NGUYỄN CHÍ KHAM

PHẦN THỨ HAI

          Nắng lên, nhưng trời mát. Bến đậu xe đò Hoàng nằm trong khu chợ ABC rộng rãi, ngoài chợ ra, còn có các tiệm ăn, các cửa hàng dịch vụ về bảo hiểm, khai thuế, và cả nhà băng America.

Trên xe cũng đã có hành khách, nhưng ở bên dưới còn đông với từng nhóm chuyện trò giữa người đi và người đưa tiễn. Thật thân tình, vui vẻ trong câu nói, tiếng cười. Chắc không có chi bịn rịn, vì Nam Bắc Cali tuy quãng đường xa đến hơn 500 cây số, nhưng tuần nào cũng nhộn nhịp, ở trên đó xuống dưới này, hay dưới này lên trên đó chơi hai ngày cuối tuần. Nhị Lê và Thạnh hai vợ chồng rất tâm đắc, một đôi câu đùa cợt vui vẻ, vừa dễ thương. Từ ngày Nhị Lê qua đoàn tụ nay, đã mấy năm rồi, vậy mà Thạnh lúc nào bên vợ cũng vui mừng cuống quýt.

-Đúng ra, anh cũng nên đi cùng với em lên thăm con, nhưng Công ty còn nhiều việc và một số người đang nghỉ phép.

-Anh có tính về bên nhà không ?

-Chưa đâu. Thong thả, có dịp em về cùng với anh luôn.

Nhị Lê cưới nói:

-Em không về được, ở đây người ta đang có bồ.

-Liệu hồn đấy.

-Nếu em có, anh ghen không ?

-Thôi, không vớ vẩn. Thứ mấy em về.

-Thứ ba.

-Lên tới, gọi điện thoại cho anh.

Vừa đúng lúc, người tài xế nhấn một nhịp còi mời hành khách lên xe.

Thạnh ôm Nhị Lê qua vai và hôn bên má từ biệt. Nhị Lê ngồi ghế bên trong dãy ghế thứ tư. Bên dưới, vẫn còn người đứng lại chưa rời bến.

Khi xe lăn bánh, Thạnh và mấy người tiễn đưa vẫy tay. Từ lối cổng, xe rẽ trái rồi hướng thẳng con đường Bolsa lên xa lộ. Một lúc, người đàn bà phụ xe xách cái túi lớn, từ hàng dưới đi lên lần lượt phân phát bánh mì và một chai nước lọc cho hành khách. Rồi sau lượt phát đồ ăn, đến lượt thu tiền vé mỗi đầu người 30 đồng.

Nhị Lê đưa mắt nhìn quanh. Trong xe, có vài ba người ngoại quốc, còn lại hết là người Việt. Cùng một chuyến đi, thấy ai cũng vui vẻ, lạ hay quen gì cũng bắt chuyện với nhau. Từ dưới quận Cam đi San José, hơn bốn giờ chiều mới lên tới. Tối hôm qua, Nhị Lê đã báo cho Thứ biết chuyến xe của mẹ, và cậu sẽ ra sớm mười lăm phút để chờ mẹ.

Người bên cạnh hỏi Nhị Lê:

-Chị đi San José chơi, hay ở trên đó ?

-Tôi lên thăm cháu. Cháu ở trên đó làm việc.

-Vậy là chị ở dưới này.

-Dạ. Còn chị ?

-Tôi cũng ở dưới này. Tôi lên trên đó họp mặt Đồng Khánh.

-Ủa, chị học Đồng Khánh ?

-Tôi học bảy năm Đồng Khánh.

Nhị Lê nói:

-Tôi cũng học ở đó, nhưng có bốn năm rồi đi xa.

-Rồi chị có học tiếp, hay đi làm.

-Tôi học tiếp rồi vào trường sư phạm.

Bà khách học ở Đồng Khánh, nhưng lại không phải là người Huế. Hai người trao đổi chuyện, Nhị Lê mới hay biết mình học lứa sau, lên Đại Học vào sư phạm cùng ban, nhưng bà khách học Huế, hệ một năm, còn Nhị Lê học Sài Gòn hệ bốn năm.

Trong tính cách liên tưởng, đôi khi thời gian tạo ra được sự nối kết mạch lạc, nhờ đó, những hình ảnh cũ vẫn tồn tại không bị xóa mất. Nhị Lê vẫn nhớ Huế, thích Huế vào những ngày mưa, và những cơn mưa làm mái ngói và cổng trước của ngôi trường có một vẻ đẹp dịu hiền, duyên dáng. Học ở trường Đồng Khánh những nụ cười các cô gái không chỉ là biểu lộ những mối thân tình, mà còn là một in dấu nằm ở một góc nào đó trong cuốn học bạ. Cho đến lúc qua hết, hay thôi không còn nữa những năm học mới gởi lại cho trường cũ của mình.

