tiêu dao bảo cự

 

TRÊN ĐỈNH THANH XUÂN

(Những nẻo đường tâm thức

thuở mới làm người)

 

Tiểu thuyết

 

Phần II

 

DẤN THÂN

(Sống đến gần đứt sự sống.)

 

  

 

1. Đôi mắt cô bé xanh bầu trời mùa hạ. 

Đầu năm học mới, Hoài nhất định dọn về phố ở dù cả nhà ngăn cản. Hoài chưa thuê được một căn pḥng trọ riêng như anh mơ ước v́ tiền thuê quá đắt. Tạm thời anh ở nhà Quân, một người bạn mới quen. 

Quân vừa vào học Dự bị Văn Khoa. Hoài nhận dạy kèm cho hai đứa em của Quân, mới học trung học đệ nhất cấp. Quân bảo anh em trong nhà khó dạy nhau lắm. Quân dạy tụi em mới chừng mười lăm phút đă la lối muốn bạt tai nên tụi nó không chiụ học. Hoài dạy hai đứa nhỏ học, ăn cơm chung với gia đ́nh không phải trả tiền, lại có pḥng riêng để ở. Đây là một "nghề" khá phổ biến - nghề gia sư - của sinh viên nghèo xa nhà. 

Quân đẹp trai như một tài tử Pháp nổi tiếng thời đó. Quân có ḍng máu lai trong người v́ cha Quân lai Pháp. Anh chỉ có nét lai phảng phất nhưng rất đẹp. Mũi cao, mắt hơi xanh, lông mi dài và môi đỏ nhưng anh to, cao, có vẻ đẹp của đàn ông. Quân đẹp trai, có số đào hoa, lại hay tán tỉnh nên có rất nhiều bạn gái. Quan niệm của anh ta về t́nh yêu rất đơn giản, khác hẳn Hoài. Khi đă thân nhau, có lần Quân nói với Hoài:

- Mày yêu đương rắc rối lẩm cẩm lắm. Mệt người. Đối với tao, khi quen cô nào, dẫn đi chơi, dẫn về pḥng được, chỉ cần hỏi: "Mần không?" Nàng OK là xong. 

Hoài biết anh ta hơi khoác lác, nhưng đó là một người bạn dễ chịu và rất phóng khoáng. Gia đ́nh Quân không khá giả lắm nhưng anh sống hơi đua đ̣i và cha mẹ cũng chiều anh. Anh là một trong những sinh viên có xe gắn máy Nhật đầu tiên của thành phố này. Chiếc xe là một phương tiện giúp anh có thêm nhiều bạn gái. Quân thường đưa nhiều cô về nhà chơi. Hoài không để ư các cô gái này v́ thấy các cô rất hời hợt, chỉ có vẻ hào nhoáng bề ngoài, không có chiều sâu nội tâm. 

Hoài nhanh chóng thân với gia đ́nh Quân. Ba mẹ Quân coi Hoài như con và các em Quân cũng coi Hoài như anh trai. Thỉnh thoảng Hoài và mấy anh em Quân cùng đi xem phim, ăn kem rất vui vẻ. Hồng, cô em gái của Quân tỏ ra đặc biệt mến Hoài, thường hay chuyện tṛ với anh và anh xem cô như một cô em gái nhỏ. 

Hồng mới mười bốn tuổi. Cô cũng có nét lai như Quân và nhỏ nhắn, xinh đẹp như một con búp bê. Đôi mắt cô xanh mầu trời mùa hạ với hàng mi dài cong vút, thường mở lớn với cái nh́n ngạc nhiên và thơ ngây trước mọi sự. Chiếc mũi dọc dừa cao vừa phải hài ḥa với đôi môi h́nh trái tim màu hồng nhạt. Nụ cười tươi tắn phô hàm răng đều đặn trắng bóng càng làm khuôn mặt cô đẹp mê hồn. Nhiều bạn trai của Quân và mấy đứa bạn choai choai cùng tuổi với cô đă lượn lờ quanh cô tán tỉnh. Tuy nhiên hầu như cô c̣n quá ngây thơ, chưa nghĩ đến chuyện yêu đương.

Hoài dạy kèm cô Anh văn. Những lúc chỉ có hai anh em trong pḥng học, cô thường tṛ chuyện với anh nhiều hơn học:

- Anh có em gái không?

- Có.

- Mấy đứa?

- Một.

- Lớn bằng em không?

- Bằng.

- Đẹp không?

- Đẹp.

- Đẹp hơn em không?

- Không. Em là cô bé đẹp nhất mà anh đă từng gặp.

- Anh thích con gái đẹp không?

- Thích.

- Thích nhiều ít?

- Nhiều.

Hồng trề môi, nguưt Hoài:

- Nói chuyện với anh chán quá. Trả lời người ta tiếng một không à. Anh là sinh viên văn khoa bay bướm sao ít nói chuyện vậy. Anh có hay tán gái không?

- Thỉnh thoảng.

- Dóc. Anh mà không tán gái em cùi luôn. Coi anh Quân em đó th́ biết. Anh tán gái như máy, có cả tá bồ bịch.

- Anh đâu giống anh Quân và cũng không đẹp trai bằng anh Quân nên đâu có cô nào thèm.

- Em không tin. Em biết anh có bồ rồi. Bồ anh cũng đẹp lắm.

Hoài mỉm cười:

- Thật không? Sao không dẫn về cho anh gặp với. Anh đang mong gặp bồ đây.

Hoài thoáng se ḷng khi nghĩ đến Siam. Đă lâu lắm anh không gặp cô. Hoài muốn nói điều ǵ đó về Siam với Hồng nhưng rồi anh im lặng. Hồng đứng dậy thụi vào vai anh:

- Ghét anh quá. Em không cho gặp đâu.

Những câu chuyện kiểu đó với Hồng làm Hoài thấy vui vui. Cô nhí nhảnh, ngây thơ nhưng đôi lúc Hoài thấy cô thoáng buồn. Cô đăm đăm nh́n ra cửa sổ, không thèm học và cũng không thèm trả lời khi Hoài gợi chuyện.

