LAIQUANGNAM

Laiquangnam giới thiệu

Thơ chữ Hán của Nguyễn Du

 

Nguyễn Du

THÁI B̀NH MẠI CA GIẢ

Phần thứ nhất

                                            “Thương yêu và tin tưởng và kính phục thế hệ người Việt 1.5”  

                                                                                                                                    lqn

 

          Nguyễn Du trong vai tṛ người cầm đầu đoàn sứ giả nước Việt gồm 27 người đi sang Trung Quốc vào đầu thế kỷ thứ 19 đă viết bài này với một chủ đề nhất quán về đất nước và con người Trung Hoa. Đề tài này bàng bạc suốt trong danh tác chữ Hán, tập Bắc Hành Tạp Lục của ông. Nguyễn Du kiên tŕ tỏ thái độ không mấy hài ḷng với tân triều bằng một thái độ tích cực phản đối về chính sách đội Hán lên đầu một cách tự nguyện của Gia Long. Bỏ chữ nôm, bỏ luật Hồng Đức của các triều đại trước, Gia long thật sự đă đưa đất nước này vào ṿng nô lệ văn hóa mới. Chắc chắn sự lầm than và khốn nạn hiện nay và về măi về sau của  đất nước ta có sự góp phần nào đó bắt đầu từ tội ác đội Hán này. Ngày nào mà đất nước này c̣n lănh hậu quả th́ ngày ấy Gia Long c̣n bị lên án dài dài.

 Khởi đầu tập Bắc Hành Tạp Lục là bài Long thành cầm giả ca, Nguyễn Du qua nhân vật Trang Tịch bày tỏ sự đau khổ khi kẻ sĩ bị mất nước, mất luôn tiếng nói của dân tộc ḿnh, rồi tiếp đến là nhân vật Lư Thế Dân trong bài này."Thái B́nh mại ca giả"(2) gồm những lời tâm huyết của một nho sĩ nước Việt rằng “đừng nghe những ǵ mà thiên hạ chỉ dạy về Trung Hoa mà hăy nh́n tận mắt những ǵ mà tại đó”. Nguyễn Du viết “Chỉ đạo Trung Hoa tận ôn băo, Trung Hoa diệc hữu như thử nhân”, tạm dịch ư thơ, “Nghe thiên hạ chỉ dạy rằng “Trung Hoa no ấm cực kỳ, Trung Hoa cũng có người kỳ như ri”. Người kỳ như ri là ai vậy?. Đó là câu chuyện về nhân vật lịch sử có tên là Lư Thế Dân, người có công lớn nhất trong việc xây dựng đế chế Đại Đường Trung hoa ngày trước. Lư Thế Dân ra tay giết anh và em ruột của ḿnh ngay khi vua cha của ông c̣n đang c̣n trị v́. Bài thơ "Thái B́nh mại ca giả" tô đậm nét như một lời cảnh báo về văn hóa Trung Hoa cho tân triều.

Nguyễn Du trong vai tṛ một người khách t́nh cờ ngồi nh́n ra sông nước trên một thuyền tửu lâu neo đậu trên bờ sông thuộc thành phố cảng Thái B́nh bên Tàu. Ông thấy ǵ?. Ông thấy một người hát rong tức ông mù bậc thầy (Thầy mù, cổ sư ) trong bài thơ dưới đây. Ông thày mù đă vắt sức ra đàn hát trong suốt gần hai tiếng đồng hồ cho mươi thực khách cùng nghe trên một bàn khác cùng thuyền. Việc xảy ra vào một đêm trăng sáng trên ḍng sông có gió hiu hiu thổi. Nguyễn Du tiên sinh đă kể lại cho chúng ta nghe qua bài "Thái B́nh mại ca giả" với tận đáy tâm tư ḿnh. Một cây bút quá đổi thiên tài. Trong bài ông đă kịp chèn câu  “Phàm nhân nguyện tử bất nguyện bần, 凡人愿死不愿貧”tạm dịch thơ, Sống chi quá khổ chết th́ sướng hơn hay  Khổ quá cha, ước chết, _xong đời!, hay nói theo khẩu ngữ Quảng Nam, quê tôi, “Sống đà quá khổ chết mà sướng nu!”.. Hàm ư nhắc nhở ông thầy mù hát rong về một thái độ sống. Đây không phải là lời gợi ư suông, nói là làm, kẻ sĩ Nguyễn Du là vậy. Thực tế cho thấy, cho dù Gia long đă thăng chức cho ông nhanh hơn nhiều người trong triều nhưng  “Sống chi quá khổ chết th́ sướng hơn” như một câu kinh nhật tụng cho ḿnh và dân tộc ḿnh, thế nên không có ǵ bất ngờ gặp lúc lâm trọng bệnh ông không màng uống thuốc và đă lặng lẽ mĩm cười đi vào cơi vĩnh hằng, cho dù chức vị trưởng đoàn đi sứ lần thứ hai đă lại dành cho ông. Ông đă quá chán cảnh làm sứ thần của một đất nước đang lấy chính sách đội Hán lên đầu, nay phải sang Hán để xin xỏ Hán ban cho quốc hiệu. Ô nhục!. Đại việt quốc hiệu ngàn năm không vinh quang sao mà c̣n phải đổi?.” Nghĩ ḿnh phương diện quốc gia”(K), nay ḿnh không c̣n được vinh quang như thời anh ruột ḿnh (Nguyễn Để) hay anh vợ ḿnh (Đoàn Nguyên Tuấn) làm trưởng đoàn đi sứ cho vua Quang Trung, sau chiến thắng Đống Đa làm nhà Thanh co ṿi. “Sống chi khổ nhục chết th́ khôn hơn!”. Thái độ của một Kẻ sĩ lớn là vậy.

