NGUYỄN CHÍ KHAM

PHẦN THỨ HAI

          Ngày còn ở bên nhà, lúc còn đang học năm thứ ba ở trường sư phạm, cuốn The sun also rises của Ernest Hemingway là tác phẩm chính nàng học theo chương trình văn học Mỹ của giáo sư phụ trách. Rồi, lúc theo Hiếu về Sài Gòn làm việc cho nhà xuất bản Thành Minh, nàng có dịch một số truyện ngắn và hai tiểu thuyết The sun also rises, The old man and the sea.

Bây giờ qua Mỹ định cư, và được nhận làm cô giáo, nàng tham khảo các sách giáo khoa và thấy trong chương trình về văn học có tác giả Ernest Hemingway cho hai lớp mười một và mười hai, nên Nhị Lê đã chọn một tác phẩm mình đã biên dịch trước đây để dễ dàng giảng dạy. Tuy nhiên, ngoài phần giảng chính về tác phẩm ra, cô giáo Nhị Lê cũng giới thiệu về tác giả cùng các tác phẩm đã xuất bản.

Nhà văn Ernest Hemingway sinh ngày 21-7-1899 tại Oak Park, Illinois. Cha ông làm bác sĩ, còn mẹ là một giáo viên dạy về âm nhạc. Học xong và tốt nghiệp trung học, ông đi làm báo phóng viên cho báo Kansas City Star, rồi được sung vào đội quân tình nguyện lái xe cho hội Hồng Thập Tự có mặt ở trên chiến trường Italy. Hết chiến tranh, ông trở về Mỹ, lập gia đình và tiếp tục làm nghề báo. Năm 1920, với tư cách là phóng viên báo Toronto star ông đến Hy Lạp rồi qua Paris. Cùng với nghề viết báo, ông bắt đầu sáng tác.

Năm 1926, ông hoàn tất cuốn tiểu thuyết The sun also rises, trở nên nổi tiếng nhờ một bút pháp rất độc đáo, và rất nhiều nhà văn ở Âu Châu chịu ảnh hưởng đến lối viết thể hiện trong cuốn tiểu thuyết này. The sun also rises là cuốn tiểu thuyết viết về một thế hệ lạc lõng sau chiến tranh. Trong truyện, dù đề tài chiến tranh nhưng không có bom đạn, tiếng súng nổ, những trận đánh tàn khốc mà chỉ nói đến cái bi kịch của tuổi trẻ bị chiến tranh hủy hoại, mất niềm tin vào cuộc sống thời hậu chiến.

Sau thành công vang dội cuốn tiểu thuyết này, ba năm sau, ông viết một tác phẩm lớn về chiến tranh A farewell to arms lấy bối cảnh chiến trường ở nước Ý, nơi ông từng là tài xế lái cho đơn vị Hồng Thập Tự. Khi tác phẩm này hoàn tất, được in ra, tên tuổi ông lẫy lừng và tác phẩm được coi là hay nhất viết về Thế chiến thứ nhất 1914-1918. A farewell to arms cũng là một câu chuyện tình giữa một quân nhân người Mỹ và một cô y tá người Anh. Hai người này, mối tình của họ trải qua trong một cuộc chiến rất tàn khốc. Cuối cùng, họ thoát ra khỏi cuộc chiến và tìm một nơi chốn thanh bình riêng biệt, nơi đây, hai người có được những ngày hạnh phúc hiếm hoi. Nhưng kết thúc truyện, người yêu của chàng quân nhân Mỹ đã chết vì băng huyết do tình trạng sinh nở khó khăn. Và, kết thúc câu chuyện, dưới cơn mưa chàng đơn độc trở về lữ quán một mình.

Năm 1936, nhà văn Ernest Hemingway đến Tây Ban Nha tham dự cuộc nội chiến, và bốn năm sau 1940, cuốn tiểu thuyết For whom the bell tolls ra đời. Những nhà phê bình đều cho ba tác phẩm lớn kể trên đã làm nên sự nghiệp của ông. Sau năm 1940, ông chuyển sang viết truyện ngắn, nhiều truyện có những kết cấu lạ, bất ngờ, rất hay.

