NGUYỄN CHÍ KHAM

PHẦN THỨ HAI

          Hiếu được thăng cấp Trung úy lúc CSBV mở chiến dịch tấn công miền Nam vào đầu mùa xuân 1975. Năm mươi lăm ngày đêm, sau khi trận chiến Ban Mê Thuột thảm bại, rồi mau chóng kết thúc, và như số phận những người lính thuộc quân đội VNCH, Hiếu thuộc thành phần sĩ quan bị gọi đi cải tạo, ở các trại miền Trung, rồi ra miền Bắc, và sau hơn sáu năm, Hiếu được ra khỏi nhà tù, trở về miền Nam gặp lại người thân, gia đình, bắt đầu cuộc sống mới một cách an phận. Hiếu cùng Thảo, vợ chồng giúp nhau trong cuộc sống thường ngày, con cái đến trường, học dưới mái trường của xã hội chủ nghĩa, và có điều may, hai cháu học hành cũng tạm được, tự thân, biết nghĩ tới chuyện học để cha mẹ đừng lo lắng.

Ở toàn miền Nam, phía người dân cũng như bên quân đội, đôi khi có những nỗi phẫn uất, thường trao đổi những quan điểm về chính trị, về cách ứng xử khi gặp nhau, nhưng với Hiếu anh không bận tâm, và không nghĩ gì nhiều đến chiến tranh, đến trại tù với tâm trạng băn khoăn, vướng mắc thêm lòng thù hận.

Không, Hiếu thiết thực nghĩ đến mưu sinh là hơn hết. Nhờ đã có nhà ở, nên tương đối vợ chồng chỉ lo công việc làm và con cái đi học. Hai đứa con chênh nhau một tuổi, học chung trường cấp hai gần nhà. Thảo có chút vốn liếng mở cửa hàng chạp phô, vừa bán thêm các mặt hàng về thuốc lá. Hiếu chạy ngoài, đi bỏ báo cho các sạp báo, và bán các loại sách cũ anh tìm mua được ở các vựa chuyên bán ve chai và giấy báo cân ký. Mỗi ngày, thu nhập của Hiếu lúc nhiều, lúc ít. Căn bản là báo đi bỏ mối, còn nhiều ít trong phần dư là số báo lẻ đi bán dạo ở các điểm giải trí và ngoài bến xe.

Không, không bao giờ Hiếu ước mơ, hay nghĩ đến một cách được ra nước ngoài định cư như lúc sau này. Những năm tháng bên nhà, tin tức về những người đi vượt biên, về các trại tị nạn ở đảo của các nước Mã Lai, Nam Dương, Thái Lan, Hiếu có hay biết qua nhiều nguồn tin, nhưng Hiếu thực sự không nghĩ đến hoặc tìm cách rời bỏ đất nước ra đi. Thế rồi, đến ngày gặp lại Nhị Lê, cuộc sống gia đình Hiếu trở nên khác hẳn, từ bình thường bỗng gặp may khá giả. Ngày hôm ấy, Nhị Lê tình cờ gặp Hiếu ở khu phố gần tòa soạn báo Tuổi Trẻ, rồi sau buổi gặp ấy, hai người biết tin nhau. Và, không lâu, Hiếu một mình đi lên Trảng Bom tìm Nhị Lê nơi ngôi trường nàng dạy, rồi sau mọi sự trong câu chuyện trao đổi trở thành một bước chuyển hóa của thời gian, Nhị Lê rời công việc dạy học về Sài Gòn làm việc trong ban dịch thuật ở nhà xuất bản Thành Minh, là nơi mà Hiếu là người thường xuyên hoạt động và quảng bá những mặt hàng sách do nhà Thành Minh xuất bản.

Ngày xa ấy, lúc còn ở Huế, Hiếu và Nhị Lê quen biết nhau. Hai người có một kỷ niệm về những ngày trong một mùa đông và mùa mưa kéo dài mấy tháng. Ngày tháng ấy, bên nhau với hạnh phúc của bao nhiêu câu chuyện tâm tình, nhưng phần Hiếu không dám ôm ấp, ủ kín mộng tương tư, thì Nhị Lê đã cảm thấy tình yêu nhen nhúm trong lòng nàng. Hai người bỗng nhiên xa cách, sau một kỳ nghỉ Tết, cũng sau một niên khóa học chưa hết thúc.