Phá thông lệ xưa nay về tŕnh tự khi giới thiệu một bài cổ văn, laiquangnam xin giới thiệu bản dịch thơ trước và ước mong rằng qua đó muốn các bạn nhín chút th́ giờ đọc lướt qua, cho dù các bạn thấy hài ḷng hay không hài ḷng với bản dịch, hoặc v́ khó hiểu do chữ Nho mà Nguyễn Du dùng mà laiquangnam c̣n lúng túng, hay v́ một lư do thầm kín nào đó, th́ nó cũng là một động lực quá tốt khiến bạn hiền xoắn tay áo dịch thử. Như viên ngọc bị phủi bụi lâu ngày, một bản dịch thơ tiền nhân ta cho dù có dở đi chăng nữa, âu đó cũng là một gịng nước sạch làm trôi đi vết bẩn bám lâu ngày trên bề mặt một viên ngọc quư. Viên ngọc này sẽ măi măi long lanh, di sản văn học Việt nam ngày thêm giàu có. Cháu con ta c̣n có chút ǵ để lận lưng và ngảnh mặt nh́n thiên hạ. Thế kỷ 21 rồi. Chậm quá rồi.

Tôi đảm bảo với bạn rằng với bài "Thái B́nh mại ca giả" này, thơ Nguyễn Du không những mênh mông về chữ nghĩa, về bố cục tinh tế và mà c̣n rất lung linh huê dạng về ư tưởng trong ḍng thơ tự sự sở trường của ông. Với tôi, nó hoàn toàn hơn, 100 lần hơn hẳn, đa phần các bản thơ Đường của Tàu tào lao mà tôi đă từng đọc đó đây qua sách vở đă  xuất bản hay trên mạng internet trong hơn mươi năm qua. Cho dù là một dân tài tử trong cánh văn chương, laiquangnam cũng xin góp một bản dịch gọi là “khởi động “.

 

I-Bản dịch thơ quốc âm 

"Thái B́nh mại ca giả"

(tạm dịch tiêu đề, Người hát rong tại thành phố Thái B́nh, Trung Quốc  ) 

 

1-Thái B́nh có Thầy Mù, áo bố,

Bé nắm tay răo răo mé sông .

Ăn xin thành ngoại là ông!,   

Hát rong đổi chác, sáng cung lửa nồi.

 

5-Thuyền kia gọi, _có người mê hát,

Dắt tận thuyền, cửa sổ mé trên. 

Trong khoang?, _” thuyền chửa lên đèn ,

Cơm thừa, canh mứa giăng giăng tứ bề.”

 

9-Ṃ mẫm măi t́m về một góc,

Đôi ba lần tay chắp cám ơn.

So dây khớp giọng vuông tṛn,

Tay đàn, miệng hát xác hồn nhập vai.

 

13-Tiếng “người lạ”, nhíu mày, chả hiểu,

Lanh lănh hàn thanh điệu,_kỳ thay?,

Nhà thuyền tinh ư thảo ngay,

“_Thế Dân đ̣n độc, bằm thây Kiến Thành”

 

17-Chừng mươi người vây quanh nín lặng,

 Gió sông trăng vằng vặc hiu hiu.