Hai người đàn bà này có vẻ tâm đắc. Mỗi sự vật, tên thành phố, dòng sông, những dãy phố, những con đường trở nên một cái tên gọi thân quen, nhớ thì rất nhớ, còn thương hãy chờ, nhưng không quá lâu vì có một tình bạn giờ đang chắp nối.

Bên ngoài, thoáng hiện một vùng vây, màu hoang dã của đồi núi, nước xanh trên mặt hồ, và những thảm nắng trôi giạt tận nơi phía xa trên cánh đồng, chừng đó trong vài giây quang cảnh đẹp của thiên nhiên mới làm cho họ tạm ngừng câu chuyện. Và, không hiểu sao, Nhị Lê lại nghĩ đến tình yêu, như nghe rõ con tim thổn thức.

Khi Nhị Lê quay đầu, không nhìn ra ngoài nữa, người kia lại tiếp câu chuyện, nói:

-Ở Huế, rất ít có gia đình người Bắc.

Nhị Lê bỗng nhớ đến Hiếu, nhiều chuyện anh kể hồi từ Quảng Bình di cư vào miền Nam, nhưng đến Đông Hà, một thị xã phía Bắc của tỉnh Quảng Trị thì ngừng luôn, không đi tiếp nữa.

-Chị biết sao không ?

-Cũng hơi lạ, chị nghĩ sao ?

-Năm đình chiến di cư, ở phía Nam của miền Trung có ba nơi nhiều gia đình miền Bắc sinh sống. Nơi đầu tiên là Quảng Trị, đến Đà Nẵng, rồi Nha Trang.

Thoáng nghĩ ít giây, Nhị Lê đáp lời.

-Chị nói đúng đấy. Năm di cư 1954, ngoài Bắc vào miền Nam bằng tàu thủy, bằng xe lửa, cũng có đường bộ nữa, nơi Quảng Trị là chuyến di cư bằng đường bộ, xe lửa, còn đến Đà Nẵng, Nha Trang thì bằng tàu thủy. Sau đó, có những tàu đến tận Sài Gòn. Và, chính thủ đô, người di cư đông nhất.
Hai người bỗng cười xòa, vì cùng có chung một ý tưởng. Bất chợt Nhị Lê có vẻ ngạc nhiên khi người kia hỏi:

-Sao gia đình chị người Bắc, mà lại ở Huế.

Nhị Lê giải thích:

-Ba mẹ tôi vào Nam trước đình chiến ba năm. Và, lúc đó, làm việc từ trong Hội An, rồi trở ra Huế.

-Ông bác làm công chức.

-Chị nói đúng. Ba tôi làm việc bên ngành xã hội.

Tới lúc này, xe chạy đã gần nửa đường hai người mới nói tên cho nhau biết.

Nhị Lê hỏi:

-Chị Oanh người Thanh Hóa, phải không ?

Cánh tay Nhị Lê nằm yên trong tay người bạn.

-Chị giỏi quá. Sao chị phân biệt đúng và hay vậy?

-Nãy giờ, gương mặt chị làm tôi liên tưởng đến một người dì bạn với mẹ tôi. Cả gia đình ở Thanh Hóa, huyện Nga Sơn. Ở miền Trung, khảo sát về ngôn ngữ trong địa lý, tôi mới biết, ra phía Bắc có Thanh Hóa giọng nói của miền Bắc, vào phía Nam, các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, nói về giọng miền Nam.

-Nhưng tiếng Thanh Hóa của tôi cũng đã pha với người Huế nhiều.

Nhị Lê cười, và nói:

-Tôi cũng ở Huế nhiều năm, từ lúc tuổi còn nhỏ.

Đường còn dài và xa. Hai người bạn mới quen cảm thấy vui, và có nhiều chuyện để nói. Bên ngoài, đôi lúc nổi chìm cái bóng nắng nghiêng qua ngọn núi, màu trắng sáng lòa dâng những mái nhà nằm trên các ngọn lên cao dần, bỗng dưng màu xanh như tấm vải rộng in xuống hồ nước, và một thoáng đó tưởng chừng như muốn làm cho Nhị Lê đãng trí về một ngày tháng cũ lúc gia đình nàng hẳn còn ở ngoài miền Bắc chưa vào Nam.

Nhị Lê, hết sức hồn nhiên với giọng nói của mình.

-Quê ba mẹ tôi ở Hải Dương, còn tôi, rất vui khi trong tờ giấy khai sinh ghi là Hà Nội.

Người bạn đáp lời:

-Chị có ở Huế bao lâu nữa, thì thuần quê quán vẫn là ngoài miền Bắc. Còn tôi, người Thanh Hóa có âm hưởng về tiếng nói gần miền Bắc, nhưng tôi vẫn có gốc gác của một miền Trung.