Khi Nhị Lê và Hiếu gặp lại nhau, không ngờ, người này cũng như người kia cùng đem đến cho nhau nhiều vận may. Thế sự thay đổi, nhà nước đổi mới, cuộc sống người dân cả nước lần hồi cảm thấy dễ thở, yên tâm. Và, cùng thời điểm, những tin vui được đón nhận từ các chương trình xuất cảnh cho những người đi bảo lãnh, đi diện con lai, sau cùng là HO, dành cho người bị đi cải tạo thời gian ở lâu trong trại hơn ba năm.

Lúc Hiếu lên Trảng Bom tìm Nhị Lê, lúc ấy, Hiếu mới biết rõ hơn tình cảnh Nhị Lê có chồng và con đi vượt biên đang ở đảo. Chồng của Nhị Lê là Thạnh, giáo viên cấp ba dạy môn Toán. Về Thảo, vợ Hiếu có người anh tên Hồ cùng mẹ khác cha, đi thủy quân và theo tàu di tản qua Mỹ đợt đầu tiên năm 1975. Có sự giúp đỡ của anh Hồ, vài ba tháng, có khi cả năm Thảo nhận được chút ít quà và tiền của anh gởi cho. Thời còn bên nhà, anh Hồ của Thảo không đậu nổi bằng Tú Tài bán nên phải đi lính, nay qua Mỹ, anh chịu khó đi học ở trường cộng đồng lớp buổi tối, sau ba năm, anh có được bằng cao đẳng về ngành kỹ thuật. Khi có được công việc làm ổn định, anh lập gia đình với một người phụ nữ gốc Hoa, quê quán ở Đài Loan di cư sang Mỹ. Nhị Lê, từ ngày chồng con vượt biên, tới nay chưa có tin thư, còn Hiếu, qua tin tức nóng hổi từng ngày, thì phía nhà nước bắt đầu chấp thuận cho những người bị đi cải tạo cùng gia đình sang Mỹ theo diện khoan hồng nhân đạo. Điều kiện quan trọng nhất là thời gian cải tạo ba năm trở lên được ghi rõ trong giấy ra trại. Sài Gòn và các tỉnh ở miền Nam cùng với thời kỳ đổi mới lạc quan của nhà nước và nhân dân, mỗi ngày, luôn báo hiệu một tin vui và mở rộng tương lai cho cuộc sống. Thảo có được hồ sơ bảo lãnh của người anh, Hiếu thuộc diện HO, còn sau thời gian chờ khá lâu, Nhị Lê nay nhận được tin chồng con đã được cơ quan HCR phỏng vấn và cho qua Mỹ định cư.

Miền Nam, trong 21 năm có ba thời kỳ chuyển biến chính trị. Thời kỳ đầu, thuộc Đệ Nhất Cộng Hòa, có vị Thủ Tướng rồi Tổng Thống là ông Ngô đình Diệm. Năm 1963, từ biến động vụ Phật Giáo rồi xảy ra cuộc đảo chánh thay đổi chế độ cũ bằng chế độ mới quân đội nắm quyền do tướng Dương văn Minh lãnh đạo. Tới năm 1966, nền Đệ Nhị Cộng Hòa miền Nam tiếp nối, từ vị trí trong quân đội, Trung Tướng Nguyễn Văn Thiệu ra ứng cử Tổng Thống, và cũng bắt đầu từ giai đoạn này phía miền Bắc mở rộng chiến tranh, còn phía miền Nam, có hơn một nửa triệu quân đội Đồng Minh Mỹ, Tân Tây Lan, Úc và Nam Hàn tham chiến.

Khi phía miền Bắc chuyển giai đoạn du kích sang chiến tranh quy ước, thì ở miền Nam, bất cứ vùng chiến thuật nào ngày đêm cũng đều xảy ra những trận đánh lớn nhỏ. Nên chi, người lính VNCH trong những năm tháng bao trùm khói lửa, thì dù đóng quân ở đơn vị, các căn cứ, hay tỉnh thị xã nào những kỷ niệm về đời lính, về chiến tranh đều có hết, và mỗi người lính khi nhớ về chiến tranh đều nhận ra mình đã thực sự lớn lên cùng với lịch sử.

