sắm đồ mới khi tiền bạc c̣n eo hẹp. Thảo gợi ư: -Giường nằm, ḿnh chỉ giữ khung, c̣n nệm và vải giường, ḿnh nên thay hết. Nhị Lê cười nh́n qua Thảo: -Làm sao đủ chi phí làm mới hết cả căn nhà. -Yên tâm. Vợ chồng Hiếu thực sự không c̣n mấy lo về tài chính khi mà căn nhà ở VN đă bán được để làm vốn. Nên chi, việc thay thế, tân trang một ít đồ đạc cho nhà ở của Nhị Lê, Thảo có thể giúp được. Sau cùng, bốn người ngồi uống trà ở pḥng khách cùng chung một quyết định là giữ lại vài ba thứ thôi, c̣n tống khứ đi hết. Ở Little Saigon có nhiều dịch vụ cho thuê xe dọn nhà, dịch vụ sửa chữa, lắp đặt các hệ thống điện nước. Tất cả, đều là cơ sở của người Việt. Hai giờ sau, có xe chuyên chở tới. Tất cả các thứ dọn đi hết, c̣n lại chừng một ít giữ lại để dùng. Nhị Lê nói với anh tài xế và hai công nhân: -Các thứ này, các anh dùng được th́ cứ lấy, muốn cho ai th́ cho, hoặc Goodwill nhận chở thẳng tới đó. -Rồi, bà cứ yên tâm.
Tới đầu giờ buổi chiều, Hiếu và Thạnh lên xe ra
Home Depot. Thảo và Nhị Lê ở lại nhà quét dọn sạch sẽ để hai ngày nữa,
sáng chủ nhật là dọn đến ở. Nhị Lê rất thích nghe giọng nói miền Nam của Thảo, nàng bắt đầu kể chuyện xưa của Hiếu, chồng nàng những năm Sài G̣n xưa cũ. Thảo nói, Hiếu rất chăm học, chịu khó thức khuya. Ngày mới đến Sài G̣n Hiếu làm công việc lao động vài nơi ở các nhà kho, sau đó, xin được một chân làm nhà in và báo ở ṭa soạn tuần báo Tiểu thuyết Thứ Năm. Và, có công việc này cùng lúc Hiếu t́m được chỗ nhà thuê bà Năm, mẹ của Thảo. Ngày đi làm, tối đi học ở trường Hưng Đạo, lận đận hoài với thi cử, đến lúc hết giai đoạn khó khăn trời thương cho anh thi đậu được bằng Tú Tài bán, nhưng không qua nổi phần 2 nên Hiếu t́nh nguyện vào trường Thủ Đức, ra trường được một năm th́ lập gia đ́nh với Thảo. Thảo nói thực ḷng với Nhị Lê là lúc có gia đ́nh, vợ chồng lo làm ăn, giúp đỡ nhau sống, không hề có chuyện căi vă nhau. Hiếu ra trường, may mắn không bị đi tác chiến, anh làm việc ở pḥng hành chánh tài chánh thuộc liên đoàn 20 công binh đóng ở Phú Tài. Ở Sài G̣n, ba bốn tháng, Thảo mới ra thăm chồng, gặp nhau mừng rỡ. Với đồng lương cấp Chuẩn úy, rồi Thiếu úy không mấy dư dả, nhưng anh cũng để dành đưa cho vợ, nhưng Thảo không lấy, v́ đă có buôn bán. Mỗi dịp Thảo ra thăm Hiếu, cô đi bằng xe đ̣ gần một ngày mới đến, Hiếu ra đón đưa về trại ở gần khu gia binh. Thảo ra thăm không ở nhiều ngày, nhưng vợ chồng bên nhau thật hạnh phúc. Phú Tài cách Quy Nhơn 12 cây số. Từ Phú Tài vào Quy Nhơn, không chỉ có xe lam, mà có cả xe hàng loại nhỏ. Vào thành phố, Hiếu đắt Thảo đi chơi biển, ăn uống ở các tiệm ăn b́nh dân, tối không ở khách sạn mà về trại, buổi tối bên nhau chuyện tṛ. Thảo nói với Hiếu, muốn chạy chỗ cho anh về Sài G̣n, nhưng không đủ tiền. Hiếu và Thảo trong cái tầm thường của hoàn cảnh, của cuộc sống an phận, nhưng hết sức hiểu nhau và luôn hỗ trợ nhau. Hiếu thích đọc sách báo, chuyện tṛ mấy bạn quen trong xóm về thể thao, chừng ấy thôi, anh luôn tạo ra sự cảm thông và không bao giờ ồn ào. Khi nhận thức về xă hội, Hiếu