Trắng xóa mép, tay ỉu x́u,

Xếp đàn, đứng dậy,_ bây nhiêu, thưa rồi.

 

21-Vắt sức chơi trống canh trên dưới,

_Dăm sáu đồng! đếm vội, xếp phiền.

Nâng tay, bé dẫn ra thuyền,

Ông c̣n quay lại chúc liền ,_phước đa!

 

25-Nhác cám cảnh ḷng Ta chua xót,

Khổ quá cha, ước chết, _xong đời!.                     

_Trung Hoa, cực ấm!, _khoa lời,

Trung Hoa người ngợm ngời ngời, thế đây!       

 

29-Huynh không thấy! _ sớm cung thuyền sứ, 

_Thuyền là thuyền!, ăm ắp thức ngon,

Hành nhân dùng bữa căng tṛn,

Cơm dư, mồi dở tọng..tọng!,_ đổ sông!.

Laiquangnam 

 

II –Bài học lịch sử qua một kinh nghiệm sống, Nguyễn Du ngầm nhắc

    “Sự biến Huyền vũ môn”; Câu chuyện Lư Thế Dân hạ độc thủ tàn sát anh và em ruột của ḿnh. Nguyễn Du kín đáo chèn một sự thật lịch sử Trung Quốc vào bản đàn, từ câu 13 đến câu 18.

13-Tiếng “người lạ”, nhíu mày, chả hiểu,

Lanh lănh hàn thanh điệu,_kỳ thay?.

Nhà thuyền tinh ư thảo ngay,

“_Thế Dân đ̣n độc, bằm thây Kiến Thành”

17-Chừng mươi người vây quanh nín lặng,

 Gió sông trăng vằng vặc… hiu hiu…

 

Nguyên tác

聲音殊異不得辨

但覺嘹喨殊可聽

舟子寫字為余道

16-此曲世民與建成

觀者十數並無語

但見江風蕭蕭江月明

 

Phiên âm

Thanh âm thù dị bất đắc biện,

Đăn giác liêu lượng thù khả thính,

Chu tử tả tự vị dư đạo

16-Thử khúc Thế Dân dữ Kiến Thành

Quan giả thập số tịnh vô ngữ

Đăn kiến giang phong tiêu tiêu giang nguyệt minh.

 

©  Liêu lượng 嘹喨, là tiếng la lanh lănh, tiếng la rên trong cảnh chém giết ghê rợn.
© khả thính có nghĩa là  “có thể nghe ra”, ngữ cảnh hơi nghi ngờ về nội dung bản đàn và lời hát, nhưng qua cách vào vai của Thầy mù, người hát rong bậc thầy,  th́ ông cảm nhận được nhưng chưa hiểu hết sự tinh hoa của khúc hát, kịp khi người nhà thuyền viết vội đôi ba chữ (bút đàm) th́ ông “à ra thế “.
© Quan giả thập số tịnh vô ngữ, Đăn kiến giang phong tiêu tiêu giang nguyệt minh => Chừng mươi người vây quanh thinh lặng không nói lời nào, nh́n ra chỉ thấy gió hiu hiu thổi trên sông trăng sóng lăn tăn rực sáng. Ngữ cảnh làm ra vẻ bàng quan, cố dấu cảm xúc ḿnh, Nguyễn Du rơi nước mắt chăng?. Có, tại Câu thứ 25 trong nguyên tác .
© 16-此曲世民與建成, 16-Thử khúc Thế Dân dữ Kiến Thành, “_Thế Dân đ̣n độc, bằm thây Kiến Thành”

Ông thầy mù trong vai người hát rong đă vừa đánh đàn vừa hát tường thuật trong chừng một trống canh (tức chừng 120 phút), trong đó có nhắc hai nhân vật Thế Dân và Kiến Thành. Thế Dân là ai? và Kiến Thành là ai?. Nội dung bản đàn?.

 

Lịch sử Tàu viết về “Sự biến Huyền vũ môn” như sau,sđd (9,10)          

Họ là hai anh em ruột. Đều là con của Lư Uyên, người lập ra nhà Đường bên Trung hoa. Kiến Thành là con cả, Thế Dân là con thứ.

