Thân Trọng Tuấn

 

 

 

 

VÙNG ĐẤT DƠI

(THE BAT LANDS)

 

~~oOo~~

 

VÙNG ĐẤT DƠI - PHẦN 3

 

Trung Quốc, nơi sinh ra đại dịch COVID, đang đặt dấu vết

cho một cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu khác

 

https://www.reuters.com/investigates/special-report/global-pandemic-bats-deforestation/

 

           Một phân tích dữ liệu của Reuters cho thấy nỗ lực mở rộng phạm vi kinh tế của Trung Quốc đang thúc đẩy nạn phá rừng và làm leo thang nguy cơ virus dơi lây nhiễm sang loài người.


Quốc gia đă gây ra hai đại dịch coronavirus toàn cầu trong hai thập kỷ qua đang đặt dấu vết cho một tương lai tại đây. Trung Quốc đă tài trợ cho Đường sắt Trung Quốc-Lào, một tuyến đường cao tốc từ biên giới phía nam của nước này đến thủ đô của Lào. Nó cắt một dải dài 422 km xuyên qua địa h́nh rừng rậm, nơi sinh sống của hàng chục loài dơi, một số trong đó chứa vi-rút tương tự như vi-rút gây ra đại dịch hiện nay.

 


Được xây dựng để tăng tốc độ xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc, tuyến đường sắt chạy gần như song song với một đường cao tốc mới.


Các nhà khoa học cảnh báo, sự phát triển và du lịch đang tăng tốc dọc theo các tuyến đường - và, các nhà khoa học cảnh báo, làm tăng nguy cơ một mầm bệnh đại dịch mới sẽ xuất hiện từ một nơi xa xôi đến một thế giới kết nối với nhau hơn bao giờ hết.

 


Làm trầm trọng thêm rủi ro, dơi là một phần của văn hóa và kinh tế Lào. Chính phủ cấp nhượng bộ cho những người khai thác thu gom phân dơi, hoặc phân dơi, từ các hang động phong phú rải rác trong khu vực. Phân chim được dùng làm phân bón.

 


Dơi là một phần của chế độ ăn uống địa phương đối với một số người Lào. Những con vật được bán nướng và xiên ở chợ và quầy hàng trên đường phố. Các nhà khoa học đă t́m thấy coronavirus trong các mẫu lấy từ một khu chợ.



HUYỆN FEUANG, LÀO
 

Sâu trong các khu rừng của quốc gia Đông Nam Á không giáp biển này, Trung Quốc đă xây dựng một tuyến đường sắt cao tốc tối tân. Liên kết được cho là mang lại sự thịnh vượng. Một số nhà khoa học lo ngại nó cũng có thể gây ra một thứ khác: một đại dịch mới.


Trung Quốc đă là nguồn gốc của hai đại dịch kể từ đầu thế kỷ, cả hai đều liên quan đến một họ vi-rút được t́m thấy ở loài dơi trên khắp Đông Nam Á. Người khổng lồ châu Á hiện đang phá vỡ môi trường sống ở nước láng giềng Lào, nơi sinh sống của loài dơi mang mầm bệnh tương tự. Chúng bao gồm các loại coronavirus có liên quan chặt chẽ với loại đă gây ra đại dịch COVID-19 đang diễn ra đă giết chết ít nhất 7 triệu người trên toàn thế giới.


Đường sắt Trung Quốc-Lào là một dự án thuộc sáng kiến cơ sở hạ tầng lịch sử “Vành đai và Con đường” của Bắc Kinh nhằm gắn kết thế giới với Trung Quốc. Sau nhiều thập kỷ phát triển do Trung Quốc dẫn đầu ở Lào, tuyến đường sắt này đi qua biên giới qua Đường hầm Hữu nghị, ở ŕa tỉnh Xishuangbanna của Trung Quốc. Sau đó, nó kéo dài 422 km đến thủ đô Viêng Chăn của Lào. Dọc theo con đường về phía nam, nó cắt ngang qua rừng nhiệt đới phong phú, những ngọn núi phủ đầy lá và vùng núi đá vôi hoang sơ trước đây – những cảnh quan phức tạp gồm các đỉnh và hang đá ḥa tan là môi trường sống ưa thích của loài dơi trong vùng và từ lâu đă trở thành rào cản giữa chúng và các khu định cư của con người.