Thạnh xuất thân là nhà giáo, căn bản và mực thước. Hiếu, thời học sinh, rụt rè, nhút nhát, nhưng khi vào quân trường học quân sự, những lần ra bãi bắn, phát súng đầu tiên lóe sáng ánh lửa đã gây cho Hiếu sự phấn chấn, vừa tạo ra một hình ảnh hào hùng và lãng mạn về chiến tranh. Năm đó, Hiếu không chỉ có được bằng tác xạ, và thi điểm ra trường hạng khá nên anh được chọn đi ngành Tiếp Vận đơn vị đóng ở thị trấn Phú Tài gần Quy Nhơn.

Hiếu và Thảo lấy nhau, nhưng tạm ở xa nhau. Vợ chồng được gặp nhau trong những chuyến đi thăm, những kỳ nghỉ phép, và lúc có được những ngày ít ỏi bên nhau rất hạnh phúc.

Khi lùi một hai bước để nhìn và để nhớ những ngày tháng cũ, vợ chồng Thảo cùng cảm thấy sự hòa thuận với thời gian làm cho cuộc sống bình thản như luôn thấy rõ quê hương cũ của mình trên dòng sông. Ở nước Mỹ, văn hóa bản xứ khác với người Việt rất nhiều. Người bản xứ, họ coi tiểu bang họ sinh ra, họ đang sống là quê nhà đích thực, còn những tiểu bang khác của nước Mỹ, những nơi ấy như là những điểm du lịch đến với họ trong những kỳ nghỉ cuối tuần hoặc kỳ nghỉ phép. Người Việt, trong cái vốn văn hóa tự tình dân tộc, thì quan niệm rằng, không chỉ nơi mình sinh ra và lớn lên mới coi đó là quê hương mà hết tất cả, các tỉnh thành thị xã ở ngoài miền Bắc, ở giữa miền Trung hay vào trong miền Nam đều là quê hương ruột thịt của mình, dù cho rằng, có thể có một vài nơi, hay nhiều nơi mình chưa biết đến, hay đặt chân đến. Địa lý quê hương của người Việt ở trong tâm hồn có sự hòa hợp với thiên nhiên, và nếu đem so với lịch sử từ các triều đại ghi chép trong sách sử giáo khoa thì quê hương nhìn về mặt sử sách có cái hay, cái dở, có sự thương đau, hay lòng hận thù, nhưng về địa lý, tâm hồn người Việt dành cho quê hương là luôn thấy đẹp, và đáng yêu.

Nhị Lê đã cất tiếng nói của nàng vang lên trong nỗi lòng của Hiếu, đã có nhiều lúc chàng cảm thấy nặng trĩu. Từ ngày gặp lại, Hiếu biết Nhị Lê yêu mình, và tình yêu của Hiếu với Nhị Lê là bộc lộ qua nỗi nhớ. Hiếu rất mến Thạnh chồng của Nhị Lê. Không học cùng một lớp, hay cùng một thời, nhưng Hiếu và Thạnh có sự hợp ý nhau về những cái nhỏ bình thường lẫn lộn giữa cuộc sống. Cách làm việc, gu thuốc hút, các món ăn bình dân, nhất là hướng đi của tư tưởng trong nhận thức. Hiếu biết mình thua kém Thạnh trong cái học và sự hiểu biết, nhưng nhờ điểm mạnh ở trực giác, Hiếu có khả năng bắt kịp. Những lần ngồi ở quán cà phê chuyện vãn, hai người bạn đem phân tích những cảm nghĩ của mình về khói thuốc. Hiếu nhìn khói thuốc, liên tưởng đến chiến tranh, còn Thạnh màu khói thuốc là cả một không gian hình học. Khi nhìn một sự kiện trước mắt, nghĩ đến một vấn đề giải quyết, Thạnh thường dựa vào môn Toán học. Thạnh cho rằng, cuộc sống rất cần đến những suy luận của Toán học, ngay cả trong văn chương. Vì rằng, Toán học là một môn rất giàu sự sáng tạo và chiều sâu của suy tưởng. Người bạn có thấy không, trèo lên một mái nhà cao, mình cần đến một cái thang, muốn treo được một bức tranh, hay lấy một chiếc mũ trên móc cao, mình cần đến một chiếc ghế, hay một cái cần móc, thì trong toán học, những việc cần nói đến đó là những đoạn nối, những đường thẳng cần vẽ thêm, nhờ vậy, cách nhìn vào một bài toán rõ hơn và dễ dàng giải đáp hơn. Thảo là người phụ nữ sống trong đức hạnh và bổn phận. Nhị Lê, có phần nào về mặt trí thức và nhan sắc phản ảnh, nên nàng có một cuộc sống như một bức tranh tĩnh vật. Nhị Lê nhận ra rằng, bề ngoài Hiếu hiện thân một con người tầm thường, nhưng rất lạ, ẩn giấu trong những cái tầm thường, mộc mạc đó, những nét quyến rũ lạ lùng, và hết sức lãng mạn. Buổi ban đầu quen biết, rồi gặp lại, Hiếu và Nhị Lê có một mối giao cảm như sự thay đổi của thời tiết. Bên Nhị Lê, Hiếu có một niềm vui lấy những nụ cười trong nắng ấm đem hết mọi thứ bên ngoài cuộc sống vào trong cặp mắt mình và luôn cất giữ cẩn thận. Nhị Lê thì khác, từ những con đường, từ một thành phố đã xa khuất trong những ngày mưa, bao nhiêu kỷ niệm cũ đó bùng dậy ngay trong ngày nàng gặp lại Hiếu với những bỡ ngỡ trong lời nói, và nỗi bất hạnh trong cặp mắt long lanh.