Nguyên Lư Uyên là một viên quan thời nhà Tùy. Ông được giao cai quản địa phận thuộc tỉnh Sơn Tây ngày nay. Nhà Tùy mang quân xâm lược Cao ly một cách dai dẳng nhưng họ đă bị người Cao ly phản công quyết liệt dần họ tơi tả. Nhà Tùy tổn thất vô cùng nghiêm trọng, họ đă thấm đ̣n “Cao ly sâm”, họ thật sự kiệt quệ. Lư Thế Dân kịp khôn nhận ra cơ hội ngàn năm một thủa, bèn khuyên cha ḿnh nên nhân cơ hội này tiến hành cướp ngôi ngay (ngày nay gọi là đảo chính). Họ đă thành công. Lư Uyên lập nên nhà Đường.

Sau khi lên ngôi, Lư Uyên trở thành Đường Cao Tổ. Ông phong cho người con trưởng nam là Lư Kiến Thành làm thái tử, người sẽ  giữ ngai vàng sau này, người con thứ tên là Lư Thế Dân làm Tần Vương, và con út Lư Nguyên Cát làm Tề Vương.

Trong khi các anh ḿnh được phân công cầm quân đánh giặc th́ người con trai út cưng Lư Nguyên Cát hiền lành được sống tại kinh thành cùng với vua cha. Ông “cù “được người đẹp nổi tiếng sắc nước hương trời tại Kinh Thành Trường An có tên là Dương Khuê My và sau cùng đă rước nàng về làm cung Tề vương. Lư Thế Dân sau mấy lần chạm mặt em dâu y rất thèm muốn, mong sẽ ngày nào đó ḿnh thực sự ôm ấp cô ta, nàng phải là của riêng chỉ dành cho ḿnh. Vua cha Lư Uyên đâu hay ḷng dạ ông con này, với ông sự vun bồi uy quyền cho người con trưởng, nay đang là thái tử là nỗi lo chính. Chính ông dắn dắt tạo điều kiện cho Kiến Thành tham gia chiến dịch và chỉ huy các trận đánh lớn. Thế Dân so b́, là tướng tài quá nhiều tham vọng, vả lại dưới tay có nhiều danh tướng dày dặn trận mạc như Tần Thúc Bảo và Uất Tŕ Cung, Tŕnh giảo Kim khiến ông càng nung nấu chiếm đoạt ngôi vua. Ông luôn nghĩ đến công lao ḿnh hăn mă của  ḿnh mà quên đi các chiến công của cha ḿnh, anh ḿnh. Ông luôn nghĩ, rằng lư ra ḿnh phải làm vua mới đúng.

Nghi ngờ điều biến xảy ra, vào những năm 625, 626, Lư Uyên quyết định cắt giảm quyền lực của Lư Thế Dân, thuyên chuyển Tŕnh giảo Kim, củng cố thêm sức mạnh cho Thái tử, người con trưởng nam thương yêu của ḿnh; ông nghĩ, phải như thế th́ mới mong sau này khi chính thức lên ngôi, Kiến Thành đủ oai phong để trị v́ thiên hạ và sai khiến các em; ông đă chậm tay, lầm rồi!.

Lư Thế Dân đâu chịu yên phận với tước Tần vương. Ông quyết định dành lấy ngai vàng một cách gấp rút. Nghĩ nát nước không một kế hoạch nào khả thi. Lư Thế Dân có người anh vợ tên là Trưởng Tôn Vô Kỵ. Ông anh này rất muốn em gái ḿnh sớm trở thành mẫu nghi thiên hạ. Ông hiến cho Thế Dân một kế rất độc. Ông tâm t́nh với Thế Dân rằng:” Cha em đồn sức lo cho anh cả và rất cưng chú út; Em khó mong đạt mộng ước, càng để lâu càng khó cho em; nay binh quyền lớn lại ở trong tay Kiến Thành; làm sao mà em lên ngôi thiên tử cho đặng!”. Nhanh tay lên, người anh vợ lại dạy thêm rằng, Cha em hiện đang có hai người thiếp yêu một là Doăn Đức phi và hai là Trương Tiệp dư. Em cứ nhắm vào họ mà lập kế ly gián. Thế Dân vỡ lẽ. Ông tiến hành ngay.