 


LIÊN KẾT COVID: Mặc dù các nhà khoa học chưa biết nguồn gốc của COVID-19, nhưng họ biết mầm bệnh gây ra nó có liên quan đến một họ vi rút được t́m thấy ở loài dơi móng ngựa, một loài phổ biến ở vùng nhiệt đới châu Á. REUTERS/Cindy Liu


Đối với Lào, một quốc gia cộng sản độc đảng có quan hệ chặt chẽ với nước láng giềng khổng lồ, tuyến đường sắt này nhằm thúc đẩy phát triển, thúc đẩy du lịch và tạo ra các liên kết thậm chí c̣n lớn hơn với Trung Quốc. Theo chính phủ Trung Quốc, kể từ khi tàu bắt đầu hoạt động vào tháng 12 năm 2021, nó đă chuyên chở hơn 14 triệu hành khách và hơn 18 triệu tấn hàng hóa.


“Hành lang đường sắt Lào-Trung Quốc đă mang lại lợi ích to lớn cho Lào về nhiều mặt, đặc biệt là nỗ lực của chính phủ nhằm phát triển kinh tế và nâng cao mức sống của người dân,” một quan chức giấu tên từ đại sứ quán Lào ở Washington viết trong một email gửi cho Reuters.


Một số nhà khoa học cho rằng tuyến đường sắt này rất đáng lo ngại v́ sự phát triển dọc theo quỹ đạo từng là xa xôi của nó đang đẩy nhanh tốc độ mất cây và khiến con người tiếp xúc gần hơn với loài dơi. Tàu cũng cho phép di chuyển nhanh chóng người và hàng hóa từ nông thôn đến các khu vực đông dân cư, nơi virus có thể dễ dàng sinh sôi và lây lan. Điều đó bao gồm những người hoặc hàng hóa có thể đă tiếp xúc với động vật sống trong hoạt động buôn bán động vật hoang dă có liên quan đến các đợt bùng phát trước đây.


Chris Newman, nhà sinh vật học tại Đại học Oxford, người đă nghiên cứu về nguồn gốc của COVID-19, cho biết: “Đây là bài học. Chính những người bị nhiễm bệnh đă mang vi-rút đến mọi nơi trên thế giới – nhanh đến mức chúng tôi hoàn toàn không thể làm ǵ để ngăn chặn nó.”


Quan chức đại sứ quán Lào không trả lời các câu hỏi chi tiết về sự gián đoạn môi trường sống của dơi Lào và những rủi ro sức khỏe có thể phát sinh do tuyến đường sắt, nhưng cho biết: “Chúng tôi chưa bao giờ nghe về thông tin như vậy hoặc gặp bất kỳ báo cáo đáng tin cậy nào xác định Lào là một trong những nơi có rủi ro cao nhất trên thế giới.” Quan chức này nói thêm: “Chúng tôi muốn bảo đảm với bạn rằng không có vấn đề như vậy xảy ra ở Lào.”

 


THÀNH PHỐ GATEWAY: Sau khi tuyến đường sắt mới đi vào Lào, đoàn tàu đi qua Boten, một thành phố mới do các nhà đầu tư Trung Quốc xây dựng, nơi màu cam của nhà ga mới nổi bật trên nền rừng xanh tươi gần đó. REUTERS


Chính phủ Trung Quốc đă không trả lời các câu hỏi về tuyến đường sắt hoặc rủi ro sức khỏe liên quan đến việc phá hủy môi trường sống được gửi đến các bộ ngoại giao và y tế cũng như đại sứ quán của họ tại Hoa Kỳ.


Các nhà khoa học vẫn chưa t́m ra nguồn gốc của SARS-CoV-2. Tuy nhiên, họ biết rằng nó thuộc họ coronavirus, được t́m thấy ở một số loài dơi móng ngựa và các loại khác phổ biến ở vùng nhiệt đới châu Á, bao gồm cả Lào.


Từ năm 2020 đến năm 2021, các nhà nghiên cứu từ Viện Pasteur của Pháp đă phát hiện hơn hai chục loại vi-rút corona khác nhau khi lấy mẫu 645 con dơi ở miền bắc Lào. Ba trong số những mầm bệnh đó, tất cả đều được t́m thấy ở loài dơi móng ngựa ở quận Feuang, phía tây bắc thủ đô Lào, có liên quan chặt chẽ với các chủng SARS-CoV-2 ban đầu, mặc dù chưa có khả năng gây ra đại dịch chết người. Phát hiện này là lần gần nhất mà bất kỳ ai đă t́m ra loại virus gốc trong tự nhiên.


