Bến
đò ở
bên
này
phá
Tam
Giang
là
Cồn
Tộc
mà
không
biết
có
cái
cồn
nào
gần
đó
không.
Đi
qua
phá
sẽ
gặp
làng
Vĩnh
Tu,
thuộc
xã
Quảng
Ngạn.
Chợ
Cồn
Tộc
nổi
tiếng
về
cá
nước
lợ -
cá
đánh
bắt
hay
nuôi
ở
đầm
phá.
Ngày
hội
Sóng
Nước
Ba
Sông
còn
có
đua
trãi,
và
chương
trình
văn
nghệ
do
các
siêu
sao
từ
Sài
Gòn
về
hát.
Nhưng
lão
Kongkong
chỉ
khoái
xem
vịt
đua
hay
hát
karaoke
có
các
em
rót
nước
thôi
cho
nên
hai
lão
giã
từ
Cồn
Tộc
để
đi
về
Bác
Vọng.
Từ
thị
trấn
Sịa
đi
ngược
trở
ra
Văn
Xá
thì
bên
phải,
hay
phía
bắc
của
con
đường
là
xã
Quảng
Vinh,
bên
trái
hay
phía
nam
là
xã
Quảng
Phú.
Nhưng
khi
hỏi
đường
đi
thì
người
ta
chỉ
cho
chúng
tôi
ra
khỏi
thị
trấn
thì
rẽ
phải.
Sau
đó
đến
một
ngã
ba,
có
biển
chỉ
miếu
thờ
Đặng
Hữu
Phổ,
hướng
về
làng
Lai
Trung
bên
tay
trái.
O
nông
dân
đang
phơi
lúa
trên
đường
nói
rằng
đó
là
con
đường
cũ
đi
về
phía
Bác
Vọng.
Con
đường
mới
phía
bên
phải.
Chúng
tôi
muốn
đi
thăm
mộ
Đặng
Hữu
Phổ
cho
nên
đi
theo
con
đường
cũ.
Làng
Lai
Trung
hồi
xưa
có
tên
là
Hoài
Lai,
rồi
sau
đó
đổi
thành
Vu
Lai,
nay
thuộc
xã
Quảng
Vinh,
cũng
có
một
tấm
bia
cổ
khắc
chữ
Sanskrit
của
người
Chàm.
Chúng
tôi
đi
qua
làng
Xuân
Tùy
trước
khi
đến
Bác
Vọng.

Cổng
làng
Lai
Trung
Đặng
Hữu
Phổ
là
con
Phò
Mã
Đặng
Huy
Cát
và
Công
Chúa
Tĩnh
Hòa.
Công
chúa
nổi
tiếng
thơ
hay,
lấy
bút
hiệu
là
Huệ
Phố,
cùng
với
hai
chị
là
Mai
Am,
tức
công
chúa
Trinh
Thận
và
Nguyệt
Đình,
tức
công
chúa
Vĩnh
Trinh,
góp
phần
với
Tuy
Lý
Vương,
Tùng
Thiện
Vương
(tất
cả
đều
là
con
vua
Minh
Mạng),
vua
Tự
Đức
và
một
số
vương
tôn
công
tử
khác
hợp
thành
nhóm
thi
sĩ
cung
đình
làm
rạng
rỡ
văn
đàn
thời
ấy.
Ngày
nay
gia
đình
còn
giữ
được
Huệ
Phố
Thi
Tập
gồm
216
bài
thơ
chữ
Hán.
Đặng
Hữu
Phổ
thi
đỗ
cử
nhân
và
làm
quan
đến
chức
Thị
Độc
Học
Sĩ.
Để
chuẩn
bị
cho
cuộc
khởi
nghĩa
chống
Pháp,
Thượng
Thư
bộ
Binh
Tôn
Thất
Thuyết
lập
đội
quân
riêng,
gọi
là
Phấn
Nghĩa.
Hai
cha
con
Đặng
Huy
Cát
và
Đặng
Hữu
Phổ
cũng
bí
mật
tuyển
mộ
một
đội
quân
lấy
tên
là
Đoàn
Kiệt.
Khi
Tôn
Thất
Thuyết
bắn
phá
tòa
Khâm
ngày
5
tháng
7
năm
1885
thì
hai
cha
con
tấn
công
huyện
nha
Quảng
Điền.
Cuộc
khởi
nghĩa
thất
bại.
Cả
hai
cha
con
đều
bị
bắt.
Đặng
Huy
Cát
bị
án
tử
hình
nhưng
giảm
còn
án
tù
giam.
Đặng
Hữu
Phổ
thì
bị
án
tử
và
chém
ngay
(ngày
19
tháng
8)
tại
bến
đò
Quai
Vạc,
làng
Bác
Vọng.
Dân
làng
đem
chôn
thi
thể
ông
ở
Cồn
Căng
bên
cạnh
mộ
mẹ,
và
dựng
miếu
thờ
ông,
gọi
là
miếu
Thị
Độc
ở
bến
đò
ba
bến.
Tương
truyền
ngoài
hương
án
của
ông
còn
có
hương
án
thờ
hai
người
lính
hầu,
đã
hộc
máu
chết
theo
khi
nhìn
thấy
ông
bị
hành
hình.

Cánh
đồng
làng
Bác
Vọng

Khu
di
tích
lăng
mộ
Đặng
Hữu
Phổ
đang
được
xây
dựng
Nhà
bia
ghi
công
Đặng
Hữu
Phổ
và
phía
trước
là
mộ

Bên
cạnh
là
mộ
công
chúa
Tĩnh
Hòa,
mẹ
của
Đặng
Hữu
Phổ

Thanh
Kongkong
tạo
dáng
bên
bia
di
tích

Trần
lão
đứng
tần
ngần
bên
mộ
Đặng
Hữu
Phổ
Trước
khi
thọ
hình
ông
có
làm
bài
thơ
Lâm
Hình
Thời
Tác:
Trừ
nghịch
an
dân
tín
thử
thân,
Nhất
sinh
trung
hiếu
khuất
nhi
thân.
Nhi
kim
chính
khí
hoàn
thiên
địa,
Tinh
phách
thường
tùy
quân
dữ
thân.
Thân
nguyện
an
dân,
đuổi
nghịch
tà
Kinh
quyền
trung
hiếu
suốt
đời
ta
Nay
mang
chính
khí
về
trời
đất,
Hồn
phách
vẫn
theo
vua
với
cha.
Trương Văn
Thanh
Trần Ngọc
Bảo