Bước một, ông làm cho cha ông cho dù không muốn vẫn không sao không hành động, buộc phải dứt bỏ ḷng tin yêu với hai người con kia như trước nữa. Độc thiệt!. Đích thân ông đứng ra thưa với cha ḿnh một chuyện mà không một người đàn ông trên thế gian này khi nghe qua mà không tức điên lên. Ghen tuông và bị cặm sừng! Ai cắm? đó là hai con trai cưng của ḿnh. Lư Thế Dân tố rằng anh ḿnh và em ḿnh hè nhau “tù ti“ với hai thiếp yêu của vua cha khi ông đau ốm hay khi đi vắng. Lư Uyên bị chạm nọc. Tức điên lên. Vừa ghen với hai con trai ḿnh vừa vô cùng xấu hổ. Giận run. Lập tức ra lệnh triệu hồi khẩn cấp Kiến Thành đang ở mặt trận về cung gấp.  Bốn bên một lời. Từ chiến trường trở về, Kiến Thành ghé lại thăm em ḿnh và Nguyên Các cũng cho hay ông rằng chính ông cũng nhận được lệnh triệu tập như thế. Họ hoàn toàn không biết, lành dữ?.

Khi cá đă cắn câu, bước hai được ông thực hiện chu đáo; ngay khi biết Kiến Thành hiện đang có mặt tại kinh thành, ông liên lạc chặt chẻ với vua cha, ngày đêm thăm viếng ra chiều chia sẻ sự nhục nhă này cùng với “ông già”. Vào ngày thứ tư của tháng thứ sáu hiệu Vũ Đức, tức ngày mồng 2 tháng 7 năm 626, Lư Thế Dân bèn kín đáo tự tay bố trí trận địa phục binh với dàn cung thủ sừng sỏ trong đó có chính ông cũng là cung thủ, cùng với sự hổ trợ của hai tướng giỏi là Tần Thúc Bảo và Uất Tŕ Cung, họ phục binh tại ngay cửa Huyền Vũ, cửa ngơ dẫn vào cung cấm. Khi thái tử Lư Kiến Thành cùng em ung dung bước qua cửa này để vào bệ kiến vua cha, nào hay ḿnh đang bước vào cửa tử; Lư Thế Dân đang chờ sẳn con mồi tại đó từ lâu bèn dương cung bắn chết ngay Lư Kiến Thành tại chỗ. Lư Nguyên Các chạy thoát chạy được một lúc. Cận vệ của Kiến Thành là hai tướng Phùng Dực, Phùng Lập xông vào nhưng đă trễ và cùng lúc bộ hạ của Nguyên Các là Tiết Vạn Triệt túa ra đánh trả. Trong lúc hỗn chiến th́ tướng Uất tŕ Cung (tức là Uất Tŕ Kính Đức) của Thế Dân kịp chặt được đầu của Nguyên Các; biết hai nhân vật chủ chốt đă bị diệt; cả mừng, ngay lập tức Lư Thế Dân vội vă chạy vào cung bẩm báo với vua cha rằng, hai người kia sợ bị trừng phạt v́ trong tội khi quân, cả hai đă ra tay manh động. Ông xin vua cha ra quân lệnh hỏa tốc buộc các binh sĩ của hai người này phải lập tức lui quân để không gây xôn xao trong ḷng quân sĩ. Trong lúc quá bối rối, Lư Uyên răm rắp làm theo trước sự hối thúc và áp lực của các tướng lănh, người của Thế Dân đang vây kín quanh ông. Quân lệnh được giao ngay cho Uất Tŕ Cung, ông này liền gom cùng lúc, hai tay xách hai cái đầu lâu đầy máu của hai anh em này và giơ cao cùng quân lệnh của nhà vua, truyền lui binh, nói to trước các bộ hạ của hai người. Thấy chủ tướng ḿnh đă bị chết và có lệnh vua họ lui binh ngay lập tức.

Măi mấy ngày sau, Lư Uyên mới biết rơ sự thật. Hối hận th́ đă muộn. Vua vừa tự xấu hổ, vừa ân hận bởi chung quy cũng v́ hai cái “?” mà ra cả. Ông tự hài ḷng với “trí khôn “ của ḿnh, giết nó đi th́ lấy ai nối dơi tông đường. Ḍng họ Lư nhà ta sẽ không người kế nghiệp!. Bối rối tính hơn thiệt, hai tháng sau, Lư Uyên lặng lẽ bấm bụng và ḷng đầy chán nản, ông rút lui vào hậu trường. Sống an phận cùng sự hài ḷng với chức Thái thượng hoàng cùng miếng ngon và gái đẹp cung phụng cho ông không hề suy giảm, ông cho thế _ Cũng được!. “Khôn!” . Ông truyền ngôi lại cho Lư Thế Dân.

