|
BÀI CHÒI Cổ bài di sản nhân loại
Loạt bài viết nhằm tưởng nhớ đến người anh hùng Đoàn Xuân Trinh, người con ưu tú của ḍng họ Đoàn, Đông Yên, Quảng Nam vị quốc vong thân. Mật thám Pháp tra tấn Ngài đến chết tại Lao xá Hội An năm 1930. Ngài là động lực khiến chúng tôi đeo đuổi việc giải mă di sản tiền nhân này. Bài viết thay cho nén hương của người ly khách.
Thế nào
là di sản nhân loại? Di sản nhân loại là di sản về minh triết giúp thế
giới loài người trở nên tốt đẹp hơn, loài người có một xă hội tốt đẹp
hơn. Tôn giáo, các tác phẩm của các triết gia,
các phát minh về khoa học kỹ thuật có ảnh hưởng đến văn minh nhân loại
một cách bền vững.
Bài thứ nhất
Làm
quen với bộ bàicḥi. BàiCḥi Thuận Quảng
“Ông G. L. Bouvier, ông P. Huard, ông M. Durand là những nhà nghiên cứu âm nhạc học người Pháp. Họ đă đến Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX để nghiên cứu về các thể loại âm nhạc ở nước ta. Ông đă dành một chương dài có tên là La chanson Populaire de L"Anam (trong quyển La Rousse Musicale -Paris 1928) để nói về nguồn gốc Bài Cḥi. Năm 1902, G. L. Bouvier xuất bản tập sách mang tên “Voici quelques pièces Hat Bai Choi tireés du Phong trao Can Vuong” có viết “Bài Cḥi được h́nh thành và phát triển sau những năm 1470 Nam tiến, người Việt ra sức khẩn hoang từ vùng Quảng Nam, Quảng Ngăi, B́nh Định cho tới B́nh Thuận, đặc biệt đă thành công trong việc xây dựng kinh tế, văn hóa và đời sống vùng châu thổ ở B́nh Định và Phú Yên rất ph́ nhiêu... " (1).
I - Giả định, nay có một người ngoại quốc hay một em thuộc thế hệ người Việt sinh ra tại nước ngoài, họ hỏi chúng tôi “ bài cḥi là ǵ ?“. Rằng chúng tôi không dám dựa vào các lời viết bên trên của các ông Tây này ? hay dựa vào những ǵ mà chính chúng tôi đă đọc từ các bài viết trong nước khoảng từ năm 1902-2017 để thuyết minh. Thú thật rằng chúng tôi không mấy an tâm về các lư luận của lớp đàn anh đă đi trước chúng tôi ( 2). Xin đọc ở cuối bài – lời tâm t́nh. Họ đặt vấn đề tiếp: Tại sao ở các nước ĐNA, nơi có cộng đồng người Chinese cư ngụ, tùy theo sắc dân địa phương của Tàu như Triều châu, Quảng Đông, Hẹ... đă có nhiều bộ bài giống bài xuất phát từ nước Việt Nam - bộ bài nay đang dùng tại thành phố di sản Hội An trong tṛ chơi Bài Cḥi - th́ ông ( tức chúng tôi ) có nghĩ rằng Bài Cḥi Việt Nam đă sao chép lại từ China hay không? Và cuối cùng là ngày 07/12/2017, Việt Nam đón nhận giấy chứng nhận "Bài Cḥi Kịch Nghệ" là di sản phi vật thể về Bài Cḥi th́ liệu sự thừa nhận với tên “Nghệ thuật Bài Cḥi Trung Bộ Việt Nam” này có làm cho người Việt khắp năm châu vui ? Rằng người Việt của các ông có quan tâm đến quyền lực mềm khi mà người CHINESE đang vơ vào văn hóa họ những ǵ đă phát xuất từ đất nước Lạc Việt này? Trước loạt câu hỏi trên, chúng tôi bước đầu dẫn họ vào chính đề.