Tới ngày, Nhị Lê về căn nhà của Hiếu sống chung với anh một thời gian khi Thảo đem mình và con sang Mỹ theo diện bảo lãnh của anh Hồ, hai người đã yêu nhau, trọn vẹn nhất với những ước mơ. Hiếu luôn cảm thấy có một thứ vị ngọt của trái cây trong miệng mình khi anh được Nhị Lê yêu anh và cho anh hôn nàng, còn với Nhị Lê, nàng cảm thấy ngất lịm và đắm đuối toàn thân trong mỗi đêm cùng ân ái với chàng. Hiếu đã yêu Nhị Lê từ sự thầm kín trong những giọt nước mắt của mình, còn Nhị Lê yêu Hiếu, đó là sự khao khát, vừa hết sức dằn vặt với tình yêu. Nàng nhận ra, chỉ có những lúc khao khát với sự ái ân cùng chàng, nàng mới nhận ra đích thực về mình trong tình yêu. Bổn phận về đời thực chẳng có chi quan trọng hay đem ra lý giải cả.

Bây giờ đây, với cảnh tha hương gặp nhau ở nơi chốn xa lạ thể hiện cho thấy sự đổi khác nhiều, càng nhiều và càng khác nữa. Và, trong bức tranh sinh hoạt với cuộc sống hiện tại, Thảo, Hiếu, Thạnh, Nhị Lê mỗi người một dáng vẻ.

Cùng với sự kết thúc những chuyến bay đưa các gia đình HO đến Mỹ trong năm nay qua chương trình HCR thực hiện, thì cũng ở trong thời điểm này, cộng đồng người Việt sống trên đất Mỹ xây dựng khắp mọi nơi đã hoàn thành và có tinh cách thống nhất. California, Texas, Virginia, Tennessee, Florida, Seattle, Las Vegas, Atlanta, Boston, mỗi thành phố, mỗi tiểu bang có tên kể trên đều có người Việt sinh sống và xây dựng cộng đồng. Văn hóa Việt, với bột, gạo nếp tạo nên một căn bản về ẩm thực. Những thứ hàng ăn quen thuộc nổi tiếng của cả ba miền Nam Trung Bắc là Phở, mì, hủ tiếu, bánh cuốn, cơm tấm, bánh mì, bánh giò, nơi nào cũng có nhà hàng, cửa hiệu buôn bán lập thành một khu riêng biệt dành cho người đồng hương. Và, quan trọng hơn hết là chợ. Những nơi này, có từ những sáng kiến của các tổ hợp người Việt góp vốn chung nhau thuê một khu vực rồi biến khu vực này thành chợ của riêng người Việt, trong đó, bày bán đủ các thứ như gạo nếp, thịt, trái cây, rau quả, nước mắm, tương, ruốc tươi. Tìm hiểu văn hóa Việt và sự phát triển nên một cộng đồng di dân ngày càng trở nên bề thế và có thanh danh, có tiếng nói trên chính trường Mỹ, người ta luôn nhắc những lớp người ra đi đầu tiên là viên gạch nền móng cho sự xây dựng, đến lớp người vượt biên là sự chung sức, là nghị lực của một dân tộc, sau cùng với sự hiện diện của thành phần HO đưa cộng đồng đến một thành quả toàn diện. Người Việt đi theo hướng văn minh duy xã thôn, đến từng mỗi nơi là xây dựng trước một gia đình, một nhóm người, rồi một cộng đồng trước khi nhìn xa hơn tiến đến một quốc gia. Nước Việt, tổ tiên xưa đã đi theo hướng này, và bao nhiêu đời vua chúa lịch sử ghi chép đã cho thấy hướng văn minh này đã lập thành được một quốc gia.

