Trương văn Thanh & Trần Ngọc Bảo

 

Rong chơi Quảng Điền

1   2   3   4

Phần 3

 


Bến đò ở bên này phá Tam Giang là Cồn Tộc mà không biết có cái cồn nào gần đó không. Đi qua phá sẽ gặp làng Vĩnh Tu, thuộc xã Quảng Ngạn. Chợ Cồn Tộc nổi tiếng về cá nước lợ - cá đánh bắt hay nuôi ở đầm phá.
Ngày hội Sóng Nước Ba Sông còn có đua trãi, và chương trình văn nghệ do các siêu sao từ Sài Gòn về hát. Nhưng lão Kongkong chỉ khoái xem vịt đua hay hát karaoke có các em rót nước thôi cho nên hai lão giã từ Cồn Tộc để đi về Bác Vọng.

Từ thị trấn Sịa đi ngược trở ra Văn Xá thì bên phải, hay phía bắc của con đường là xã Quảng Vinh, bên trái hay phía nam là xã Quảng Phú. Nhưng khi hỏi đường đi thì người ta chỉ cho chúng  tôi ra khỏi thị trấn thì rẽ phải. Sau đó đến một ngã ba, có biển chỉ miếu thờ Đặng Hữu Phổ, hướng về làng Lai Trung bên tay trái. O nông dân đang phơi lúa trên đường nói rằng đó là con đường cũ đi về phía Bác Vọng. Con đường mới phía bên phải.

Chúng tôi muốn đi thăm mộ Đặng Hữu Phổ cho nên đi theo con đường cũ. Làng Lai Trung hồi xưa có tên là Hoài Lai, rồi sau đó đổi thành Vu Lai, nay thuộc xã Quảng Vinh, cũng có một tấm bia cổ khắc chữ Sanskrit của người Chàm. Chúng tôi đi qua làng Xuân Tùy trước khi đến Bác Vọng.



Cổng làng Lai Trung


Đặng Hữu Phổ là con Phò Mã Đặng Huy Cát và Công Chúa Tĩnh Hòa. Công chúa nổi tiếng thơ hay, lấy bút hiệu là Huệ Phố, cùng với hai chị là Mai Am, tức công chúa Trinh Thận và Nguyệt Đình, tức công chúa  Vĩnh Trinh, góp phần với Tuy Lý Vương, Tùng Thiện Vương (tất cả đều là con vua Minh Mạng), vua Tự Đức và một số vương tôn công tử khác hợp thành nhóm thi sĩ cung đình làm rạng rỡ văn đàn thời ấy. Ngày nay gia đình còn giữ được Huệ Phố Thi Tập gồm 216 bài thơ chữ Hán.

Đặng Hữu Phổ thi đỗ cử nhân và làm quan đến chức Thị Độc Học Sĩ. Để chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa chống Pháp, Thượng Thư bộ Binh Tôn Thất Thuyết lập đội quân riêng, gọi là Phấn Nghĩa. Hai cha con Đặng Huy Cát và Đặng Hữu Phổ cũng bí mật tuyển mộ một đội quân lấy tên là Đoàn Kiệt. Khi Tôn Thất Thuyết bắn phá tòa Khâm ngày 5 tháng 7 năm 1885 thì hai cha con tấn công huyện nha Quảng Điền. Cuộc khởi nghĩa thất bại. Cả hai cha con đều bị bắt. Đặng Huy Cát bị án tử hình nhưng giảm còn án tù giam. Đặng Hữu Phổ thì bị án tử và chém ngay (ngày 19 tháng 8) tại bến đò Quai Vạc, làng Bác Vọng.
Dân làng đem chôn thi thể ông ở Cồn Căng bên cạnh mộ mẹ, và dựng miếu thờ ông, gọi là miếu Thị Độc ở bến đò ba bến. Tương truyền ngoài hương án của ông còn có hương án thờ hai người lính hầu, đã hộc máu chết theo khi nhìn thấy ông bị hành hình.




Cánh đồng làng Bác Vọng




Khu di tích lăng mộ Đặng Hữu Phổ đang được xây dựng
 



Nhà bia ghi công Đặng Hữu Phổ và phía trước là mộ




Bên cạnh là mộ công chúa Tĩnh Hòa, mẹ của Đặng Hữu Phổ




Thanh Kongkong tạo dáng bên bia di tích




Trần lão đứng tần ngần bên mộ Đặng Hữu Phổ


Trước khi thọ hình ông có làm bài thơ Lâm Hình Thời Tác:
Trừ nghịch an dân tín thử thân,
Nhất sinh trung hiếu khuất nhi thân.
Nhi kim chính khí hoàn thiên địa,
Tinh phách thường tùy quân dữ thân
.

Thân nguyện an dân, đuổi nghịch tà
Kinh quyền trung hiếu suốt đời ta
Nay mang chính khí về trời đất,
Hồn phách vẫn theo vua với cha.

 

Trương Văn Thanh
Trần Ngọc Bảo

 

Trang Trần Ngọc Bảo

Chân Trần

art2all.net