Dọc theo con đường của tuyến đường sắt, một phân tích của Reuters đă phát hiện ra các điều kiện ngày càng chín muồi cho “sự lây lan từ động vật sang người”, như một bước nhảy vọt của một loại vi-rút mới từ động vật sang người đă được biết đến. Vi-rút dơi là nguồn gốc của nhiều cuộc khủng hoảng sức khỏe bên cạnh những cuộc khủng hoảng liên quan đến vi-rút corona, bao gồm cả các đợt bùng phát gần đây của Ebola, Nipah và Marburg. Trong hầu hết mọi trường hợp, việc đốn mất cây cối và phát triển môi trường sống của loài dơi đă tạo ra những điều kiện mà các nhà khoa học cho rằng sẽ tạo điều kiện cho sự lây lan.

 

 


KHAI PHÁ ĐẤT HOANG: Triệt hạ cây ở Lào trong những thập kỷ gần đây là do tăng trưởng nông nghiệp, khai khoáng và các dự án cơ sở hạ tầng, như tuyến đường sắt cao tốc. REUTERS


Đối với phân tích này, Reuters đă xem xét dữ liệu môi trường xung quanh 95 vụ lan truyền liên quan đến dơi từ năm 2002 đến năm 2020 và xác định các khu vực có điều kiện tương tự trên toàn thế giới. Dữ liệu, tất cả được liên kết bởi khoa học với tác động lan tỏa, bao gồm mất cây cối, nhiệt độ, lượng mưa, vật nuôi và số lượng loài dơi ở mỗi địa phương. Phân tích cho thấy Lào đă mất 19% diện tích che phủ của cây trong giai đoạn này, mức giảm do sự tăng trưởng của các đồn điền cao su, nông nghiệp khác, khai thác mỏ và cơ sở hạ tầng.


Kết quả là, các khu vực thích hợp cho lan tỏa ở Lào đă tăng gấp đôi diện tích – từ 31% diện tích địa h́nh lên 73%, mức tăng lớn nhất so với bất kỳ quốc gia nào. Dữ liệu cho thấy gần 170.000 km vuông, hoặc một khu vực gần bằng diện tích của Florida, hiện có nguy cơ lan tỏa cao. Hơn 80% địa h́nh trong phạm vi 25 km tính từ tuyến đường sắt nằm trong những khu vực có nguy cơ cao này.


Đối tác gặp rủi ro


Từ năm 2002 đến 2020, tổng diện tích có nguy cơ cao khiến vi-rút dơi lây nhiễm sang người ở Lào đă tăng hơn gấp đôi.

 


Nguồn: Reuters phân tích


Theo Alice Hughes, nhà động vật học tại Đại học Hồng Kông, người đă nghiên cứu về tuyến đường sắt th́ tuyến đường sắt Trung Quốc-Lào đi qua hoặc tiếp cận gần 40% môi trường sống của loài dơi phong phú nhất của Lào. Hughes nói với Reuters rằng bằng cách lấn chiếm rừng và các không gian khác nơi dơi thường trú ngụ, “bạn đang làm cho môi trường sống của chúng trở nên khó ở hơn, bạn đang làm cho các nguồn tài nguyên trở nên ít sẵn có hơn”. “Bạn có thể tăng mạnh tiềm năng lan tỏa trong những lĩnh vực như thế này.”


Dơi đă là một phần của văn hóa và kinh tế địa phương.


Trong một chuyến đi bộ gần đây qua các thị trấn dọc theo tuyến đường sắt, Reuters đă nh́n thấy những công nhân Lào mặc áo phông, quần soóc và đi xăng đan đang xúc những đống phân dơi trong một hang động cách thủ đô Viêng Chăn khoảng 90 km về phía tây bắc. Phân, được gọi là guano, đă được sử dụng làm phân bón trong nhiều thế kỷ. Nhưng các nhà khoa học đă t́m thấy vi-rút trong phân chim tươi và một số người coi đó là nguồn mầm bệnh tiềm ẩn bao gồm vi-rút corona, Nipah và Ebola.

 

 

 


CÔNG VIỆC BẨN THỈU: Những người đàn ông Lào xúc phân dơi, hay phân chim, bên trong một hang động phía tây bắc thủ đô. Được sử dụng trong nhiều thế kỷ như một loại phân bón, phân chim cũng có thể mang virus do dơi thải ra. Một số người đàn ông trong hang có vết thương, có thể là do amoniac trong phân, ở bàn chân và cẳng chân của họ. REUTERS


Dơi đối với một số người cũng là một phần của chế độ ăn uống địa phương.