 

 

2. Lũ cuồng trên sông trăng.

Thuyền ra giữa ḍng sông đêm. Con sông xanh thẫm, êm và lặng như một mặt hồ. Mặt nước lấp lánh ánh trăng khoác nhẹ một làn sương khói mơ hồ che khuất ḍng chảy ngầm lặng im bên dưới không thôi hướng về phía biển. Khoảng này, con sông Thơm trữ t́nh lăng mạn đang đi ngang qua giữa Thành phố thơ trầm mặc. Trăng soi chếch vào khoang, nơi năm chàng sinh viên đang nằm ngồi ngổn ngang với những ly rượu sóng sánh đă vơi đầy nhiều lượt. Mặt nước nâng ánh trăng rung rinh xao động quấn quưt quanh mạn thuyền,

Giọng Tŕnh:

- Đêm nay đứa nào không say ngày mai đừng nh́n mặt nhau nữa. Tụi mày chịu không? Mấy khi có dịp say với khung cảnh như thế này. Đứa nào không dám say là đồ hèn. 

Vỹ lên tiếng ngay:

- Được rồi. Tao chỉ sợ là tao không biết đứa nào có say hay không v́ tao đă bắt đầu thấy choáng váng. Mày đưa chai rượu đây. Tao muốn ly của tao lúc nào cũng đầy để khỏi biết ḿnh đă uống bao nhiêu ly. Tao không muốn đo tửu lượng bằng ly mà bằng từng ngụm tràn qua môi qua lưỡi. 

Hoài đưa chai rượu cho Vỹ, hắn rót tràn ra cả ngoài ly. Hoài cười:

- Tửu lượng mày kém quá nên ngụy biện thôi. Chưa chi đă ngồi không vững. Đối với tao, rượu chỉ làm mềm môi và nóng người lên. 

- Im đi. Tŕnh lại lên tiếng. Tụi mày không thấy trăng vào cả trong ly của tao đây sao. Đêm nay tao sẽ uống trăng và ngủ với trăng một đêm để khỏi nhớ Thảo. Tao sẽ độc quyền làm t́nh nhân của trăng đêm nay. Cấm bọn mày không được động vào.

Vỹ uống một hơi và đặt mạnh ly rượu xuống:

- Sao mày tồi thế. Đối diện với trăng trên sông như thế này mà mày chỉ có một ư nghĩ trần tục như thế thôi à. Tao, tao sẽ nhập vào ánh trăng để quên hẳn ḿnh như Lư Bạch ngày xưa. 

- Đồng ư với mày Vỹ ạ. Hoài cười lớn. Thằng Tŕnh lúc nào cũng bị nô lệ bởi cái tên Thảo và ham muốn của hắn. Mày hăy tự giải phóng mày đêm nay đi. Rượu, trăng và tụi tao sẽ giúp mày. Vỹ à, tao sẽ chọn trăng làm khung cảnh để đạt đạo như mày. Ánh trăng là một cái ǵ chơi vơi, không h́nh, không tiếng và trắng như ngà. Ngay cả mầu trắng của nó cũng chỉ là một điều hư ảo. Khi mày thực sự lắng ḷng suy nghĩ về trăng, mày sẽ bị quyến rũ bởi một cái ǵ mênh mang gờn gợn và trong một thoáng xuất thần nào đó khi đuổi theo trăng, mày sẽ thoát khỏi cái tôi tù túng của mày để đi vào cơi Đạo. Tao đă có kinh nghiệm bản thân về trường hợp đó. Trong cơn say này chắc tao sẽ xuất thần dễ dàng. Đạo với tao quen thân lắm rồi. 

- Đạo là cái quái chi. Quang cất giọng nặng trịch. Mày bắt đầu giở giọng say ra rồi phải không? 

- Thằng Quang ngu quá. Vỹ khoái trá cười lớn. Mày biết đếch ǵ về Đạo mà nói. Để hai tiên ông triết lư về Đạo cho mày nghe. Phải tiên phong đạo cốt như tụi tao mới có khả năng hiểu về lẽ Đạo, biết chưa. Hoài à, mày thấy bọn tây phương không bao giờ hiểu được về Đạo v́ tụi nó vừa duy lư vừa duy vật quá, nhất là ngày nay, tư tưởng đang bị kỹ thuật và máy móc đàn áp. Phải sống giữa thiên nhiên, giữa những khung cảnh mênh mông hùng vĩ hay hoang vắng huyền hoặc mới cảm được vẻ siêu thoát quyến rũ của Đạo. Lăo tử bảo "Đạo khả đạo phi thường Đạo" thật là đúng. Đạo là một thể lặng im vô h́nh. Khi nói như thế tao biết là tao đă không diễn tả được Đạo v́ Đạo không phải là một hiện tượng có thể nói lên bằng ngôn ngữ. Đạo tràn đầy cả đất trời nhưng Đạo biệt tăm trước nhăn giới của bọn trần tục. Tao nghĩ là khi cửa ngơ của linh hồn khai thông với vũ trụ mở ra, Đạo sẽ ùa vào tràn ngập và ta sẽ ḥa nhập được với Đạo nhưng tiếc là cửa ngơ đó mở ra chỉ là cơ hội ngàn năm một thuở. 

Hoài đập vào vai Vỹ:

- Sao mày lại tiếc. Đạo đâu phải là món ăn khoái lạc có thể hưởng thụ dễ dàng. Suốt đời mày chỉ một lần đạt Đạo là mày có thể chết không ân hận rồi. Thực ra tao cũng không biết Đạo là ǵ nữa. Có thể là một thứ lạc thú tuyệt vời. Một thứ lạc thú thật lâng lâng êm nhẹ. V́ thế tao cho con đường dẫn vào cơi đạo, tạm gọi là cơi, phải là con đường tơ mềm như một làn khói hay vô chất như một vùng trăng, một khoảng không bao la chẳng hạn. Đi vào cơi Đạo không thể đi được bằng thân xác loài người, điều đó dĩ nhiên, nhưng cũng không thể đi được bằng ư tưởng hay suy luận. Muốn đạt Đạo phải hủy diệt bản thân ḿnh.