II -T́m hiểu và giải mă BàiCḥi Thuận Quảng Bài Cḥi là ǵ?. Hai tiếng “Bài Cḥi” có thể gây cho "Ai đó" sự nhầm lẫm, do v́ từ Việt ngữ đă gom vào trong từ này hai âm Bài & Chòi. Cả hai âm bài và cḥi đều khiến cho người nghe có thể h́nh dung được h́nh ảnh trong trí ḿnh rằng đây là một thứ “Bài chơi trong cḥi ” như các Ông Tây đă phát biểu như trên. Với chúng tôi qua chữ viết từ âm Bài Cḥi, chúng tôi thể hiện bằng hai h́nh thức chữ viết. Một là, viết rời là Bài Cḥi và hai là BàiCḥi viết liền lạc. Bài Cḥi là từ khẩu ngữ quá thông dụng. BàiCḥi là một thuật ngữ. BàiCḥi là bộ bài dùng trong tṛ chơi Bài Cḥi hiện có tại Hội An. Hiện nay ta có một thứ gọi là “Bài Cḥi Kịch Nghệ” tức là thứ Bài Cḥi quen thuộc mà khi họ vào YOUTUBE gơ “ Bài Cḥi Hội An “ là h́nh dung được ngay. Bài cḥi này vào ngày 07/12/2017 đă được UB UNESCO công nhận là di sản phi vật thể. Đó chỉ là thứ hát bài cḥi gom trong một phạm vi nhỏ hẹp của đất nước này. Thực tế nó không lan xa vào hai đầu Bắc Nam của tổ quốc. Tên di sản là “Nghệ thuật Bài Cḥi Trung Bộ Việt Nam”. Và, có một thứ khác, đó là BàiCḥi tức bộ BÀI TỚI THUẬN QUẢNG. BàiCḥi này tại quê tôi và các tỉnh miền trung trải dài từ B́nh trị thiên đến B́nh Thuận gọi là Bài Tới hay Bài Trùng. Nay trong bài viết này chúng tôi gọi là BàiCḥi Thuận Quảng. Đây chính là phần hồn của Bài Cḥi. BàiCḥi là bộ bài chính thức được dùng trong tṛ chơi Bài Cḥi. Và BàiCḥi Thuận Quảng là bộ bài mà chúng tôi dùng trong việc khảo sát và lư luận cùng với các Bạn Ta hôm nay. Chỉ có BàiCḥi Thuận Quảng mới không bị vẽ lại bởi các nhà sản xuất thủ công cung cấp cho thị trường từ trước đến nay. Các nhà sản xuất thủ công đă vô t́nh sửa và vẽ lại các nét vẽ mà họ cho là “bị mờ”, do đó chúng tôi không cho họ là các người chuyên nghiệp, họ không thể am hiểu giá trị từng nét vẽ của tiền nhân ta và tên gọi, tên ID của từng lá bài trong BàiCḥi Thuận Quảng. Chính v́ không am hiểu này mà xưa đă có bộ bài cḥi PHÚ YÊN, Xin xem h́nh ( * ) và nay, 2017 là bộ bài do tỉnh B́nh Định, Xin xem h́nh ( * ), dưới sự cầm chịch của giáo sư HOÀNG CHƯƠNG, là chủ xướng Chính bộ bài vẽ lại của B́nh Định mà đoàn đại biểu CP Việt Nam do Bà thứ trưởng Bộ văn hóa cầm tay giơ cao tại SEOUL vào ngày 07/12/2017 lúc nhận giấy chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể “Nghệ thuật Bài Cḥi Trung Bộ Việt Nam”. Xin xem h́nh (* ). Nh́n những lá bài họ cầm trên tay khiến chúng tôi vô cùng kinh ngạc ! Tên gọi Bộ Bài Tới và bộ Bài Trùng là hai từ khá xa lạ với người miền Bắc hay người miền Nam. Với họ th́ từ BàiCḥi thân quen hơn. C̣n với người ngoại quốc họ chỉ biết do v́ nghe và thấy Bài Cḥi. Thoạt tiên cổ bài BÀI CH̉I THUẬN QUẢNG tức BàiCḥi xuất hiện trước. Từ lá bài có các h́nh vẽ được nhiều người thuộc lớp Đàn anh chúng tôi cho là có h́nh vẽ kỳ dị, có tên kỳ dị gồm tên