Các loài động vật được bán, nướng và xiên, tại chợ và quầy hàng trên đường phố Lào. Sau đại dịch SARS năm 2003, một nhóm các nhà khoa học quốc tế đă đến thăm các chợ trên khắp nước Lào để thu thập các mẫu mô từ những con dơi mới bị giết. Nghiên cứu của họ, được công bố vào năm 2017, đă t́m thấy 17 loại coronavirus khác nhau, trong đó có 6 loại chưa từng thấy trước đây, trong các mẫu lấy từ một khu chợ ở Vang Vieng, một điểm dừng chân du lịch nổi tiếng dọc theo tuyến đường sắt. Một nhà báo của Reuters gần đây đă nh́n thấy những con dơi chết được bán ở đó tại cùng một khu chợ.


Đối với con người, tiếp xúc trực tiếp với dơi không phải là rủi ro duy nhất. Đôi khi, virus lây từ dơi sang động vật khác trước. Từ đó, chúng có thể tràn sang người.


Đó là lư do tại sao việc buôn bán động vật hoang dă, với khả năng tiếp cận nhanh hơn, nhiều hơn vào Trung Quốc, khiến một số nhà khoa học cảnh báo. Nếu một con dơi – hoặc một động vật khác bị nhiễm bởi nó – mang một loại vi-rút nguy hiểm và dừng lại ở một khu chợ, điểm du lịch hoặc địa điểm đông đúc khác, một người tiếp xúc với mầm bệnh có thể lên tàu hỏa và đến một đô thị hoặc sân bay nào đó trong ṿng vài giờ .


Trong một bài báo năm 2019, Ngân hàng Thế giới đă phân tích các tác động môi trường có thể có của Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Tuyến đường sắt Lào, với chi phí 6 tỷ đô la, chỉ là một trong số các dự án ước tính trị giá 1 ngh́n tỷ đô la, bao gồm hơn 31.000 km đường sắt và 12.000 km đường bộ, mà Bắc Kinh dự định xây dựng ở hơn 80 quốc gia. “Mạng lưới giao thông được cải thiện có thể tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động buôn bán động vật hoang dă bất hợp pháp”, bài báo viết, đồng thời gọi Đông Nam Á là “một trong những trung tâm hoạt động mạnh nhất thế giới” của hoạt động buôn bán bất hợp pháp.


Một số loài động vật hoang dă phổ biến đối với những kẻ buôn chuyên nghiệp – cầy hương, tê tê, chuột chù – được biết là đă mang virus corona mà dơi là vật chủ. Bắc Kinh vào tháng 12 đă ban hành luật cấm bán động vật hoang dă để tiêu thụ. Nhưng Lào và các nước láng giềng khác không nghiêm ngặt như vậy. Trong khi đó, nhu cầu vẫn cao ở Trung Quốc đối với nhiều loài động vật hoang dă được sử dụng trong y học cổ truyền và ẩm thực.


Chợ động vật sống ở Trung Quốc có liên quan đến cả hai đại dịch coronavirus. Trong đợt bùng phát dịch SARS năm 2003, các nhà khoa học đă t́m thấy SARS-CoV-1, loại vi rút gây ra căn bệnh đó, ở loài cầy hương ở Himalaya và bằng chứng về sự lây nhiễm ở một con chó gấu trúc hoang dă và một con chồn sương tại các chợ ở tỉnh Quảng Đông.


Gần đây hơn, một phân tích mới của các nhà nghiên cứu quốc tế về bằng chứng DNA được lấy từ các bề mặt chợ ở Vũ Hán chỉ ra rằng động vật hoang dă đă có mặt ở cùng khu chợ nơi SARS-CoV-2 được phát hiện. Các loài động vật, được biết là dễ bị nhiễm virus dơi, bao gồm chó gấu trúc, chuột tre và nhím.


Để hiểu rơ hơn về những rủi ro dọc theo tuyến đường sắt mới đầy tham vọng giữa Trung Quốc và Lào, một nhà báo của Reuters đă đi tàu cao tốc và đưa tin về lộ tŕnh của nó. Cuộc hành tŕnh cho thấy một cảnh quan thay đổi nhanh chóng đang thay đổi thói quen và hệ sinh thái của loài dơi. Hughes, nhà động vật học, đă quan sát những thay đổi trong 14 năm cô làm việc trong khu vực.
“Nhiều khu vực không thể nhận ra được,” cô nói.