Tŕnh lảo đảo đứng lên ném chai rượu đă dốc cạn xuống nước:

- Khốn nạn. Đồ khốn nạn. Tụi mày có câm đi với cái Đạo khốn nạn của tụi mày hay không. Thảo ơi, nhớ em biết mấy. Trăng ơi, yêu em biết mấy. Đó, tụi mày nghe không. Tiếng nước đang vỗ vào mạn thuyền. Lời nói của tụi mày làm trăng của tao phải thẹn. Mày có thấy trăng của tao đang trốn vào mây không. Trăng c̣n một nửa dưới nước. Tao say rồi. Tao muốn nhảy xuống sông như Lư Bạch để chết trong ḷng trăng. Giờ phút này, Lư Bạch với tao gần gũi quá. Tao thấy rơ tao sẽ nhảy xuống sông không ngần ngại chi hết.  

Vỹ đẩy Tŕnh ngă xuống khoang thuyền:

- A ha. Lư Bạch tồi mà mày cũng tồi nốt. Tại sao lại phải nhảy xuống sông ôm trăng mới chết được. Lư Bạch chỉ chết v́ không biết bơi chứ không phải chết v́ say trăng đâu. Nếu say trăng th́ Lư sẽ chết ngay trong thuyền, c̣n lúc đă đứng dậy, đă ư thức việc ḿnh nhảy xuống sông ôm trăng như mày bây giờ th́ chắc Lư chưa say. Đó là môt lối say chưa thực say. Mày phải uống thêm nữa đi. 

Băng, im lặng khá lâu, bây giờ mới lên tiếng:

- Không phải. Vỹ, mày hiểu lầm Lư Bạch rồi. Lư đâu có ư thức được việc ḿnh đứng dậy nhảy xuống sông ôm trăng chết đuối như mày tưởng. Có lẽ bọn ngốc đời sau đă bịa ra chuyện đó v́ không hiểu nổi Lư Bạch. Tao cho là Lư trong lúc mê cuồng v́ rượu v́ trăng đă lảo đảo đứng dậy trong khoang thuyền, chân hất đổ cả bầu rượu xuống nước, ngẩng đầu nh́n trăng và cất tiếng  ngâm thơ với giọng lè nhè như mày bây giờ. Tao tin là chưa ngâm hết bài thơ, Lư đă bước hụt ra khỏi thuyền và ngă nhào xuống nước. Lư đă rơi xuống nước như rơi vào ḷng một cái ǵ thật êm ái, Lư đâu có nghĩ đến chuyện tự cứu ḿnh, đến chuyện chết đuối. Lư chết mà vẫn tưởng ḿnh đang lạc chân vào một xứ khác, đầy trăng nước, đầy cả thơ và rượu nữa. Tao tin như thế. Mặc dù cái chết của Lư là một huyền thoại nhưng tao muốn câu chuyện bịa đặt đó phải xứng đáng với con người như Lư Bạch.

Hoài ngồi lên nh́n tận vào mặt Băng:

- Khá lắm. Không chừng thằng Băng đạt Đạo trước tụi ḿnh đó Vỹ ơi. Hiểu được Lư Bạch như nó là có khả năng t́m Đạo chứ bọn phàm phu tục tử trong thiên hạ hiểu quái thế nào được những chuyện siêu đẳng như thế. Nghe tụi ḿnh nói thế này bọn nó có thể bảo tụi ḿnh là một lũ cuồng ngông nghênh tự đắc. Nhưng cuồng đâu phải là chuyện dễ. Cuồng đ̣i hỏi một bản lĩnh, một nhân sinh quan vững chắc và một triết lư về đời sống chứ chỉ biết kiếm tiền, ăn, ngủ th́ có muốn cuồng cũng không được. Tao cho bọn cuồng trong thiên hạ đều là những bọn tài tử xứng đáng làm đồng điệu của tao. V́ thế trong văn học sử Việt, tao chỉ thích có một ḿnh Cao Bá Quát, ngoài ra, chỉ trừ Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Chu Mạnh Trinh , c̣n lại đều là bọn lục lục thường tài hết.  

Tŕnh la lớn:

- Khốn nạn. Mày là cái thá ǵ mà dám phỉ báng tiền nhân như thế. Mày có câm đi không. Ôi trăng nước của tao. Ôi Thảo của anh. Anh muốn làm một kẻ cuồng si có diễm phúc được ân ái với em. Anh sẽ thấy anh xứng đáng được yêu em biết mấy.

Vỹ chồm ra mạn thuyền. Hắn duỗi chân gác lên Quang đang ngủ, tay bíu vào mạn thuyền cúi xuống nước để nôn. Hắn khoát tay lấy nước rửa mặt rồi nằm gục đầu xuống khoang. Giọng Vỹ lè nhè:

- Buồn quá Hoài ơi. Tao biết là tao không say được trọn vẹn. Trong lúc nôn mửa tao vẫn c̣n đủ tỉnh táo để chồm ra ngoài. Tại sao tao không nôn thốc nôn tháo lên cả mền chiếu quần áo rồi gục lên đó mà ngủ cho quên hết mọi sự. Trong đời tao vẫn có một điều ân hận là chưa bao giờ được thực say, say cho ngất ngư, cho chết được. Bây giờ tao vẫn c̣n quá sáng suốt để nghĩ đến tụi ḿnh, đến bồ bịch, đến triết lư sống, đến thời cuộc, đến hành động phung phá sức lực của tụi ḿnh và đến cả cái thế tương tranh giữa siêu thoát và trần tục trong thân phận làm người mà tao vẫn băn khoăn từ mấy tháng nay. Hết rượu rồi phải không? Đưa ly của mày cho tao. Tao vẫn chưa say được. 