ID và Nick name, thậm chí họ cho đó là tên “thô” và dung tục (3) ( xin xem Vơ Phiến ) Tên ID là ǵ? là tên ghi bằng chữ quốc ngữ trên đầu mỗi lá bài. Tên Nick name là tên dân gian. Tên này do người Việt lâu đời đặt tên cho nó, do từ sự quan sát chính xác, do từ linh cảm v́ có cùng cội nguồn với tiền nhân họ, người đă xây dựng và thiết kế bộ BàiCḥi này tại vùng đất Đông Yên, Duy xuyên, Quảng Nam ngày nay. Các tên Nick name này xuất hiện vào các thời điểm khác nhau, tại các vùng địa dư khác nhau cho nên một tên ID có thể có vài tên Nick name khác nhau. Tuy nhiên, trong mắt chúng tôi là người khảo sát th́ nhiều tên Nick name “ lạc điệu “ cần phải bị loại bỏ dứt khoát khi mà chúng tôi viết bài này. Mục đích chính của chúng tôi là GIÁ TRỊ NHÂN LOẠI trong bộ bài BàiCḥi cần triển khai với cộng đồng Việt Nam khắp năm châu, bất luận họ ở miền nào của đất nước này, chứ không gói gọn dăy đất “ TRUNG EO “ và sau đó lan đến các cộng đồng dân tộc khác. Rằng đă có một di sản đă bị người Việt lăng quên như thế. Điều sau cùng này chỉ thể hiện khi mà người Việt chúng ta phải xác nhận một cách nhất quán là BàiCḥi là bộ bài có cội nguồn từ Việt Nam. (4) "Bài Cḥi Kịch Nghệ" mới ra đời sau này. Lư do là từ khi có BàiCḥi, từ tên ID dẫn đến Nick name xuất hiện th́ mới có các câu hát hô thai do "Ai đó" sáng tác. Và khi mà B́nh Định, cái nôi hát bộ của Đàng Trong th́ một lối hát, lối nói lối hát mới hát kiểu cadao, ru em có vần điệu đặc sệt thổ ngữ địa phương th́ một loại hát khác ra đời, đó là hát Bài Cḥi. Hướng đi kết hợp việc hát theo điệu hát Bài Cḥi với các lá bài kèm theo, nó là giá trị di sản khác. Và di sản này có tên là “Nghệ thuật Bài Cḥi Trung Bộ Việt Nam” ( 5). Di sản này cũng chứa một phần di sản tiền nhân. Thế nhưng giá trị “ không cao”. Bài Cḥi Kịch Nghệ này chỉ có giá trị ở “miền Trung Việt Nam, ” đúng ra là tại xứ Đàng Trong xưa kia và hoàn toàn không có giá trị về Minh triết vào tầm vóc thế giới di sản nhân loại. Giá trị thực của Bài Cḥi mầm ở đâu ?. Nó nằm trong BàiCḥi, bởi nó chuyển tải một minh triết cho nhân loại về việc xây dựng một xă hội tốt đẹp và lư tưởng nếu như nhà nước được xây dựng không từ những “người đàn ông có ăn học” và bọn “đàn ông du côn “ xuất thân từ lớp làm biếng, giỏi lập bè đảng, như tên gọi tên ID hay Nick name này, kẻ tiếp tay cho “nhà vua “, tức người cầm quyền tối cao. Bọn họ đă gây đại nạn đau thương cho người phụ nữ cần phải biến mất trên thế gian này.
III -Phần h́nh ảnh III-1 BàiCḥi Thuận Quảng BàiCḥi Thuận Quảng gồm ba tuyến, từ dưới lên trên:
Tuyến I Quan Bờm, bọn có ăn học chữ Hán nhũng nhiễu
dân lành. Ta cũng lưu ư đến ba lá bài có dấu ĐỎ, đó là các nhân vật “ đầu sỏ “.
Bạn Ta có biết vai tṛ trên h́nh đồ họa và tên ID? các hệ lụy khi không biết rơ chúng ? Các bộ bài vẽ lại, do v́ “ kém hiểu biết “.