"KHÓA VÀ NẠP"
Trước khi đến biên giới Lào, đoàn tàu cao tốc kiểu dáng đẹp, được kéo bởi một đầu máy màu đỏ, trắng, xám và xanh lam, băng qua vùng núi đá vôi hoang vu cổ kính và những ǵ c̣n sót lại của khu rừng cận nhiệt đới xanh thẳm. Vào những năm 1950, Trung Quốc bắt đầu gieo hạt cho khu vực, tỉnh Xishuangbanna, để trồng cao su. Khi Trung Quốc bùng nổ trong những thập kỷ gần đây, nhu cầu toàn cầu về cao su cũng tăng vọt, dẫn đến sự phát triển và nạn phá rừng ở đây tiếp tục gia tăng.


Đầu tiên là Trung Quốc, tiếp theo là Lào

 


Nguồn: Open Street Map, Cell, PLOS ONE và phân tích của Reuters


Phân tích của Reuters cho thấy, hơn 70% các quận sản xuất cao su chính của Xishuangbanna có nguy cơ lây lan cao vào năm 2020. Các nhà khoa học đă phát hiện loài dơi địa phương mang vi rút có liên quan chặt chẽ với những loài gây ra đại dịch SARS và COVID-19 năm 2003.


Tại Vườn Bách thảo Nhiệt đới Xishuangbanna, một điểm thu hút khách du lịch nổi tiếng với 750.000 người ghé thăm hàng năm, các nhà nghiên cứu đă xác định các mẫu vật trùng khớp với SARS-CoV-2 trong bốn mẫu vật và SARS-CoV-1 trong ba mẫu vật khác. Edward Holmes, một nhà vi rút học người Úc, thành viên của nhóm nghiên cứu, đă gọi khu vườn này là “nồi nhựa” chứa vi rút.


Ông nói, một số con dơi móng ngựa trong khu vực mang vi-rút “đă được khóa và nạp sẵn và sẵn sàng hoạt động”. Nếu một chủng gây chết người xuất hiện, nó có thể nhanh chóng lây lan trong dân số loài người đang tăng nhanh. “Nếu bạn tung xúc xắc đủ nhiều, điều đó sẽ xảy ra.”


Vào đầu những năm 2000, tăng trưởng kinh tế ở miền nam Trung Quốc hoàn toàn trái ngược với Lào, một quốc gia nông thôn với hơn 7 triệu dân, nơi phần lớn dân số vẫn duy tŕ hoạt động nông nghiệp tự cung tự cấp. Với sự tương đồng về địa h́nh và sự nở rộ của nền kinh tế do nhà nước lănh đạo của Trung Quốc.

 
Năm 2004, hai chính phủ đă kư các thỏa thuận đặt nền móng cho cái được gọi là “Kế hoạch phía Bắc”. Theo các điều khoản của nó, được thiết kế bởi chính quyền Trung Quốc từ Vân Nam và được Lào chấp nhận vào năm 2009, Trung Quốc sẽ giúp tài trợ cho nông nghiệp, khai thác mỏ, cơ sở hạ tầng và các dự án khác ở Lào. Phần lớn cao su, gia súc, khoáng sản và trái cây hiện được sản xuất ở bắc Lào nhằm đáp ứng nhu cầu của Trung Quốc.
 


TRÊN VÀ DƯỚI: Tuyến đường sắt xuyên qua Lào bao gồm các đường hầm đào sâu bên dưới cảnh quan núi non xanh tươi của tuyến đường. Để làm xi măng cho các đường hầm, những người xây dựng đă khai thác đá vôi từ các mỏ đá gần đó. REUTERS


Tuyến đường sắt đi qua biên giới Lào trong một đường hầm xuyên qua khoảng 9 km nền đá và đá vôi. Ḍng nổi lên ở tỉnh Luang Namtha. Ở đây, những đồn điền cao su và chuối rộng lớn trải thảm cảnh quan. Luang Namtha, theo phân tích của Reuters, đă mất gần 1/4 diện tích cây che phủ kể từ thỏa thuận năm 2004, khiến 85% diện tích của tỉnh có nguy cơ bị ảnh hưởng lan tỏa cao, gấp đôi so với năm 2002.


Ngoài nông nghiệp, các nhà đầu tư Trung Quốc đang xây dựng một thành phố cửa ngơ ở đây: Boten. Mặc dù một số ṭa nhà đă bắt đầu xây dựng cách đây hai thập kỷ, nhưng phần lớn sự phát triển của nó là mới đây và phần lớn thành phố ngày nay là công trường xây dựng. Cần cẩu treo trên các ṭa nhà cao tầng đang xây dựng dở dang bằng giàn giáo tre. Nhà ga có mái màu cam, nơi tàu cao tốc dừng, tiếp giáp với những ngọn núi rậm rạp phía sau.


Ở Lào, các tuyến đường mới thay đổi hệ thống lưu thông.