không mấy nghĩ ngợi nhiều. Anh bằng ḷng với hoàn cảnh, và chính bản thân ḿnh, những bạn cũ thời đi học, số đông thành đạt nhiều hơn Hiếu, có địa vị, có học vấn cao, nhưng Hiếu không bị mặc cảm, và cũng không mượn danh kẻ khác để đem cái danh của họ về cho ḿnh. Nhận định về thói đời, có những sự việc không nằm trong sách vở, văn bản, nhưng có tính cách nhân gian rằng, địa vị xă hội, bằng cấp kiến thức, thường làm cho tuổi tác và nhân cách con người thay đổi các thứ hạng trong giao tế. Cũng dễ hiểu, sự vật cũng có cái giá riêng, nói chi về con người. Hiếu không giỏi trong học hành, cũng không có năng khiếu sáng tác thơ văn, nhưng anh luôn cảm thấy sách vở là một nguồn vui, một người bạn thật sự luôn có ở bên ḿnh. Hiếu có lần tâm sự với Thảo, anh thích làm công việc buôn bán, nhất là mở một nhà sách hay một nhà xuất bản. Anh chưa hề kể chuyện với ai về ông Hùng Trương và nhà sách Khai Trí. Hiếu có gặp ông một đôi lần, tṛ chuyện với ông và thấy ông là người hết sức cởi mở. Ông Hùng Trương (có thể không tự xét), nhưng nh́n vẻ bên ngoài ông có một phong cách của người làm văn hóa tiềm ẩn một ước vọng về tương lai dân tộc. Không bao giờ ông biểu lộ ḿnh là một nhà trí thức, thường nhật, ông ăn mặc giản dị, và khi tiếp xúc với các nhà văn, nhà báo, nhà thơ, nghệ sĩ hay độc giả mua sách, ông đều có sự chân thành trong cư xử và lời nói. Một sự việc mà các nhà sách, nhà xuất bản thường do dự là đối với tác giả, các loại sách in ra c̣n mới quá, họ không dám nhận để phân phối, phát hành, nhưng đến với ông luôn cho rằng nên có sự khích lệ. Chính nhờ sự suy nghĩ đó, mà ông hưởng lộc trời. Sách của những tác giả mới, báo của những nhóm, những thi văn đoàn mới đă được đón nhận nhiều lớp độc giả không kém ǵ mấy với những tuần báo, tạp chí về văn học có tên tuổi. Hiếu thực sự yêu quư nghề sách, nghề báo, và cả thích đọc sách không xuất phát từ buổi đầu hay vào khoảng thời gian anh làm công việc ở nhà in ṭa soạn tuần báo Tiểu Thuyết Thứ Năm, mà sự tiềm ẩn như có được từ nhân cách và con người văn hóa của ông Hùng Trương. Sài G̣n, thành phố của tuổi trẻ đă xa cách, nhưng không gian của nhiều hoài niệm luôn được nhớ về một thứ t́nh nghĩa của thiên nhiên. Đôi khi, châm điếu thuốc hút, ngồi riêng một ḿnh Hiếu nhớ lại những ngày kiếm sống bằng công việc giao báo, bỏ mối sách, và trong đó, mỗi con đường, mỗi ngả phố là một sự thân quen giữa đời thường. Hiếu là người không mấy có được bạn thân, đúng hơn anh rất ít bạn, nhưng anh có một t́nh bạn rất chân thành và đầm ấm qua công việc ḿnh làm thường ngày. Trong công việc làm, Hiếu luôn nhớ nghĩ đến những người bạn cũ thời đi học, thời đi lính. Những người bạn đó có thực, nhưng với anh, nhớ nghĩ đến họ không phải v́ thực sự anh là người bạn của họ, mà chỉ v́ họ có những h́nh ảnh về con người mà anh t́m thấy được những h́nh ảnh đó hiện lên trong sự liên tưởng qua việc làm của anh và qua sách báo anh t́m đọc. Thảo là người vợ c̣n dành cho Hiếu cả một phần đất của miền Nam. Hiếu cũng thích nghe giọng nói của