III-3 Bộ Bài do tỉnh B́nh Định cách tân sau năm 2000, các h́nh vẽ tinh tế. Tên ID bị triệt tiêu. H́nh kỷ hà và chữ hán tuyệt đối.
IV- Vài h́nh ảnh của các bộ bài Tàu có trước và sau BàiCḥi Thuận Quảng IV-2 -H́nh ảnh của bộ bài Tàu có trước BàiCḥi Thuận Quảng Bộ bài Mă điếu đời Minh:
Các thuật ngữ Vạn, Sách, và Văn xuất hiện từ đây mà ra. Văn là tiền xu, sách là xâu tiền xu. vạn là đơn vị 10. 000.
ID duy nhất của bài Tàu là số đếm nhất nh́ tam … sau
đó cộng thêm văn, vạn, sách vào. Họ có thể có Nick name trên các lá bài
Yêu lớn hơn hàng đơn vị trong PHO vạn, pho sách, pho văn.
( Bạn Ta sẽ đọc trong loạt bài viết này, chúng tôi lư
giải ra sao ?, rằng trong việc lư giải chúng tôi không hề dùng sự cảm
thông giữa các trái tim người Việt mà bằng luận cứ rơ ràng, hoàn toàn
dựa trên lư trí. ) Phát hành vào cuối thập kỷ 60 của thế kỷ 20, bộ bài này bán trong cộng đồng người chinese tại các nước ĐNA. Dựa vào bộ bài này, Huỳnh Ngọc Trảng đă sai trái cho rằng BàiCḥi của ta là sao chép từ Tàu do từ cảm tính.
Tên “zhi-qi-pai” do "Handelsvereeniging Harmsen, Verwey & Dunlop N. V.. Java. Sumatra. Celebes, phát hành, gồm 120 lá bài, người Tàu đă bắt đầu cách tân bằng h́nh thức nửa hiện thực, nửa cách điệu. Bạn chú ư : các ṿng tṛn đă bắt đầu xuất hiện trên mặt Pho Vạn ( h́nh người, hàng dọc đầu tiên ). Họ có ba lá bài Yêu xếp riêng ra.
Kể cả bộ bài Kon Pai' dưới đây do người MỸ sưu tập được vào năm 1902 nay trưng bày tại BTV NY. Bài Tàu, Kon P’ai dẫn xuất từ bộ bài Tàu MĂ ĐIẾU, hay đă chịu ảnh hưởng của BàiCḥi Thuận Quảng vào năm 1699.
Trong bài viết có tên “ Nguồn gốc kỳ bí của Bài Cḥi Việt Nam “ trong đặc san của Người Việt Hải Ngoại xuất bản tại HOA KỲ. Bác sĩ Lê văn Lân đă choáng ngợp về bộ bài này và đă có đôi lời sai trái về BàiCḥi Thuận Quảng. Nguồn từ Bác sĩ Lê văn Lân, HOA KỲ, nay Bác sĩ đă khuất núi.