Đạt sở nguyện, Lư Thế Dân liền ra tay cực kỳ tàn bạo ngay lập tức. Trừ hậu hoạn, tránh trả thù về sau, ông ra lệnh hành quyết cả nhà Kiến Thành và Nguyên Cát không chừa một ai, già trẻ lớn bé trong số đó có 5 người con trai của mỗi người, có cả cháu đích tôn của Lư Uyên. Lư Uyên ở đâu mà nín khe vậy?. Ông già “khôn!”. “?” . Tụi nó chính là cháu ruột vô tội của ông mà. Thây Kệ.

Lư Thế Dân không quên dặn ḍ thủ hạ kín đáo bảo vệ chiến lợi phẩm mà ông hằng mơ ước ngày đêm, người đẹp nổi tiếng tại thành Trừơng An ngày trước. Nàng Dương Khuê My, là vợ của em ruột ḿnh, Lư Nguyên Cát, được mang về dinh Tần vương cho ông lập tức.  Không chút chậm trễ, vậy là ngay cả khi chưa nhậm chức hoàng đế, ngay khi đang c̣n là Tần vương, ngay khi em ruột ḿnh c̣n chưa khô nấm đất trên mồ,  Lư Thế Dân đưa ngay bà này vào cung để được sớm tối “hủ hỉ “. Với thần kinh thép, cả hai người vui vẻ ngay trong đêm ấy. Lập tức bà trở thành là thiếp yêu của ông khi mà tang chồng chưa hết thời gian để nắng gió kịp làm khô đất trên mồ chồng. Không lâu sau đó, bà vợ lớn của Lư Thế Dân buồn rầu sinh bệnh mà chết. Sau khi em gái ḿnh chết, ông anh vợ của Lư Thế Dân, Trưởng Tôn Vô Kỵ, cho dù là một trong ba đại thần của Đường Thái Tông (Lư Thế Dân) cũng bị buộc tội thắt cổ.

Gần cuối đời, Lư Thế Dân trực tiếp nhận quả báo, chính con trai ông là thái tử Lư Thừa Càn cũng muốn giết ông để mau được làm vua sống theo ư ḿnh. Làm vua Tàu thích thật!. Ngẫm nghĩ ḿnh đă bị trời quả báo nên ông không nỡ giết Càn, đày Càn đi Tứ Xuyên. Năm sau th́ Càn chết.

Năm 649, Đường Thái Tông (Lư Thế Dân) mất hưởng dương 51 tuổi. Cha ông sống trong nỗi đau v́ “?” mà ra cả. Chịu đựng dằn vặt lương tâm trong ṛng ră mười năm (từ năm 626) đến năm 635 th́ ông mất. Sức chịu đựng “đau đớn?” của “ông già khôn” Lư Uyên trước ông con quá quắt thật trong thời gian 10 năm khá dài thật đáng nể. Không  biết trong giấc ngủ của ḿnh ông có mơ thấy mười đứa cháu nội ông kêu khóc ra sao?, vợ ông héo úa ra sao?. Mỗi ngày ông có nghe tiếng khóc rấm rức khi bà nhang đèn cho bầy con cháu, không thấy sử Tàu viết. Giá mà!.

Đời Đường c̣n lắm chuyện dành gái. Bắt chước ông tổ ḿnh, cháu chắt của Lư Thế Dân là Đường Minh Hoàng c̣n cướp vợ của con nữa là. Kinh thiệt!. Dương Quư Phi nguyên là nàng Thái Chân, vợ của con trai ḿnh. Chuyện nước Tàu Nguyễn Du nhắc cho chúng ta nhớ và thuộc ḷng hai câu :

Trung Hoa, cực ấm!, _khoa lời,

 Trung Hoa người ngợm ngời ngời, thế đây! .

 

Tham khảo  và tâm t́nh

1-Bài Để Gia, thơ Cao Bá Quát, link, www.art2all.net

2-Nguyễn Thạch Giang,Trương Chính, Nguyễn Du cuộc đời và tác phẩm, NXB VHTT, Hanoi 2001

3-Ngày nay Google search là một phương tiện để t́m đến các kiến văn mà ta cần. Tại đó thường trang web như http://vi.wikipedia.org luôn đứng đầu sổ. Vào Google search cụm  "Thái B́nh mại ca giả" bạn sẽ thất vọng vô cùng. Đa phần các link dẫn đến cụm từ này là do ai đó nhắc tên tiêu đề mà thôi, chủ yếu họ khai thác hai câu 27, 28, “Chỉ đạo Trung Hoa tẫn ôn băo, Trung Hoa diệc hữu như thử nhân” => , “Trung Hoa, cực ấm!, _khoa lời, Trung Hoa người ngợm ngời ngời, thế đây!”