Thảo, không hẳn phải là sự dịu ngọt, hay qua tâm t́nh, mà qua sự hồn hậu của con người đi t́m những lẽ phải trong giá trị về cuộc sống. Không ngờ được, chuyện của Thảo nói về Hiếu làm Nhị Lê nhớ lại ngày hôm nàng cùng với ông bà Phúc, cha mẹ nàng, ra miền Bắc thăm quê ở Hải Dương, một tuần ở đó xong trở lên Hà Nội thăm thủ đô và ở nhà người cô ruột nằm cuối góc phố Hai Bà Trưng và đường Lê Thánh Tông. Nơi chỗ này, không mấy xa nhà hát lớn và các phố chính quanh Hồ Gươm. Hà Nội, ba mươi sáu phố phường cũng là tựa sách tập tản văn của nhà văn Thạch Lam trong nhóm Tự Lực Văn Đoàn. Nhị Lê đọc tập này, cảm thấy thích hơn cả những tập sáng tác khác của Thạch Lam. Trong sách, mỗi tên phố là một câu chuyện hay sự tích đối với người Hà Nội thuở xưa. Ngày về thăm lại miền Bắc, quê hương cũ của cha mẹ nàng, điều trước nhất là Nhị Lê thử lắng nghe để phân biệt giữa giọng nói người miền Bắc, người Hà Nội hiện giờ có sự khác biệt hay không, và nếu có khác biệt th́ như thế nào đối với tâm trạng của bao nhiêu người rời miền Bắc di cư vào Nam sau khi có hiệp định chia cắt đất nước. Nhị Lê nhận ra, có một sự khác biệt trong nhân cách về cả tiếng nói đến cả cách nói nữa. Buổi sáng Hà Nội rất mát mẻ và yên tĩnh. Không xô bồ, ồn ào như ở Sài G̣n khi vừa sáng sớm nghe tiếng nổ b́nh bịch của những chiếc xe xích lô làm khởi đầu sinh hoạt một ngày. Ở Hà Nội, tính cách của thiên nhiên ḥa đồng vào sinh hoạt của thành phố nhiều hơn. Hà Nội, xe cộ đi lại không có nhiều. Sự ồn vui cũng không gây tiếng vang động, thúc bách. Trong thành phố, xe đạp rất đông và rất nhiều, và tập trung những cuộc dạo chơi quanh Hồ Gươm của thành phố. Một phương tiện khác phổ biến là tàu điện, chạy không nhanh, và di chuyển từ thành phố ra sáu ngả vùng ngoại ô : Yên Phụ, Chợ Bưởi, Cầu Giấy, Hà Đông, Chợ Mơ và Vọng. Trong tập sách của Thạch Lam nói rất nhiều thứ hàng quà Hà Nội, và ở Hà Nội, hàng quà rong không chỉ xuất hiện ở nhà ga, bến tàu, bến xe, mà có những người bán quà rong đi bán dọc trên nhiều ngả phố. Tiếng rao quà, thỉnh thoảng nghe cất lên rồi mất hút. Ấy vậy mà, âm vang ấy vọng lên nghe vô cùng thân thiết, và rất gần gũi với người Hà Nội. Nhị Lê không có được nhiều ngày ở Hà Nội. Một ngày đầu, nàng tới Hồ Gươm quan sát cảnh sinh hoạt, và đi bộ cũng như ăn vài thứ quà vặt quanh các hàng quán gần đó. Ngày hôm sau, nàng đi thăm Hà Nội bằng xe đạp. Buổi sáng đó, người cô mời gia đ́nh ăn sáng ở nhà bằng món bánh cuốn Thanh Tŕ với chả quế. Món ăn ngon, sau bữa ăn, ông bà Phúc cùng với người cô xuống Hải Pḥng, c̣n Nhị Lê không đi, nàng muốn được dịp thăm Hà Nội, nàng đi bằng xe đạp, cảm thấy vui một ḿnh với Hà Nội như cái vui nghe một bài hát hay chính ḿnh đang hát một bài hát. Từ nhà, Nhị Lê đạp xe lên hướng nhà hát lớn, rồi qua phố Tràng Tiền, đến Hồ Hoàn Kiếm, vào khu công viên dừng nghỉ chốc lát. Từ phố Hàng Khay, nàng đưa mắt nh́n bao quát Hà Nội. Hàng Khay, tuy con phố rất ngắn, nhưng đây là cửa chính của Hồ Gươm. Hàng Khay nối liền với phố Tràng Tiền và Tràng Thi. Phố