Năm 1952, ông viết một tác phẩm vừa, cuốn The old man and the sea. Đây là cuốn tiểu thuyết bộc lộ hết tài năng của ông trong kỹ thuật dựng truyện và bút pháp. Câu chuyện của một lão già đi đánh cá, đánh được một con cá lớn trong suốt nhiều giờ với sự chiến đấu giữa đại dương thật anh dũng và đã chiến thắng. Nội dung truyện hết sức đơn giản nhưng khó viết, nếu không có được một bút pháp vững chắc làm cho các chi tiết truyện luôn sinh động và ấn tượng, mà nếu chỉ vấp một cái là đuối tay, là cuốn truyện mất hết sức chịu đựng, không thể đứng vững. Đây là một tác phẩm tuy vừa hơn một trăm trang, nhưng mỗi chữ có giá trị như đồng đô la, và đây là cuốn tiểu thuyết được toàn các nước trên thế giới dịch thuật, số lượng in tới hàng triệu bản không có tác phẩm nào so sánh được.

Hai năm sau tác phẩm này ra đời, Hàn lâm viện Thụy Điển đã trao tặng giải Nobel về văn học cho tác giả với lời nhận định là một tiểu thuyết gia đã tìm ra câu giải đáp về ý nghĩa tồn tại của con người.

Nhà văn Ernest Hemingway thường luôn đề cập đến cái chết, và chính đề tài này ám ảnh, mang trong đó cái âm hưởng của thi ca. Và sau cùng, cái chết đến với ông làm cả thế giới bàng hoàng. Một buổi sáng nọ của mùa thu năm 1961, ông đã bắn một phát súng vào đầu tự sát kết liễu cuộc đời cùng cả sự nghiệp văn học.

Nhị Lê trình bày về tiểu sử, tác phẩm, và những điểm chính trong mỗi đề tài làm nên tác phẩm lớn của nhà văn Mỹ Ernest Hemingway, các em học sinh nghe rất thích thú, hiểu bài, và sau đó nàng cũng sẽ bắt các em dựa theo nội dung của mỗi tác phẩm viết một đoạn văn theo cảm xúc và ý tưởng của mình.

Hôm nay, có phái đoàn của học khu Garden Grove đi thăm các trường do học khu quản lý. Khi đến trường Nhị Lê đang dạy, bà Hiệu trưởng Annie dẫn phái đoàn đi thăm các nơi sinh hoạt bên ngoài trường, sau đó, ghé thăm mỗi lớp, có lớp hỏi chuyện giáo viên hay học sinh, có lớp, dừng nghỉ một lúc để nghe bài giảng của giáo viên phụ trách. Họ đến lớp Nhị Lê lúc cuối giờ. Khi được bà Hiệu trưởng giới thiệu, Nhị Lê ngừng giảng bài đến gần tiếp đón và chào hỏi. Những cái bắt tay, những câu chào hỏi với nụ cười thân thiện, trong phái đoàn có bốn nhân viên người Việt, hai nam, hai nữ. Phái đoàn đứng ở một góc bên lối cửa vào, nhưng cảm thấy thoải mái lúc được nghe Nhị Lê giảng về văn học Mỹ, về một tác giả tên tuổi Ernest Hemingway, một nhà văn đoạt hai giải thưởng lớn một Pulitzer với cuốn The old man and the sea, và giải Nobel năm 1954 cho cả toàn bộ tác phẩm. Trong nhiều tiểu thuyết của của Hemingway, nổi trội hơn hết là cuốn A farewell to arms, với một đoạn mở đầu bất hủ, mỗi câu văn, mỗi đoạn văn là tạo một biến chuyến, và cứ một đoạn qua hàng là cho thấy xuất hiện một biến cố. Ở trong tác phẩm rất nhiều đoạn tả cảnh những cơn mưa, và đó là những cơn mưa được tác giả dùng làm biểu tượng của chiến tranh. Nàng Catherine rất sợ mưa, và sau cùng, trong hoàn cảnh sinh khó khăn, nàng đã chết dưới cơn mưa.

Chuông vang một hồi dài, hết buổi học. Nhị Lê nói mấy lời với học sinh, và sau khi học sinh rời khỏi lớp, nàng còn ở lại gặp phái đoàn.

Lúc này, mọi người trò chuyện rất vui vẻ, cởi mở và thân tình. Bốn nhân viên người Việt làm quen với nàng, nhưng họ trao đổi chuyện bằng tiếng Anh để mọi người cùng hiểu.

Không lâu, mọi người chia tay. Những cái ôm, cái bắt tay, cùng những lời chào, riêng với Nhị Lê nàng có được một thứ tình cảm làm nên được từ trách nhiệm, từ quan điểm giáo dục, và đó là giá trị của con người.