Việc khai thác câu thơ dẫn chứng mà không cho bạn hiền biết rơ tại sao có câu ấy, nó nằm trong ngữ cảnh nào đôi khi khiến thế hệ 1,5 tự hỏi “Vậy ra tiền nhân ta nói oan cho Tàu sao? “ Tôi thấy quá ít nếu không muốn nói hoàn toàn không thấy các bản dịch bài này trên mạng. Nếu có bản dịch th́ bản dịch này cũng ít được người Việt quan tâm bởi nó đứng quá sâu trong danh sách Google search, đa phần bản dịch lại là của các nhà biên khảo, họ không phải là thi nhân nên lời thơ không mấy mượt mà. Kẹt cứng! trong khi đó thơ Đường th́ ngược lại, quá nhiều thi nhân dịch.  

Ngay cả bản dịch nghĩa th́ cũng rất là hời hợt, nói chi đến phần dịch sang thơ quốc âm. Bạn vào thử hai link sau:

một là

http://vi.wikipedia.org/wiki/ThaiBinhMaiCaGia

,  bạn hoàn toàn không  thấy bản dịch nghĩa mà chỉ có bản phiên âm,

hai là 

http://vi.wikisource.org/wiki/ThaiBinhMaiCaGia

,  có bản dịch nghĩa cũng khá hời hợt.

Đáng buồn hơn khi mà mục kê sách, tư liệu tham khảo rất nghèo nàn. Đó là một  sự bất thường của trang wikipedia. Khó mà càm ràm nhóm biên tập hai trang web cực quư này được. Người Việt ḿnh rất đáng bị càm ràm. Tại sao vậy? Các thầy đội Hán (âm Trung eo) nhà ta có tấm ḷng hay nội lực rất đáng ngờ.

 4-Về văn bản , Bản trên chữ Hán trên wikipedia, tại câu 13, dùng từ “khắc thanh”…, ngôn ngữ xung khắc, trong khi bản của Hanoi ghi là “thanh âm kỳ dị”. Tôi dùng bản của  Nguyễn Thạch Giang ,Trương Chính , Nguyễn Du cuộc đời và tác phẩm, NXB VHTT, Hanoi 2001

5-Bài thơ "Thái B́nh mại ca giả" là một trong bốn danh tác bằng chữ Hán mà Nguyễn Du dùng thể tự sự ngoài ḍng thất ngôn bát cú luật thi quen thuôc. Đó là các bài Long Thành Cầm Giả Ca, Sở Kiến Hành, Phản Chiêu Hồn nằm trong tập Bắc Hành Tạp Lục. Hai trong ba bài trên đă được laiquangnam giới thiệu trên Chim Việt Cành Nam hay trên www.art2all.net. Riêng bài bài Long thành cầm giả ca laiquangnam sẽ giới thiệu tiếp bởi nó chứa quá nhiều tư liệu sống về tâm tư Nguyễn Du. Các thầy tiến sĩ đội Hán ngày nay đang dạy tại các trường đại học SP đă làm nó ố đi khá nhiều trong các lời b́nh của  ḿnh.

6-Nếu bạn hiền đă đọc sơ qua tập này th́ bạn hiền sẽ thấy Nguyễn Du là mĩa Tàu rất đậm nét trong rất nhiều bài. Tại sao ông lại mĩa Tàu?. Đơn giản v́ ông là một  kẻ sĩ. Ông là hậu duệ của người anh hùng Nguyễn Bật, một trong ba người khai quốc công thần theo Lê Lợi kháng Minh từ ngày đầu kháng Minh. Qua lịch sử sự xâm lăng dai dẳng của người Tàu với đất nước ta khiến ḷng kẻ sĩ như Nguyễn Du vô cùng đau khổ.

http://vi.wikipedia.org/wiki/BacHanhTapLuc 

7-Trong suốt bài thơ, Nguyễn Du tiên sinh đă khinh bỉ văn hóa trên bàn ăn của  người bản xứ qua cách hành xử từ mươi người Trung Hoa trong vai tṛ khán giả trong chiều chạng vạng và đêm đó. Nhân cách của họ quá tệ. Người hát rong này nhắc cho những con người Trung hoa nay có c̣n sáng mắt đương thời rằng, tuy quư vị có tiền thật đấy, nhưng văn hóa quư vị quá thấp, quá bủn xỉn khi chi trả tiền việc mua vui văn hóa.  Ông thầy mù, người hát rong lịch sự và có tấm ḷng hơn hẳn họ. Tại sao người lịch sự có tấm ḷng lại phải sống khốn khổ như thế?. Kín đáo hơn, Nguyễn Du tự hỏi v́ lẽ ǵ mà Gia long lại muốn Hán hóa phong tục tập quán của dân tộc ḿnh để rồi đất nước này sẽ sản sinh ra nhiều con người như thế kia. Có thể Lư Thế Dân vĩ đại trong vai tṛ dựng nước nhưng lại là một tên bợm, tên đại lưu manh trong cách hành xử như một con người của y. Gia Long giống Lư Thế Dân bao nhiêu % trong sự nghiệp đại bợm của ḿnh. Ngưu tầm ngưu! Bài học lâu ngấm quá! .