Tràng Tiền là phố Tây của Hà Nội, c̣n phố Tràng Thi, khá dài và trồng nhiều cây đi tới ga Hàng Cỏ. Gió thổi nhẹ, lay động cây lá, Hà Nội như đang có được một cảm xúc rất thật với mọi thứ hương vị của thiên nhiên. Nắng vàng óng, màu rất sáng. Bốn con đường bao quanh hồ, phủ kính bóng im. Ngày vui với Hà Nội, không biết chia sẻ với người ở đây như thế nào, nhưng Nhị Lê thực sự cảm thấy ḷng ḿnh vui. Không ngồi lâu ở khu công viên Hoàn Kiếm, Nhị Lê mở chai nước lọc uống vài ngụm, xong đậy nắp cho vào cái túi ba lô vải Nam Định quàng qua vai, sau đó dắt xe đạp hướng về phố Hàng Bài, và từ phố này nàng đạp xe thong thả, đưa mắt nh́n phố, nh́n cảnh sinh hoạt người Hà Nội, nàng có chút suy nghĩ là nhà ở Hà Nội vẫn giữ nét xưa cũ, nhưng người Hà Nội hiện ra cho thấy cái vẻ ảm đạm, thiếu thốn, nghèo nàn. Trên đường, chỉ thấy có vài chiếc ô tô của cơ quan, người dân thường phần đông đi xe đạp, đàn ông mặc áo quần bộ đội, nón cối, nón vải, c̣n phụ nữ, không thấy có một bóng áo dài tha thướt. Nắng khô đổ xuống ḷng đường, đây đó, vài ba câu chuyện, nghe tiếng nói như nghe sự im lặng. Những lúc bất chợt ồn ào, đó là tiếng của những đám trẻ la hét, gọi nhau, rồi mất hút. Hết phố Hàng Bài, tới phố Huế. Chợ Hôm nằm ở ngay trên phố Huế, Nhị Lê tính gửi xe vào xem cảnh sinh hoạt chợ, nhưng rồi thôi, và nàng cứ nhẩn nha đạp xe, với cặp mắt cố t́m niềm vui của ḿnh trong những ngày được ở Hà Nội. Hà Nội, thành phố thủ đô này đă không gợi cho Nhị Lê một sự so sánh với hai thành phố ở miền Nam là Huế và Sài G̣n. Sài G̣n như là một vùng đất trong ánh sáng. Huế, với sự êm ả như tiếng nói của các cô gái, như con sông Hương êm đềm giữ măi một mực nước nhẹ mơn theo làn gió của thời gian. C̣n Hà Nội, tưởng như quá khứ bị vùi lấp, tưởng như chỉ có sự im lặng không có câu trả lời, có vẻ như luôn chuẩn bị cho những ngày sắp tới đây sẽ chờ đợi chiến tranh. Thỉnh thoảng, trên phố có những chiếc Molotova của Liên Xô, có những đoàn quân ngồi trên xe di chuyển đến một nơi xa. Hết phố Huế là gặp ngă tư ô Cầu Dền và phố Bạch Mai. Tới đây, Nhị Lê không đi vào phố Bạch Mai mà rẽ phải trên đường Đại Cồ Việt đến lúc gặp đường ray xe lửa, từ nơi này nàng chạy xe dọc theo con đường xuống ga hàng Cỏ, rẽ vào phố Tràng Thi trở lại trung tâm phố ở Bờ Hồ. Nhị Lê dựng xe bên gốc cây, nghỉ chân trên một chiếc ghế đá nh́n ra hồ, nàng vừa ăn chiếc bánh, vừa uống vài ngụm nước và lúc này, nàng nghĩ nhiều đến đất nước. Không chỉ ở đây, và không riêng một vùng đất nào, đất nước quá nghèo, quá thiếu thốn. Chiến tranh đă qua, không mong tồn tại nữa. Đất nước đă thống nhất, nhưng biết đến bao giờ mới thấy có một tương lai tốt đẹp. Hà Nội, cũng như mọi nơi ở ba miền Nam, Trung, Bắc, có một điểm chung là tiếng nói, nếp văn hóa c̣n giữ được. Hà Nội, luôn có một phong cách của một thành phố thơ mộng với thời gian. Đă gần trưa, Nhị Lê muốn đi chơi đây đó thêm ít ṿng nữa. Nàng không sợ đói, v́ trong ví có tiền, lúc đói, ghé quán ăn nào cũng được cả. Nhị Lê theo con đường Lê Thái Tổ lên tới bến tàu