- H́nh như mày vừa nhắc đến thời cuộc. Lúc này tao muốn nói với mày điều từ lâu tao chưa nói được. Mày vẫn cho tao là thằng vô lập trường và tao đă không biện hộ. Có lần tao đă hỏi mày có bứt rứt khổ tâm khi thấy người ta tranh đấu mà mày không thể gia nhập không. Mày bảo mày chỉ thấy dằn vặt khi mày thấy bọn nó vô lư mà mày không thể chống đối. Tao khác hơn. Hôm trước tao đă cùng mày lớn tiếng đả kích chửi bới bọn tranh đấu quàng xiên không mục đích, không đúng chỗ, nhưng qua một đêm thao thức, hôm sau tao lại muốn gia nhập đám đông để hoan hô đả đảo. Đă nhiều lần như thế, tao luôn bị xô đẩy lôi kéo về hai phía đối nghịch nhau. Sự xô đẩy đó ở bên trong tao chứ không phải ở bên ngoài. Qua bao nhiêu dằn vặt đau đớn, tao vẫn không quyết định được chi hết. Cả hai phía đối chọi đều có lư, cái lư của giai đoạn và cái lư của vĩnh cửu. Tao không thể lựa chọn và cũng không thể lao đầu vào để đi một chiều hay để bị lôi cuốn theo được. Lư trí của tao vẫn làm việc không ngừng để đưa tao vào vị trí phân vân lựa chọn nhưng tao lại không thể bịt tai ngoảnh mặt được. Nhiệt t́nh dành cho tổ quốc vẫn băo bùng sôi nổi và tao muốn thể hiện bằng hành động nhưng đă hành động th́ phải lựa chọn và tao đă không thể đứng về một phía nào. Hơn nữa, nhiều khi hành động lại quá tầm thường không cho tao cơ hội dâng hiến hết ḷng nhiệt thành giông băo của ḿnh. Trong lúc này tao muốn làm một cái ǵ chứ không thể ngồi yên được. Điều đó cứ vang vọng thôi thúc tao hàng ngày không lúc nào nguôi quên nhưng những hành động mà người khác đang làm, đang theo đuổi hay mời gọi, tao thấy không thể nào chấp nhận được hay chấp nhận để rồi thấy sự đối kháng với suy tư của ḿnh có sẵn bên trong. Tao muốn tự tạo cho ḿnh một hành động riêng, nhưng như mày thấy, cả mày lẫn tao, có thể đă v́ hèn nhát, v́ không có can đảm, hay đúng hơn, chưa đứng được ở vị trí có thể hành động hiệu lực theo ư ḿnh. Mày và tao vẫn là những kẻ đơn thương độc mă trong một cuộc hỗn loạn của quá nhiều bè nhóm, sức lực đă h́nh thành. Có thể thời gian sẽ giúp tao có dịp hành động trung thành với tư tưởng của tao, đó là điều sau cùng tao vẫn tin và theo đuổi. Và dù sao, tao vẫn tin mày, tụi mày là những kẻ đồng chí hướng. 

Hoài nh́n ra vùng trời nước đă nḥa đi trong ánh trăng mờ, nói như độc thoại, khi quay lại, Vỹ đă ngủ tự lúc nào, đầu vẫn gục xuống khoang thuyền. Hoài kéo chăn đắp cho bạn và thẫn thờ nh́n xuống nước. Nước vẫn lặng lẽ xuôi ḍng và âm vang nhè nhẹ trong tiếng vỗ mạn thuyền. Bên cạnh, những người kia cũng đă say ngủ. Riêng Tŕnh, trong cơn mê vẫn c̣n lảm nhảm gọi trăng, nước và Thảo.

Hoài không ngờ ḿnh là người sau cùng c̣n tỉnh táo trong đêm nay, một đêm ngông cuồng của mấy gă sinh viên, trong bối cảnh những cuộc đấu tranh đang làm rung chuyển Thành phố Thơ yên b́nh có ḍng Sông Thơm dịu dàng này. Hoài biết những câu chuyện ngông cuồng về t́nh yêu, về Lăo Trang, về Lư Bạch chỉ là bề nổi của một ḍng tâm thức đang sục sôi của tuổi trẻ trước khi lao vào vùng xoáy không sao cưỡng được. Đất nước đă dậy sóng. Làm sao những người trẻ tuổi có thể b́nh yên và lăng quên cho riêng ḿnh, cho dù trong cơn say, trên một con sông xanh êm như ánh mắt của bao nhiêu cô gáo tơ mềm ở xứ sở này. Riêng Hoài, trước khi ngủ thiếp đi, anh thấy rơ không c̣n bao lâu nữa, thế nào anh cũng phải nhập cuộc.

 

 

3. T́nh yêu không có chỗ cho khoái lạc nhục thể?

Hoài và Vỹ lầm lũi đi dọc theo bóng tối của dăy phố. Một người đàn bà nhô ra đột ngột từ sau một gốc cây:

- Hai cậu ngủ đ̣ không? Trời ni mát lắm.

Hai người lắc đầu và tiếp tục bước. Ở đây đông người quá. Một quăng đường nữa tối sẫm hơn. Một người đàn bà khác. Hai người ngừng lại nhận lời. Vỹ hơi ngượng ngập:

- Sao? Đ̣ có rộng và có thể chèo ra xa cho mát không?

- Dạ, được chớ. Đ̣ tui mát mẻ lắm. Hai cậu ngủ một lần là thích liền. Không tin hai cậu xuống coi.

Vỹ đưa điếu thuốc lên môi rồi lại bỏ xuống:

- Ngủ một đêm bao nhiêu vậy? À, mà có em không?

- Dạ, có chớ. Hai cậu cứ xuống rồi tui đi kêu cho. Có mấy cô c̣n trẻ xinh lắm. Tiền đ̣ một đêm cậu cho năm chục. C̣n một cô tui kêu tới cậu cho một trăm một lần, ưng ngủ lại đêm th́ cậu cho ba trăm. Không mắc mô cậu nà. Ở đây đ̣ mô cũng rứa. C̣n mấy cô tui kêu vừa với mấy cậu lắm. 