8- Người phàm thà chết chớ không thà sống trong cảnh nghèo (bần). Người Việt cay đắng đúc kết kinh nghiệm sống qua cụm từ “nghèo hèn”, “nghèo => hèn”. Vậy mà người Việt vẫn chịu sống cùng với nghèo măi, có lẽ họ cố giữ đạo đức làm người của ḿnh từ muôn đời nay chăng?. Người Tàu tại Việt nam th́ sao?. Họ thủ kỹ câu này, dạy cho nhau và họ rất thực tế. Làm giàu trước đă, sau đó th́ đội đèn nhang, dâng heo quay tạ ơn bà, ơn ông là tâm b́nh an. Chết th́ rước thầy chùa tụng kinh Tịnh độ. Êm ru!. Khi qua đây họ là thực sự là những người tị nạn kinh tế. Đa phần trong số họ, đă bèn mọi cách làm giàu trước đă bất chấp đạo đức, việc xảy ra hàng ngày, hà rầm trên đất nước chúng ta. Buôn gian bán lận, hối lộ, dắt gái, dạy đàn ông thú chơi bời, nhất dạ đế vương, bịa thuốc đông y là thần dược trị được bá bệnh… Có lẽ Nguyễn Du cảnh giác chúng ta cẩn thận khi suy ngẫm câu này. Với người đạo đức như Nguyễn Du “Sống đà quá khổ chết thà sướng hơn” đă ám ông đến cuối đời. Vào năm 1814, sau nhiều năm cố giữ ḿnh sống trong cảnh túng thiếu nhưng trong sạch, cho dù ông đă có nhiều cơ hội làm giàu nếu ông muốn, tuy nhiên lúc ấy ông phải phá vỡ đạo đức gia phong th́ ông vẫn không sao làm được. Làm kẻ sĩ giữ ḿnh th́ sống khổ. Có lẽ Tiên Sinh đă thấm từ lời nguyện này. “Sống chi quá khổ chết mà sướng hơn” thế nên lúc lâm trọng bệnh, ông không màng uống thuốc và đă lặng lẽ ra đi. Xong một đời người. Ông ước mong phải chi luật pháp ta nghiêm minh, nếu cần th́ cải thiện lại luật Hồng Đức để mọi người Việt đều bị buộc phải sống liêm sĩ, phải vào khuôn phép th́ cơ hội luồn lách, hối lộ một cách bài bản của “người lạ” khó mà làm khổ dân ta măi được.

9&10 ) câu chuyện Lư Thế Dân, laiquangnam viết lại từ nhiều nguồn trong đó có  hai nguồn:

http://vi.wikipedia.org/wiki/SuBienHuyenVuMon

http://phunutoday.vn/blog-nguoi-noi-tieng/chuyen-giet-em-doat-vo-
 

Tuy Lư Thế Dân khi lên làm vua có can thiệp sâu với giới viết sử nhằm hạ thấp và giảm nhẹ t́nh tiết  “Sự biến Huyền vũ môn” đi khá nhiều, nhưng hoàn toàn không thành công. Do vậy chính sử Tàu nay có viết cũng không c̣n nguyên vẹn, nhưng thế cũng quá đủ cho chúng ta rồi .

 

Laiquangnam

 

_______________

Kỳ sau :

Phần thứ hai

–Nguyên tác, chú nghĩa từ và ư thơ & Ai là người đă cầm tay “Chỉ đạo” cho Nguyễn Du 5 chữ vàng lận lưng trên đường đi sứ. “Trung Hoa tận ôn băo“.

 Việt gian đó là ai ? Vài gịng giải mă sơ khởi về tâm t́nh Nguyễn Du tiên sinh qua sử liệu.   

 

Xin liên lạc với laiquangnam tại  laiquangnam@gmail.com

 

 

www.art2all.net