-Nhưng chị có thấy, nước Việt mình, người bất cứ ở miền nào, trong giọng nói cũng có cái hay không chỉ trong đời sống bình thường thôi, mà còn cả một dấu hiệu của thời tiết nữa.

-Chị nói đúng, tiếng Việt cũng thật hay, và hết sức đa dạng cả hai biến đổi linh hoạt và thâm trầm.

Những dòng xe ở các dải đường cạnh bên lướt qua nhanh, và trong mỗi khoảng trống lại thấy xuất hiện những cảnh vật nằm bên đường. Nhị Lê cố tìm trong nhận thức mình những sự liên đới mà mỗi con người ý thức được tình cách hiện hữu của đời sống.

Và, nàng nói điều mình nghĩ:

-Người của nước Việt mình có sự bền bỉ, bất khuất, và rất quyết tâm. Người của nước Việt mình tiếp thu nhanh, và biến cải được những gì thu nhận được thành sáng tạo. Nguồn gốc tư tưởng của người Việt, thuần túy ở trong ca dao. Truyện Kiều của Nguyễn Du chính xuất phát từ nguồn ca dao. Và, nói đến cái hay của tiếng Việt, cho dù tác phẩm truyện Kiều lớn lao về ngôn ngữ và rất hiện sinh trong quan niệm nhân sinh, nhưng cái chất như là thứ vị ngọt của trái cây trong tiếng Việt mình là tiếng Việt mà Đoàn Thị Điểm dịch cho cuốn Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn. Tiếng Việt được Đoàn Thị Điểm diễn ngâm, ý tôi nghĩ là một thứ tiếng Việt rất đẹp, rất văn chương, và rất thuần nhất.

Người khách tuy ở lứa tuổi hơn Nhị Lê và học lớp trước tuy không nét gì nổi bật, nhưng giọng nói vẫn còn trong, và thân tình. Lúc nãy hai người đã cho biết tên nhau, nhưng lại không ai nhắc đến tên khi trò chuyện.

Nhị Lê liền sực nhớ, hỏi:

-Trước 75, chị Oanh dạy học ở đâu ?

-Tôi dạy ở Hội An ?

-Một nơi này thôi.

-Không, những năm đầu mới ra trường, sau đó về Tam Kỳ, năm cuối cùng là Huế.

-Chị dạy bên trường nữ hay là nam.

-Thuần bên trường nữ.
Nhị Lê cười, nói:

-Tôi thì ngược lại. Mình là cô giáo mà chỉ dạy các trường nam học sinh?

-Nhiều trường không ?

-Có Phan Thiết, Nha Trang, Quy Nhơn sau đó đi kinh tế mới, dạy học Pleiku.

-Ủa, sao chị bị đi vùng kinh tế mới?

-Họ buộc mình phải đi.

-Lúc đó, anh nhà thì sao?

-Chồng tôi cũng nhà giáo. Anh dạy trên Pleiku từ lúc ra trường sư phạm. Sau 75, tôi lên trên đó mới gặp anh. Rồi ít năm sau, trốn vào miền Nam, dạy học ở trường quận Trảng Bom.

Nhị Lê nói xong, Oanh nắm cánh tay Nhị Lê trong tay mình.

-Chị Oanh vượt biên, hay đi hồi 75.

-Mình đi vượt biên.

Nhị Lê im lặng. Một lúc sau, nói:

-Nước Việt mình có cái hay về ngôn ngữ và cái đẹp trong tâm hồn. Cũng nhờ mấy đặc điểm này mà mình có được những tác phẩm cổ điển có giá trị, có được cuốn truyện Kiều nuôi dưỡng cho cả văn hóa dân tộc, và bên đây, nhờ bốn chữ gìn vàng giữ ngọc trong truyện Kiều mà mình mới xây dựng nên một bản sắc cộng đồng về mọi khuôn khổ của văn hóa. Nhưng có cái điều không may đối với lịch sử. Nước Việt, không ngừng thảm họa trong thiên tai hàng năm, mà còn bao nhiêu cuộc chiến tranh mỗi thời kỳ không lúc nào ngừng nghỉ. Chị biết không, ngày chồng và con tôi đi vượt biên, tôi tính theo, nhưng quá sợ sự tàn ác của đám hải tặc. Chị Oanh vượt biên, đến Mỹ thực là phước lành nhờ Trời Phật.

Oanh còn nhớ chuyến đi vượt biên của mình tới đảo Galang. Nàng bắt đầu kể, Nhị Lê lắng nghe, cũng trong lúc này, chiếc xe đó rẽ vào exit, chạy một quãng khá xa mới vào tới khu vực của trạm dừng nghỉ ngơi.

 

Nguyễn Chí Kham

________

Xem tiếp Chương 17

art2all.net