V-Phần chú thích
1- BÀI CH̉I - Nhà nghiên cứu TRẦN HỒNG - TẠP CHÍ
NON NƯỚC 2- Lời tâm t́nh của người viết * Các ư kiến của chúng tôi nhằm phản bác lại các ư kiến đă có trước đây kể từ các ông từ Tạ Chí Đại Trường, 1967; Vơ Phiến 1968 đến lớp sau này viết vào tháng ba năm 2018 trên mạng internet, do bởi họ thực sự đe dọa vào văn hóa và văn minh Việt khi mà QUYỀN LỰC MỀM là một sức mạnh của quốc gia. Theo tôi có ba nguyên nhân chính. Một là, Họ khi bắt tay vào khảo sát bộ bài này, quan điểm quy Hán tộc đă lấn át cái đầu họ. Hai là, thói quen trông mặt mà bắt h́nh dong, đụng đâu phán đó, không có một luận lư nhất quán. Ba là, họ đă không am hiểu về ngôn ngữ địa phương, vùng đất đă sinh ra những con người cha đẻ bộ bài này. Do v́ không hiểu biết thật tường tận kết cấu của từng lá bài BàiCḥi Thuận Quảng cho nên dẫn đến sự thiếu nhất quán khi sắp xếp các tuyến, mà họ gọi là pho. Sư sắp xếp pho theo Tàu hoàn toàn khác với tuyến của BàiCḥi Thuận Quảng; từ đó h́nh đồ họa tùy tiện sửa lại. Thực tế BàiCḥi Thuận Quảng vẽ Quan Bờm đầu luôn đội Hán, mặt che cái quạt mo. “Cái quạt mo” là bài ca di sản trí khôn của người Đàng Ngoài, bài ca Thằng Bờm có cái quạt mo. Điều này nói lên một sự nhất quán tính thống nhất về mặt tư tưởng của dân tộc Lạc Việt. H́nh độ họa cho tuyến người phụ nữ là các bộ phận từ cơ thể người phụ nữ mà ra. Khu “thùng đàn” của nhạc cụ Tây phương, tức là khu tam giác ngược làm “chết người đàn ông“ mà đáy trên là đường nối hai quả đào, và đỉnh là vùng tam giác sắt. Bạn ta thử lật h́nh trong sách anatomy của sinh viên Y khoa mà quan sát. Từ đó thấy độ ” tiếu lâm siêu sao “ của tiền nhân ḿnh. Bạn Ta cũng nên nhớ rằng, với người phụ nữ Lạc Việt, âm “ tiền “ là âm ám ảnh mạnh trong cuộc đời họ. Tuyến này có hai lá bài mang âm tiền, một là Sáu tiền và hai là Tám tiền. Và tuyến “ đàn ông du côn “ chỉ có con C. là biểu tượng cho nhóm, thế nên nọc, đầu, và ḥn được dùng một cách nhất quán. Hậu quả có sự tùy tiện khi đặt tên Nick name cho các lá bài từ đó dẫn đến các câu hô thai, tuy có vui, nhưng tính giải trí vùng miền đă lấn át giá trị nhân loại mà tiền nhân ta đă có thể đóng góp một cách rơ ràng hơn và sớm hơn. Nếu chúng ta chậm tay và thiếu cảnh giác, chúng ta sẽ bị thua trong mặt trận văn hóa với người Tàu, người Tàu hiện nay đang xem trọng quyền lực mềm trong việc cạnh tranh với MỸ, thế nên cái của ta thành cái của họ. 3- Bài viết của lớp đàn anh, ông Vơ Phiến, http://www.gocnhin.net/cgi-bin/viewitem.pl?4775 Bài này chúng tôi chỉ quan tâm về việc ông nh́n các h́nh đồ họa ra sao ? Về các câu hô thai, chúng tôi sẽ có một bài riêng về chủ đề này, bởi hô thai nằm trong ḷng người TRUNG EO, và vui do v́ cái lư lắc, cái hoang bất ngờ mà người miền Trung không thấy chướng tai. Nó năm trong di sản phi vật thể có tên “Nghệ thuật Bài Cḥi Trung Bộ Việt Nam”.
4- Bài Tàu của người Chinese có mối liên quan đến bộ
BàiCḥi Thuận Quảng là bộ bài Mă Điếu thời Minh mà thôi. Tuy nhiên giữa
bộ bài Mă Điếu và BàiCḥi khác xa quá xa. Sau bộ bộ bài Mă Điếu là bộ
bài Tàu có tên Đông Quan Pai -Kwan Pai của người chinese hiện nay tại
các nước Malasia, Singapore, Indonesia. Và các dẫn xuất của nó chính
là từ các bài sao chép lại của chúng ta, khi mà nhà sư Thích Đại Sán vào
năm 1695 dẫn phái đoàn ban đầu gồm hơn 100 người,
nửa Tăng sĩ và thương lái Tàu sang ta. Sau thương lái người Tàu kéo
sang ta rất đông, họ nhập vào đoàn của nhà sư, lúc này được Chúa Nguyễn Phúc Chu ban cho nhiều ưu
đăi và khi họ bị phạt tù th́ nhà sư Thích Đại Sán can thiệp.