 

 

Nguồn: Open Street Map, Michael B. Dwyer, Jessica DiCarlo, Daan P. van Uhm, Juliet Lu và phân tích của Reuters.

 

Mặc dù trực tiếp ở Lào, nhưng Boten cảm thấy ḿnh thuộc về Trung Quốc.


Đồng hồ được đặt theo giờ Bắc Kinh. Các cuộc tṛ chuyện trên đường phố và cửa hàng đều bằng tiếng Quan Thoại. Nhân dân tệ phổ biến như tiền tệ của Lào. Ảnh hưởng của Trung Quốc lan rộng đến mức các quan chức địa phương phàn nàn rằng họ gặp khó khăn trong việc thực thi luật nhập cư và các đạo luật địa phương khác.


Boten bắt đầu như một điểm đến cờ bạc. Ư tưởng đó đă thất bại: Trung Quốc cắt điện cho Boten vào năm 2011, t́m cách đóng cửa tṛ chơi và các hoạt động liên quan sau một loạt vụ giết người và bắt cóc. Kể từ đó, các nhà phát triển mới đă tập trung vào tuyến đường sắt và tiềm năng to lớn của nó đối với thương mại và du lịch xuyên biên giới.


Nhưng một hoạt động buôn bán đang khiến các nhà khoa học lo lắng: buôn bán động vật hoang dă. Do vị trí gần biên giới và dễ dàng đi đến phần c̣n lại của Lào và Đông Nam Á, Boten là một trung tâm buôn bán bất hợp pháp động vật hoang dă.


Ngay cả trước khi tàu đến, các nhà chức trách đă vật lộn với vấn đề này. Vào năm 2018, các quan chức biên giới Lào đă t́m thấy sáu con gấu trúc đỏ, một loài có nguy cơ tuyệt chủng được một số người mua làm thú cưng, bị nhét trong thùng sau một chiếc xe tải. Rất dễ bị nhiễm trùng khi bị bắt khỏi môi trường sống của chúng, ba trong số các con vật đă chết, theo báo cáo chính thức của các phương tiện truyền thông về vụ việc.


Giờ đây, với luật chống buôn lậu ở Trung Quốc thắt chặt hơn và cơ sở hạ tầng tốt hơn kết nối nước này với các nước láng giềng, các nhà điều tra dự đoán hoạt động buôn lậu ở Lào và các quốc gia có chung biên giới khác sẽ tiếp tục gia tăng. “Tôi không tin rằng mức độ quy định đó đang diễn ra ở các quốc gia Đông Nam Á khác,” Newman, nhà sinh vật học Oxford cho biết. “Nguy cơ xuất hiện một loại vi-rút tương tự loại SARS thứ ba lây lan ra khỏi các quốc gia này là rất lớn.”


“MỘT LƯU HÀNH CAO HƠN CỦA VIRUS”
 

Từ Boten, hành khách đi về phía nam qua một loạt đường hầm khác đào sâu bên dưới địa h́nh thay đổi nhanh chóng. Tân Hoa Xă, hăng thông tấn Trung Quốc, đă gọi tuyến đường này là “đường sắt xanh” trong một câu chuyện năm 2021, viết rằng “môi trường tự nhiên dọc theo tuyến đường vẫn xanh tươi và tươi tốt như trước khi những người vận chuyển đất đến.”


Tuy nhiên, để xây dựng các đường hầm, những người thợ xây đă cạo đá vôi từ một chuỗi các mỏ đá giờ đây đă tạo nên những vết rỗ trên cảnh quan. Đá vôi, được sử dụng trong xi măng để rèn các đường hầm, là một trong những loại đá trầm tích tạo nên vùng núi đá vôi mỏng manh của khu vực, các hang động và vách đá kỳ dị mà nhiều loài dơi gọi là nhà.


Vang Vieng, cách Boten 260 km về phía nam, là điểm dừng chân tiếp theo của Reuters.

 


Nguồn: Open Street Map, NASA, Infection, Genetics and Evolution, Lao Knowledge for Development và phân tích của Reuters


Thị trấn, nơi đă phát triển nhanh chóng như một điểm đến du lịch, được bao quanh bởi một số núi đá vôi ngoạn mục nhất Đông Nam Á. Những g̣ đá vôi phủ đầy cây cối nhô ra đường chân trời theo mọi hướng. Hơn nửa triệu du khách, ngay cả trước khi có tuyến đường sắt, đă đến thăm hàng năm để đi bộ, leo núi và khám phá hang động. Một số khách du lịch đặc biệt bị thu hút bởi những con dơi, chờ đợi hoàng hôn mỗi ngày để xem những sinh vật này bay thành những chùm lông đen khổng lồ từ hang của chúng.