Hai người băng vội qua lề đường. Lề phía bờ sông có nhiều khoảng tối thuận tiện. Bóng các tàng cây đổ xuống loang lỗ dưới ngọn đèn vàng mờ. Bà chủ đ̣ dẫn hai người xuống một cái thang dựng dưới băi sông hẹp bên lề đường. Cái thang gỗ dựng đứng và kêu răng rắc. Vỹ trượt chân suưt ngă. H́nh như có vài tiếng cười chế riễu phía bên kia đường. Bà chủ đ̣ đưa khách vào khoang, trở ra rồi quay lại nói:

- Hai cậu cởi giày vô trong đ̣ ngồi một chút chờ tui đi kêu liền bây chừ. 

Vỹ nhắc:

- Nhớ gọi cho hai cô nghe. 

Bà ta vừa đi vừa gật đầu không ngoảnh lại.

Hoài thổi tắt cây đèn dầu trong khoang rồi mệt mỏi nằm xuống. Chiếc chiếu hoa mới và hai chiếc gối trắng dành cho khách xếp ngay ngắn. Nửa khoang đ̣ bên kia, cách một vách ngăn, có ô cửa nhỏ c̣n mở. Một người đàn ông im lặng ngồi hút thuốc, khuôn mặt bất động hiện lên sau mỗi lần lửa lóe sáng. Vỹ cũng rút bao thuốc ra hút và đưa cho Hoài một điếu. 

Buổi chiều, Hoài đi lang thang ngoài phố, t́nh cờ gặp Vỹ. Hắn gọi giật lại:

- Ê Hoài. Tối nay đi ngủ đ̣ với tao không?

Câu hỏi hắn  nhỏ giọng nhưng cũng đủ cho mấy người đi gần đó nghe thấy. Hoài liếc mắt nh́n quanh và bắt gặp những nụ cười chế riễu. "Mặc." Hoài nghĩ thầm và trả lời Vỹ không do dự: "Được thôi."

Thực ra Hoài không mấy khi đi ngủ đ̣ theo kiểu trần tục này. Anh nhận lời Vỹ không do dự v́ một tâm trạng trống rỗng sau buổi chia tay với Siam đêm hôm trước. 

Một tháng sau khi vào năm học mới, Hoài mới gặp lại Siam. Hai người đều không nói ǵ về việc đột ngột xa cách nhau trong một thời gian khá dài. Họ thầm hiểu mỗi người đều có thể có lư do riêng của ḿnh. Tốt hơn đừng cật vấn nhau. Mỗi người đều có tự do và càng giải thích càng ngộ nhận thêm thôi.

Đêm đó, Hoài rủ Siam đi chơi ở một công viên rộng bên hữu ngạn Sông Thơm, ngay trước hoàng thành. Hoài nắm tay Siam đi qua từng vạt trăng trên thảm cỏ. Siam không nói ǵ và anh cũng muốn lặng im. Hai người bồng bềnh trong ánh sáng rung rinh xao động chung quanh. Ánh sáng gờn gợn và êm ái. Bước chân cũng âm vang như tiếng gió rất nhẹ thoảng vời. Siam đứng tựa lưng vào một thân cây. Bóng cây đối diện chia người Siam thành hai mảnh sáng tối. Hoài đến gần và cúi xuống trên khuôn mặt ánh sáng và bóng tối đó. Mặt Siam nḥe mờ và nụ hôn run rẩy nhẹ nhàng làm anh bàng hoàng. Anh bảo:

- Quả thật Siam có dáng của một cô gái liêu trai.

Siam cười không thành tiếng:

- Anh sợ không?

- Trái lại. Anh vẫn mơ ước là đằng khác. Trước đây anh vẫn thắp nến đầu giường gần cửa sổ đọc Liêu trai để đợi cho đến khi ngủ quên nhưng chẳng ai t́m đến cả. Đợi gái liêu trai ở thời này chỉ hoài công thôi. Con gái liêu trai hiến dâng mà không đ̣i hỏi chi cả. C̣n bây giờ người ta yêu sách nhau nhiều quá.

Siam bóp chặt tay anh:

- Anh tham lắm. Chỉ muốn người khác cho thôi.

Hoài cười:

- Ừ, anh muốn ăn luôn cả Siam nữa đó.

Anh lại hôn Siam không biết lần thứ mấy. Anh muốn hôn Siam dưới trăng suốt cả đêm nay. Anh muốn hai người không bao giờ rời nhau nữa. Hai người đứng gần nhau đến như trở thành một. Thân thể Siam thơm ngát như một trái cây chín. Cánh tay trần dưới trăng thượng tuần trắng ngọc ngà. Anh vuốt ve cánh tay cô và có cảm tưởng chưa bao giờ vuốt ve một vật đáng yêu mềm dịu như thế. Từng ngón tay nhỏ thon dài đẹp thánh thiện.

Anh thầm nghĩ bàn tay Siam quả là một tác phẩm kỳ diệu quyến rũ nhất của đất trời. 

Sau một cái hôn dài, đột nhiên Siam lùi ra, nh́n vào mắt anh bảo: "Anh nói ǵ đi." Anh ngạc nhiên khi thấy ḿnh rỗng không. Chẳng có ǵ để nói cả. Sự rỗng không bất ngờ làm anh sững sờ. Đứng với Siam ở đây, anh chỉ c̣n cảm nhận một cảm giác khinh khoái và ư muốn được hôn Siam suốt đêm. Anh không nghĩ ǵ khác hơn về t́nh yêu giữa hai người. Những câu đối thoại chỉ là những câu nói chợt đến. Anh không cảm thấy ham muốn thân thể con gái của Siam như những lần anh gần gũi những người con gái khác trong những căn pḥng tối tăm và ẩm ướt. Rất ít khi anh ham muốn thân thể người yêu. Người yêu chỉ để nhớ, để ôm và để hôn thôi. Anh vẫn nghĩ cảm giác ân ái với người yêu sẽ lên đến tận đỉnh trời khoái cảm chứ không vừa ham muốn vừa ghê tởm như những lần giao hoan với những đứa con gái lạ mặt trên những tấm nệm có vải bọc vàng bẩn. Mỗi lần ôm hôn người yêu cả cơ thể xao xuyến bàng hoàng. Dục vọng và t́nh yêu ḥa vào nhau làm cả chính ḿnh và người yêu lâng lâng bay bổng. Thân thể biến thành một thứ thuần cảm giác diệu vợi nên không thể nghĩ đến sự giao hợp. Anh sợ rằng h́nh ảnh và động tác của việc ân ái làm người ta thấy rơ nhau quá, có thể làm mất đi nỗiđắm say nồng nàn.