Chính sự
can thiệp sâu này khiến cho ḷng dân phẫn nộ. Ḿnh chết khi giặc đến,
ḿnh đóng thuế để chế độ tồn tại mà người Tàu ở không nay được hưởng.
Về đến nơi, th́ quan Án sát Quảng Đông là Hứa Tự Hưng bắt giam tra hỏi
về tội "ngạo mạn, dối trá, buôn lậu, v. v... " rồi đuổi về Cống Châu
(Giang Tây). Có lẽ oan cho nhà sư, nhưng thực chất đoàn người có lúc đă
đông đến hơn 1000 người Tàu tại thành phố Hội An, trong đó chỉ khoảng 50
nhà sư, phần c̣n lai là dân con buôn ở nhiều địa phương, nhiều sắc dân
Hoa Hạ có mặt. Họ đă làm ǵ tại khu vực Hội An, và cả Phú xuân nơi đô
hội của Đàng Trong? Lúc này BàiCḥi Thuận Quảng đă xuất hiện. Và Đồng
quan là một cảng sông, nơi tập kết và trở về của đoàn người theo nhà sư
sang ta. Bộ bài của ta có lá tên ID THẦY, cửu Thầy; Nick name là Thầy
Chùa. BàiCḥi Thuận Quảng mạch lạc và có bố cục rất chặt chẽ trong khi
Đông Quan Pai -Kwan Pai th́ duy tŕ Pho vạn một cách nhất quán từ bộ bài
Mă Điếu nhưng sao chép vụng về hai tuyến “người đàn ông du côn” và
“người phụ nữ bất hạnh “ của ta mang về các pho Văn và Sách của họ. Điều
này sẽ được làm rơ trong phần tới khi Bạn Ta hiểu rơ cấu trúc và cách
thức xây dựng tư tưởng khi phác hoạ bộ bài từ bài Tây cho đến Bài Tàu,
Kon P’ai và bộ Bài TA. 5- vừa mới được UNESCO công nhận vào ngày 07/12/2017, http://cinet.gov.vn
VI- Sách Tham khảo 1-Lịch sử lưu dân –Lục Đức Dương( người Tàu ) viết vào năm 1997–Cao Tự Thanh dịch –nxb TRẺ-2001 2-Lịch sử cờ bạc –Qua Xuân Nguyên ( người Tàu )- Cao Tự Thanh dịch –nxb TRẺ-2001 3-Lịch sử lưu manh - Lục Đức Dương( người Tàu ) viết vào năm 1995–Cao Tự Thanh dịch –nxb TRẺ-2001 4-Thích Đại Sán, Hải Ngoại Kư Sự, nxb KHXH 2015 5-Lê Quư Đôn –Phủ Biên tạp lục, bản pdf trên mạng 6-Lê Quư Đôn, Vân Đài Luận Ngữ, bản pdf trên mạng 7- Xin các Bạn Ta dùng từ khóa “ bài cḥi là ǵ?“ Nếu như dư th́ giờ, Bạn Ta cũng nên đọc qua các bài viết trên mạng qua GOOGLE SEARCH. Đụng đâu “ phán “ đấy. Tùy tiện. Hay “nguồn gốc Bài Cḥi” trong GOOGLE SEARCH để biết. và tiếp cận các tên Nick name rất lạ, và lập luận bám Hán tộc. 8 – Bài này viết lại từ các ư kiến cũ của laiquangnam trên Chim Việt Cành Nam hay trên www. art2all. net ‘.
BÀI CH̉I (BỘ BÀI TỚI) - Phần I –Tổng quan - LAIQUANGNAM - Chim.
. .
BÀI CH̉I - Chim Việt Cành Nam BÀI CHÒI, BỘ BÀI TỚI, PHẦN 1 - art2all.net www.art2all.net/tho/laiquangnam/baichoi/lqn_baichoi_baitoi_phan1.htm BÀI CHÒI, BỘ BÀI TỚI, PHẦN 2 - art2all.net http://www.art2all.net/tho/laiquangnam/baichoi/lqn_baichoi_baitoi_phan2_28may15.htm
H́nh ảnh cho BÀI CH̉I (BỘ BÀI TỚI) –laiquangnam, www. art2all. net
|