Nhưng karst (vùng đá vôi) đang dần bị suy thoái.


Vang Vieng có ba nhà máy xi măng, tất cả đều được xây dựng bằng vốn hoặc bí quyết của Trung Quốc. Năng lực sản xuất xi măng trong khu vực, theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, đă tăng gần 20 lần trong hai thập kỷ kết thúc vào năm 2014. H́nh ảnh vệ tinh trong giai đoạn này cho thấy các ṿng mỏ đá mở rộng ăn vào đá vôi.


Tại các khu chợ của Vang Vieng, việc thu hút khách du lịch, dơi và các động vật hoang dă khác là điều phổ biến. Roger Frutos, một nhà khoa học người Pháp và là đồng tác giả của nghiên cứu năm 2017 đă t́m thấy chủng virus corona mới ở đây, cho biết h́nh ảnh vệ tinh và ảnh chụp từ trên không do Reuters chụp về sự tàn phá xung quanh Vang Vieng cho thấy một cảnh quan “khảm”: một khu rừng, nông nghiệp bị chia cắt nặng nề và phát triển đô thị.

 

 

 


Người mua sắm ở Vang Vieng đi dạo qua một khu chợ nơi một người bán hàng bán dơi chết. REUTERS
 

 

THIÊN NHIÊN VÀ THƯƠNG MẠI: Đoàn tàu đi qua những cảnh quan rừng núi, đá vôi và người mua sắm ở Vang Vieng đi dạo qua một khu chợ tại các thị trấn đang háo hức phát triển kinh tế. REUTERS


Ông nói, sự phá hủy các cảnh quan karst gây ra một loạt các yếu tố làm tăng nguy cơ lan tỏa. Khi môi trường sống của chúng bị xáo trộn, dơi di cư đến các trang trại gần đó. Ở đó, chúng trú ẩn trong chuồng trại hoặc nhà ở, đồng thời t́m thức ăn trên đồng ruộng, rác thải hoặc côn trùng bị gia súc và ánh sáng thu hút.


Những loài động vật có thể không tiếp xúc nhiều trong rừng giờ sống trong những khu vực gần gũi, gần con người. V́ lư do đó, các khu vực nông thôn như thế này là nơi mà hầu hết các mầm bệnh mới nguy hiểm tràn qua. Frutos, giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp v́ Phát triển Quốc tế, một viện của chính phủ Pháp, cho biết: “Có sự lưu hành vi rút cao hơn ở những nơi này.


Những khu vực này càng phát triển th́ nguy cơ lây lan của những vi-rút đó càng cao.


Năm ngoái, chính phủ Lào đă trao cho một công ty địa phương nhượng quyền trong 50 năm, trị giá 358 triệu đô la, để xây dựng một điểm thu hút khách du lịch mới, theo truyền thông nhà nước. Dự án, bao gồm các khách sạn, sân gôn và trường đua ngựa, được lên kế hoạch gần một đường cao tốc mới, do Trung Quốc tài trợ, cũng sẽ kết nối Vang Vieng với thủ đô Viêng Chăn.


Xa hơn về phía nam, tàu ghé ga đường sắt mới ở thị trấn Phonhong, cách thủ đô Viêng Chăn 60 km về phía bắc. Cách nhà ga hai giờ lái xe về phía tây, ở quận Feuang, người dân nói về kế hoạch của riêng họ để thu hút một số du khách ngày càng tăng đến khu vực này, cũng nổi tiếng v́ có sông Nam Lik gần đó.


Đây là nơi Reuters bắt gặp những công nhân xúc phân chim. Một trong những người đàn ông cho biết họ muốn thu hút khách du lịch bằng hàng ngàn con dơi bay từ hang Pha Luang mỗi tối.


Dơi hạ cánh ở cuối hàng
 


Nguồn: Open Street Map, NASA, Nhiễm trùng, Di truyền học và Tiến hóa, Phân tích tự nhiên và Reuters


Tuy nhiên, hiện tại, họ kiếm sống bằng phân dơi và phân chim.


Một số công nhân có vết sẹo ở chân do bỏng, có thể là do amoniac trong chất thải, đôi khi sâu đến đầu gối. Họ xúc phân chim vào những chiếc túi màu trắng mà họ hạ xuống từ cửa hang. Bên ngoài, trên than hồng, một trong những người vợ của họ nướng dơi trên một cái xiên tạm bợ làm bằng sậy.