- Anh không biết nói ǵ sao? 

Tiếng Siam làm anh chợt tỉnh. Anh ngẩn ngơ nhè nhẹ lắc đầu.

- Vậy th́ đi về thôi.

Siam giận dỗi quay đi. Sau đó hai người ra về trong lặng im và anh chợt thấy ḿnh rỗng không lạ lùng đến nỗi không biết cách nào giải thích hay xin lỗi cô.

Bây giờ trong khoang đ̣ tối tăm này, Hoài vừa nhớ Siam vừa cảm thấy nỗi thèm khát da thịt đàn bà sôi sục. Bà chủ đ̣ đă trở về với hai cô gái. Cả hai lẳng lặng chui vào khoang thuyền ngồi cạnh hai người không nói ǵ. Bà bảo một trong hai người qua khoang bên kia để "thông cảm" cho dễ. Hoài tránh chỗ để Vỹ và một cô gái chui qua khoang kia, nơi người đàn ông ngồi hút thuốc đă lẳng lặng bỏ đi tự lúc nào, rồi đóng cánh cửa nhỏ ngăn đôi khoang lại. 

Cô gái từ khi vào vẫn ngồi yên lặng. Một thứ đĩ không chuyên nghiệp. Cô ngồi xích lại gần Hoài. Trong bóng tối, khuôn mặt cô nửa thẹn tḥ, nửa mời mọc. Hoài cố t́m một nét duyên dáng. Không. Không một ư niệm thẩm mỹ nào có mặt ở đây cả. Trong khoang đ̣ dành riêng cho việc giải quyết nhục dục này, người con gái chỉ có độc nhất cơ thể phụ nữ dành cho việc gần gũi thân xác. Cái ǵ ở đây cũng đổ xô về sức thu hút của khoái lạc nhục thể. Khuôn mặt cô đột nhiên rắn lại rồi bất động. Ở cô chỉ có trạng thái chờ đợi thụ động. Hoài giúp cô cởi áo. Hàng nút bóp bật ra dễ dàng như sự chấp nhận của cô ta. Cái nịt vú siết chặt vào người làm anh lúng túng một lúc lâu vẫn không tháo được. Cô ta bật cười v́ nhột rồi dí tay anh vào cái móc nhỏ đằng sau lưng. Anh ṃ mẫm măi cái móc mới chịu bật ra. Trong bóng tối anh vẫn có cảm tưởng cái nịt vú mầu vàng bẩn. Anh vứt vào góc khoang một cách giận dữ. Cô ngước lên không nói ǵ. Chiếc quần đen lưng dây thun của cô h́nh như c̣n bẩn hơn. Cô không mặc slip. Cơ thể cô trần truồng như một con vật. Có lẽ tại cô hơi mập nên anh có ư nghĩ đó. Giữa ư niệm con vật và những thớ thịt nhung nhúc mỡ h́nh như có một tương quan nào đó. Hoài bảo cô cởi hộ quần áo. Cô ngần ngại một tí rồi vâng lời. Anh cũng là con vật nốt. Một thứ đồng loại với cô ta. Th́ ra người ta chỉ thành người khi có quần áo trên thân thể. Anh và cô  trần truồng quằn quại theo một thói quen sinh lư. Cho đến khi thân thể anh đột ngột rùng ḿnh, rướn lên rồi mềm nhũn như một đống vải ướt. Khoang bên kia có tiếng thở dồn dập, không biết của Vỹ hay của đứa con gái.

 

 

4.  Bài học "I love you".

Cô bé Hồng xinh đẹp không ngây thơ như Hoài tưởng. Đă có nhiều lần cô làm anh bối rối. Hôm nay nhà vắng người, đến giờ Hoài dạy học cho cô nhưng cô không chịu ngồi vào bàn. Cô nằm sấp trên đi văng và chơi với con búp bê cũ như một bé gái năm tuổi. Hoài năn nỉ rồi dọa:

- Em không học anh sẽ mách ba mẹ và anh Quân đánh đ̣n đó. 

Hồng chu miệng:

- Thách anh đó. Em không sợ đâu. Anh Quân cũng đâu học hành chăm chỉ ǵ. Ảnh chỉ chăm tán gái th́ có.

- Nhưng dù sao anh Quân cũng đậu tú tài và vào đại học rồi. C̣n em mới học đệ ngũ, không lo học th́ làm ǵ. Con gái thành phố phải có văn hóa nếu không lớn lên ế chồng đó.

- X́, em đâu thèm lấy chồng. Lấy chồng chán chết. Chỉ lo nấu nướng hầu hạ chồng con chứ được ǵ. Cứ coi mẹ em đó th́ biết. Lớn lên em sẽ không lấy chồng đâu.

- Vậy em muốn ǵ? 

Hồng quẳng con búp bê vào xó nhà, quay người lại:

- Anh ngồi xuống đây em nói cho nghe. 

Hoài ngồi xuống mép đi văng:

- Được rồi. Em nói đi.

Cô bé nh́n anh chăm chăm. Đôi mắt to xanh biếc tuyệt đẹp của cô ngời lên một ánh đam mê rất người lớn. Cô bỗng thở dài:

- Anh đoán đi. Em cho anh đoán ba lần. Nói đúng em sẽ thưởng cho.