điện. Nàng dừng chốc lát nh́n những chiếc tàu đậu ở bến chờ khách, có chiếc c̣n trống, có chiếc gần đầy, và ở phía trước có một chiếc đang chạy vào ḷng các phố Hàng Đào, hàng Ngang, hàng Bồ, hàng Chiếu, chợ Đồng Xuân. Hàng Đào là con phố đầu tiên dẫn vào những khu phố chính buôn bán của Hà Nội. Nhị Lê đạp xe chậm, v́ nơi đây đông người. Xe đạp dàn trải chạy giữa phố, v́ phố chỉ có người đi bộ, xe đạp, ít có xe ô tô. Hầu như nh́n ở góc phố nào cũng thấy nón vải, nón cối, không chỉ đàn ông mà phụ nữ cũng đội. Người Hà Nội trông có vẻ già và gầy yếu, ngay đến cả lớp tuổi thiếu niên. Hai bên vỉa hè người ta bày bán nhiều thứ mặt hàng lộn xộn, không như ngày trước, mỗi phố có tên gọi là bán một thứ hàng riêng. Ở phố hàng Đào có bày vài gian hàng bán vải, nhưng không nhiều lắm. Dọc con đường có rất nhiều dăy phố từ hàng Đào đến hàng Ngang, hàng Đường, hàng Giấy, phố nào cũng ngắn, ḷng đường hẹp, nhà ở hai bên dày kín, trông mặt nhau rất rơ. Giữa ḷng đường là đường ray dành cho tàu điện chạy qua. Chợ Đồng Xuân nằm bên trái, khoảng giữa các dăy phố nối nhau. Chợ Đồng Xuân có lối kiến trúc vừa cổ, vừa tân, khác hẳn với các chợ trong miền Nam. Nhị Lê đưa mắt nh́n khu chợ từ phía ngoài, nàng đă có vào đây mấy hôm trước theo người cô đi chợ. Trong chợ, những mặt hàng thường bày bán ở ngoài, các mặt hàng bán theo tem phiếu, tiêu chuẩn như gạo, nếp thịt cá, th́ nằm ở trong các ngăn có lưới chắn, có một ô cửa để thu tiền và giao hàng cho khách. Người bán hàng, hầu hết là các bà, các cô, có mặc áo quần riêng biệt của Công ty nhà nước. Trước các gian này, khách hàng chen lấn nhau, và rất ồn, lộn xộn. Giữa chợ, không có lối đi dễ dàng, v́ ở đây người ta bày bán hàng ăn trên những bàn ghế thấp, và khách ăn hầu hết là phụ nữ miền quê, hay những người đi chợ mua rau quả. Nhị Lê đạp xe hết con đường thuộc các dăy phố buôn bán đến lúc gặp đường Quan Thánh, và đây là con đường phố trong văn học, có trụ sở và ṭa báo Phong Hóa của nhóm Tự Lực Văn Đoàn gồm tên tuổi các nhà văn Nhất Linh, Khái Hưng, Thế Lữ, Hoàng Đạo, Thạch Lam, Tú Mỡ đă tạo nên một thời vàng son của văn học thời tiền chiến. Tiếng Việt trong thơ, tiểu thuyết, chính các nhà văn trong nhóm văn học này mở ra con đường sáng tạo. Khi đến trước ngôi nhà số 80 là địa chỉ của báo Phong Hóa, nhà xuất bản Đời Nay, Nhị Lê dừng lại, nàng ở đây rất lâu, và trong tâm tưởng như muốn đưa nàng về một quá khứ Hà Nội, đă xưa, và rất xưa. Hồ Tây và hồ Trúc Bạch nằm gần bên nhau. Hồ Trúc Bạch nhỏ hơn hồ Tây. Hồ Tây rộng lớn và ngút tầm mắt nh́n xa. Đường Thanh Niên mới là tên con đường Cổ Ngư cũ. Đường này, nằm giữa Hồ Tây và Hồ Trúc Bạch. Và, con đường này cũng là một con đường đẹp và nên thơ trong văn chương. H́nh như, có ai đă hiện thân, hay thấp thoáng trên con đường này. Nhị Lê chợt có cảm tưởng đang một ḿnh đi dưới nắng bỗng cảm thấy vui lên, nhưng rồi ḷng buồn lại.
Thu trong Bướm trắng và Loan trong Đôi Bạn đă cùng
mang theo Nhất Linh về tới một nơi yên nghỉ ở miền Nam. Nguyễn Chí Kham
Xem tiếp Chương 10
|