Các nhà khoa học từ Viện Pasteur đă phân tích những con dơi trên khắp quận Feuang ngay từ đầu trong đại dịch nhằm nỗ lực t́m ra manh mối về nguồn gốc của mầm bệnh gây ra COVID-19. Trong một nghiên cứu riêng biệt, họ đă kiểm tra 74 cư dân, bao gồm những người thu gom phân chim, thợ săn và người bán hàng ở chợ, những người đă tiếp xúc với dơi hoặc động vật hoang dă khác. Gần 1/5 trong số những người được thử nghiệm có kháng thể cho thấy đă tiếp xúc với coronavirus. Các nhà khoa học viết rằng tỷ lệ này cao hơn gần bốn lần so với tỷ lệ dân số rộng lớn hơn của Lào, cho thấy rằng việc tiếp xúc với động vật hoang dă có thể khiến những cư dân đó tiếp xúc với nhiều mầm bệnh hơn.


“Mức độ phơi nhiễm đáng kể,” họ viết trong nghiên cứu năm 2021 của ḿnh, “nhắc nhở chúng ta rằng mối đe dọa xuất hiện các đại dịch vi rút mới luôn hiện hữu trong khu vực.”



 

QUANG PHÁ VỀ ĐÊM: Một người đàn ông trong hang Pha Luang, nơi các công nhân thu hoạch phân chim, ôm một trong nhiều con dơi trú ngụ ở đó. Một công nhân cho biết họ hy vọng khách du lịch có thể đến xem hang động và đàn dơi bay ra bay vào mỗi buổi tối. REUTERS


Mới được kết nối bởi đường sắt và những con đường tốt hơn đến phần c̣n lại của Lào và xa hơn nữa, Quận Feuang đang được chính phủ chào mời như một điểm đến du lịch mới đầy hứa hẹn. Vào tháng 12, một quan chức du lịch địa phương nói với truyền thông nhà nước rằng các chuyến thăm đến khu vực này đă tăng gấp đôi so với năm trước lên 47.000 người. Quận Feuang, cơ quan này đă viết, là một “nơi ẩn dật ven sông ngày càng phổ biến.”


Chỉ 41 phút đi tàu cao tốc: Viêng Chăn, thành phố 1 triệu dân.

 


Thái Cát Thân Trọng Tuấn (VH-LVC)

chuyển ngữ từ California ngày 06 tháng 6 năm 2023. Xin tùy ư sử dụng.

 

~~oOo~~

 

Viết bởi: Ryan McNeill, Helen Reid, Allison Martell, Cooper Inveen, Deborah J. Nelson, Matthew Green và Michael Ovaska
Người đóng góp: Francis Kokoroko, Grant Smith và Alphonso Toweh

Dữ liệu: Ryan McNeill, Allison Martell và Grant Smith
Đồ họa bổ sung: Sam Hart và Jackie Gu
Chỉnh sửa ảnh: Simon Newman
Video: Cooper Inveen, Zohra Bensemra, Ilan Rubens, Lucy Ha và Matthew Stock
Biên tập bởi: Janet Roberts, Feilding Cage, Paulo Prada và Blake Morrison

 

Reuters, bộ phận tin tức và truyền thông của Thomson Reuters, là nhà cung cấp tin tức đa phương tiện lớn nhất thế giới, tiếp cận hàng tỷ người trên toàn thế giới mỗi ngày. Reuters cung cấp tin tức kinh doanh, tài chính, quốc gia và quốc tế cho các chuyên gia thông qua thiết bị đầu cuối trên máy tính để bàn, các tổ chức truyền thông trên thế giới, các sự kiện trong ngành và trực tiếp tới người tiêu dùng.

 

Filed May 16, 2023, noon GMT

 

~~oOo~~

 

 

VÙNG ĐẤT DƠI : GIỚI THIỆU

 

Phần 1: Tây Phi Châu

Các vùng đất dơi trên thế giới đang bị tấn công,

gieo rắc nguy cơ về một đại dịch mới. Đây là nơi đề cập.

 

Phần 2: Ấn Độ

Làm thế nào một loại virus dơi chết người

t́m ra những cách mới để lây nhiễm cho mọi người

 

Phần 3: Lào

Trung Quốc, nơi sinh ra đại dịch COVID,

đang đặt dấu vết cho một cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu khác

 

Phần 4: Brazil

Sâu trong rừng Amazon, các nhà khoa học chạy đua với thời gian

để xác định mầm bệnh chưa biết

 

Phần 5: Giải pháp

Dơi mang virus giết người.

Các nhà khoa học đề xuất các cách để đối phó.

 


 

art2all.net