Nhị Lê còn ở lại lớp thêm mười lăm phút nữa mới rời lớp. Khi nàng ra hành lang ngoài, bất ngờ thấy cảnh trời hiện ra u ám, mưa nhẹ hạt, con đường bên kia nhiều chiếc xe lướt nhanh qua và sau hàng cây là khu công viên.

Nhị Lê đi dọc mái hiên hướng về phía hàng rào, nơi khu vực này dành bãi đậu xe riêng cho nhân viên của nhà trường. Nhị Lê bước nhanh, mở cửa xe vội vàng, và đúng lúc vào ghế ngồi trời mưa nặng hạt.

Nhị Lê cho xe nổ máy, nhưng chưa lăn bánh. Nàng điều chỉnh mấy cái nút điều hòa, cho gạt nước chạy thật nhanh, rồi chậm trở lại. Đến lúc cảm thấy yên tâm, Nhị Lê mới cho xe ra cổng, dừng lại bật đèn hiệu chờ xe trống ngoài đường để rẽ phải.

Trong một vài thoáng nghĩ, hai bên đường lá rụng, mưa rũ dày từng đám, dọc theo con đường qua dãy phố này đến những phố khác, bỗng dưng Nhị Lê cảm thấy nhớ đến Hiếu, nỗi nhớ thật mông lung và bị thời gian vây phủ, có lúc xáo trộn. Ngày đó, lúc Hiếu vào Sài Gòn tìm kiếm việc làm, Nhị Lê cũng ở đó mà không hay biết, nàng cũng không nghĩ tới nữa mình vẫn mong gặp lại người cũ, một con người chất phác, thực thà, và luôn tự xét mình an phận. Nhưng chính ở vào sự tầm thường này, mà Hiếu, gây được nhiều cảm mến, thân thiện với người khác. Về sau, lúc có được ngày gặp lại, Hiếu cho Nhị Lê biết anh tìm được việc làm ở một tờ tuần báo Tiểu Thuyết Thứ Năm. Anh có hai công việc thường ngày là sửa morasse bài vở, và theo xe đi giao báo cho các điểm phát hành, điểm bán lẻ. Hiếu nhờ công việc mà có đồng lương, và anh cũng chịu khó đi học lớp buổi tối để thi lại văn bằng Tú Tài I, rồi II. Nếu như năm tháng đó Nhị Lê được gặp, có lẽ Nhị Lê sẽ giúp cho Hiếu một việc gì khá hơn là việc anh đang làm. Nói vậy thôi, chứ Nhị Lê có gì khi đang còn là sinh viên của trường sư phạm, học bổng mỗi tháng chỉ được 1,500 đồng thì giúp được gì cho Hiếu. Không ngờ được Hiếu bộc lộ ra cái tính trẻ con của một người đã lớn tuổi khi anh hết sức mừng vui báo tin cho Nhị Lê biết, anh chịu khó học và lấy được cái bằng Tú Tài I, để một hai năm sau đó bị gọi đi lính được vào trường sĩ quan Thủ Đức. Ngày tháng đó, Nhị Lê hoàn toàn không hay biết, nhưng niềm vui của Hiếu trong mấy lần kể lại, Nhị Lê cũng cảm thấy vui theo Hiếu, như là hạnh phúc của anh.

Thế nào, kẻ khác cũng có sự dị nghị, phán xét về nàng và Hiếu nữa. Nhưng không sao cả, nhất là một con người Nhị Lê, vừa có sức mạnh cá tính trong tâm hồn lãng mạn, trắc ẩn. Nên chi, cho dù Nhị Lê lấy Thạnh, vợ chồng thực sự hòa hợp, hiểu nhau, hạnh phúc cùng chung hưởng, nhưng với Hiếu, không bao giờ anh ở xa nàng cả. Thực lòng với nhau, Nhị Lê luôn có trong tâm hồn một niềm vui mỗi khi nhớ nghĩ đến nhau. Hai người nam và nữ quen biết nhau, một là giữ tình bạn, hai là có tình yêu, chứ không thể vừa làm bạn, vừa có tình yêu, điều này sẽ là một sự giả dối. Lạ thay, giữa Hiếu và Nhị Lê không có tình cảnh này. Họ yêu nhau, không cần đòi hỏi có một điều kiện nào cả. Tình yêu của hai người là hạnh phúc cho văn chương.

 

Nguyễn Chí Kham

________

Xem tiếp Chương 9

art2all.net