- Anh chịu thua thôi.

- Không. Anh phải nói. Anh nói đi.

- Ừ, thôi để anh nói. Em muốn làm diễn viên điện ảnh.

- Sai.

- Em muốn làm thợ may.

- X́, ai thèm.

- Em muốn làm thợ uốn tóc.

- Anh này thật!

Hồng ngồi dậy đấm thùm thụp vào ngực Hoài. Giọng cô tức tối:

- Anh chọc em phải không. Bộ em chỉ đáng làm thợ này thợ nọ thôi hả.

Hoài nắm lấy cổ tay cô bé cười to:

- Th́ em không chịu học nên không làm cô giáo được. Em cũng không muốn làm diễn viên điện ảnh nên chỉ c̣n làm thợ thôi chứ làm ǵ nữa. Làm thợ cũng tốt, cũng có tiền chứ sao đâu.

Hồng rút tay ra tiếp tục đấm vào ngực Hoài:

- Anh ngu lắm. Anh ngu lắm. Nói chuyện với anh dễ ghét quá. Em không thèm nói nữa.

Hoài đứng lên:

- Vậy thôi không nói. Đi học đi.

- Em không học. Em không học. Em đang tức anh ách đây học cái ǵ.

Hồng bỗng dịu giọng:

- Ừ, thôi đi học. Nhưng phải có điều kiện. Anh chịu em mới học.

- Điều kiện ǵ?

- Anh phải chịu trước đă. Không em không nói đâu.

- Ừ, th́ chịu.

- Thiệt không?

- Thiệt.

- Thề đi.

- Thề. 

Hồng cười sung sướng:

- Anh thề rồi nghe. Anh bế em sang bàn học đi.

Hoài nh́n Hồng. Cô giang tay ṿi vĩnh như một đứa bé. Hoài ngần ngừ một chút rồi bước lại bế cô lên. Cô quàng tay vào cổ anh. Mặt hai người sát gần nhau. Khuôn mặt cô đẹp tuyệt trần. Đôi mắt to xanh biếc mầu trời mùa hạ với hàng mi dài cong vút không c̣n trẻ thơ mà là đôi mắt đắm đuối của một cô gái dậy th́ đang yêu. Đôi môi Hồng run rẩy, cô th́ thầm:

- Anh hôn em đi. Anh hôn em đi.

Hoài cảm nhận thân thể mềm mại của cô bé nóng rừng rực trong tay anh. Khuôn mặt cô cũng đỏ bừng lên. Toàn thân anh cũng rạo rực. Anh đang bối rối th́ Hồng đă áp môi vào môi anh. Anh hôn cô nhẹ nhàng nhưng cô đáp trả một cách cuồng nhiệt. Nụ hôn kéo dài như không dứt. Khi Hoài rời môi cô ra, cô mỉm cười:

- Anh chịu thua em chưa?

- Thua. Anh chịu thua em rồi.

- Vậy hôn em nữa đi.

Hoài lại hôn cô. Lần này anh hôn cô với nỗi đam mê mănh liệt. Cô bé cũng quằn quại trong tay anh. Chợt có tiếng động bên ngoài và tiếng mẹ Hồng gọi:

- Hồng ơi. Ra mở cửa cho mẹ đi.

Hoài sực tỉnh. Hồng quẫy người nhảy khỏi tay anh, nói lớn:

- Dạ. Con ra đây.

Trước khi ra khỏi pḥng, cô bé quay lại  nheo mũi cười với anh:

- Mẹ hỏi, anh nói hôm nay anh dạy cho em bài Anh văn "I love you" nghe.

 

 

5. Tâm trạng và khát vọng. 

Hội Hồng Sơn đă họp để thông qua cương lĩnh, chương tŕnh hoạt động và bầu ban chấp hành. Hoài được anh em bầu làm chủ tịch Hội. Băng, Tân, Vỹ phụ trách ba mặt hoạt động văn hóa, xă hội và kinh tế. Đây không phải là một tổ chức chính thức được Khoa và Viện Đại học thừa nhận. Tổ chức hoàn toàn độc lập do một số anh em sinh viên h́nh thành và hoạt động bước đầu trong phạm vi Viện Đại học một cách không chính thức, lồng vào các hoạt động khác của sinh viên. Một vài giáo sư đă biết về tổ chức này và riêng giáo sư Hữu, một người khá thân với nhóm Hoài đă ngầm ủng hộ.

Công việc đầu tiên Hội thực hiện là vận động ra một tờ báo xuân của Trường Đại học Sư phạm. Việc này có lợi là anh em sẽ xuất hiện một cách công khai, danh chính ngôn thuận, lại được sự tài trợ của trường và những người hảo tâm. Trường đă chấp thuận đề xuất này và đương nhiên anh em trong Hội Hồng Sơn là những người ṇng cốt thực hiện. Sau ba tháng làm việc, tờ báo đă được xuất bản vào đúng dịp Tết.

Qua thực tế, anh em mới thấy làm một tờ báo hoàn toàn không đơn giản. Bài viết gởi đến rất nhiều, kể cả của sinh viên các phân khoa khác, nên việc đọc và chọn bài mất rất nhiều thời gian tranh căi. Đây không phải là tờ báo riêng của Hội Hồng Sơn nên bài vở phải có nhiều xu hướng nhưng anh em nhất quyết gạt ra ngoài những bài quá ủy mị hay có ư ca ngợi chính quyền. Lại c̣n việc xin giấy phép xuất bản, kiểm duyệt, theo dơi sửa bản in... Nhưng gay nhất lại là chuyện tài chánh. Bộ phận kinh tế của Hội đă tổ chức đi vận động tài trợ của các nhà hảo tâm và xin quảng cáo của các hiệu buôn. Tờ báo dự tính phải in typo, b́a ba màu, dày khoảng 200 trang, in 3000 bản, nên kinh phí không phải nhỏ. Anh em ai cũng phải lo học hành thi cử nhưng tờ báo là một niềm say mê nên dù vất vả, ai cũng rất hăng hái và hứng thú.