Bên nước nhà đã thống nhất về mặt địa lý, hiện nay, số dân cả nước đã quá 80 triệu, ở trên đất Mỹ, nhiều sắc tộc, nhiều cộng đồng tập hợp cùng người da trắng bản xứ, số dân đến hơn ba trăm triệu, riêng phần cộng đồng người Việt trong lãnh vực văn hóa, thì bên nhà có gì, bên đây cộng đồng cũng có thứ đó ở trong từng giới hạn.

Quận Cam, được coi là thủ đô của người Việt tị nạn. Nơi đây, là tiếng nói chính thức của cộng đồng. Với số dân chỉ có vài trăm ngàn, sống tập trung nơi vài ba thị xã, vậy mà nguồn năng lượng cho văn học, văn hóa, chúng ta có ba tờ nhật báo, ba tờ tạp chí, tuần báo có nhiều không đếm hết, còn nhà sách, mỗi thành phố có một, và công việc xuất bản, thì do một vài cá nhân hay chính nhà sách thực hiện. Hai tôn giáo chính của người Việt là đạo Phật và đạo Công giáo. Trong quận Cam này, thành phố nào cũng có chùa và nhà thờ để ngày lễ, ngày chủ nhật đồng hương tới cúng bái. Vì cuộc chiến đã kết thúc, quân đội không còn có hay thành lập được, người Việt tị nạn tới xứ Mỹ chỉ mang theo một lá cờ vàng ba sọc đỏ tượng trưng cho tổ quốc, nhưng các cựu quân nhân vẫn giữ một tinh thần giữ gìn quê hương, đất nước, các cựu quân nhân với quân phục mang theo của mình hàng năm luôn tổ chức ngày quân lực, ngày quốc khánh cũ của miền Nam, và mỗi kỷ niệm làm sống lại cả quá khứ hào hùng thời chinh chiến.

Với số dân không được nhiều và đông lắm, nên chi các sinh hoạt về chính trị vẫn chỉ xuất hiện trong cấp thành phố và tiểu bang, chưa có được cơ hội có tiếng nói chính danh của toàn liên bang như người bản xứ. Nhưng một mấu chốt tương lai của người Việt trên đất Mỹ là học đường. Văn hiến chi bang, vốn là căn bản của người Việt. Luôn luôn, lấy cái học để phụng sự cho đời. Từ các con em thế hệ đầu 1975, kế tiếp đi vượt biên, rồi sau cùng là HO, những năm đầu mới vào trường còn yếu kém, vậy mà đến lúc tốt nghiệp tử bậc trung học, đến Đại Học, các gia đình người Việt, ai cũng có sự hãnh diện về sự thành đạt của con em mình.

Nhị Lê đã trở thành một cô giáo và dạy học các lớp cấp ba môn tiếng Anh ở một trường trung học Mỹ nằm trong thành phố Fountain Valley. Từ mấy năm qua đứng lớp, nàng đem kinh nghiệm thời trước cùng với những học hỏi hôm nay, công việc dạy học làm cho trở nên vui, vững vàng và tự tin trước các đồng nghiệp. Về văn học, nàng hiểu khá sâu, nên bài giảng về các tác phẩm rất sâu sắc, gợi nhiều ý cho học sinh học về một văn học của nàng. Vào ngày cuối năm học, trường tổ chức lễ tốt nghiệp, trong hàng ghế ngồi dành cho các giáo viên, nhìn lên bục cao có các em học sinh tốt nghiệp dự lễ với quần áo đủ màu sắc khi được thấy một em học sinh tốt nghiệp là người Mỹ gốc Việt đứng đại diện cho khóa học đọc bài diễn văn ra trường, Nhị Lê cảm động mừng vui đến ứa lệ.

 

Nguyễn Chí Kham

________

Xem tiếp Chương 4

art2all.net