Niềm vui lớn nhất là khi tờ báo hoàn tất, đưa ra khỏi nhà in. Khi được thông báo, hầu hết anh em Hội Hồng Sơn đều đến để đưa báo về trường. Ai cũng cầm lên một bản, mân mê dở từng trang và hít mùi mực mới, một mùi thơm lạ lùng quyến rũ. Một đứa con tinh thần chung của những chàng sinh viên tuổi hai mươi chào đời mang mễ t́nh yêu và khát vọng của một thế hệ trong cơn binh lửa và chia cắt của dân tộc.

Tên tờ báo - Hướng Đi - in mầu đỏ chói chang trên nền b́a mầu trắng thể hiện nhiệt t́nh của tuổi trẻ trong việc nhận đường đi vào lịch sử và cuộc sống. Thực ra hướng đi cũng chưa rơ. Đó chỉ là tâm trạng và khát vọng.

Các cây bút của Hội Hồng Sơn đều có mặt trên tờ báo với nhiều thể loại: thơ, truyện ngắn, bút kư, tùy bút, lư luận... Một bài thơ của Tŕnh bày tỏ nỗi đau, sự cay đắng, phẫn uất và gần như bất lực trước thời cuộc. Bài thơ này là bài mở đầu cho tập thơ "Lót ổ cho đại bác" chưa in của anh.

 Bày tṛ chơi cho người sống [*]

tôi gặp một em nhỏ nằm trong bệnh viện đạn vào hông mổ đă bốn lần nhưng bây giờ

vẫn phải đi cầu bằng một cái ṿi cao su đút vào lỗ rốn

 

đứa bé nh́n tôi mỉm cười cầm cái ṿi cao su lắc qua lắc lại và hát từ chàng ra đi lưng khoác chiến y và hồn nương bóng quốc kỳ

 

tôi gặp một đứa bé nằm trong bệnh viện một chân bị cắt ngang đầu gối chân c̣n lại bọc kín thạch cao

 

đứa bé nh́n tôi mỉm cười cầm chai thuốc trụ sinh gơ vào cái chân thạch cao lách cách và đọc khi thư thả ta ra đê đi thả bê nghĩ mà thú

 

tôi gặp một người lính trong bệnh viện đi xe đạp bằng cánh tay trái và bàn chân phải một ống quần bay phơ phất cái cùi chơ c̣n lại đỏ hỏn rưng rưng

 

người lính nh́n tôi mỉm cười phanh xe lại và hát có nhiều khi đàn ông chóng già v́ thiếu đàn bà

 

tôi gặp hai đứa bé gái theo mẹ vào nhà xác trong lúc người đàn bà gục xuống khóc chúng nó đến xổ tung búi tóc trên đầu moi mỗi đứa một nửa chia nhau vừa vuốt ve vừa cười thích chí

 

hỡi mọi người hăy chơi với những ǵ ta c̣n lại trên thân thể cho đỡ buồn

 

đứa bị mổ ruột chơi với cái ống cao su trên lỗ rốn đứa cụt chân chơi với cái bọc thạch cao đứa cụt tay chơi với cái cùi chơ đứa mồ côi cha chơi với đầu tóc rối tung của mẹ ḿnh

 

c̣n chàng nữa chàng không bao giờ trở về hồn chàng sẽ chơi với hồn ngựa hồn ngựa sẽ chơi với hồn nước

 

c̣n lại kỳ nghỉ hè bờ đê và con bê của đứa bé nhưng tất cả không thành vấn đề v́ bờ đê đă biến thành giao thông hào con bê đă bị ăn thịt và đứa bé th́ không c̣n hai chân.

                                                                    [*] thơ Đông Tŕnh.

 

Bên cạnh những bài đầy tâm trạng trước thời cuộc c̣n có những bài theo xu hướng khác mà phần lớn là cảm xúc trước t́nh yêu của một lứa tuổi đầy sinh lực, say mê, rung động mà nỗi đau trước thời cuộc không thể thui chột được. Hoài gởi đăng một tùy bút về buổi đoạn tuyệt của cuộc t́nh đầy trăng của anh với Siam, cuộc t́nh đă lay động sâu xa xác và hồn anh trong thời khắc này, kết thúc một cách đột ngột như khi nó đến.

Ngoài niềm vui khi lấy báo ở nhà in ra, điều gây cảm xúc nhất là khi anh em đi phát hành báo. Hội Hồng Sơn kết hợp với một số sinh viên nhiệt t́nh và thiện chí  khác chia thành năm nhóm đi phát hành báo ở các phân khoa đại học và các trường trung học. Hoài đă xung phong đi trong nhóm vào Trường Áo Trắng, nơi Siam đang theo học. 

Ngôi trường cổ kính, rộng răi và thoáng mát. Giữa các pḥng học hai tầng h́nh chữ U là sân trường rợp bóng cây với các lối đi trải sỏi, những bồn hoa và ghế đá. Từ ngoài đường bước vào sân trường là đi vào một thế giới khác. Trong giờ học, sân trường im vắng một cách trang nghiêm khác thường. Đi gần vào các pḥng học mới nghe tiếng giảng bài, tiếng phấn viết trên bảng đen nhưng những âm thanh này không làm lay động được sự im vắng của khung cảnh.

Nhóm Hoài vào văn pḥng xin phép cô hiệu trưởng và được chấp thuận ngay. Cô hiệu trưởng cho một giám thị đưa nhóm đi giới thiệu với giáo sư các lớp và quy định thời gian làm việc ở mỗi lớp không quá mười lăm phút để khỏi mất nhiều th́ giờ của giáo sư và học sinh. Trừ một vài người có vẻ không hài ḷng v́ bị cắt ngang bài giảng, hầu hết các giáo sư đều vui vẻ cho phép. 

Anh em trong nhóm được dịp trổ tài hùng biện và quảng cáo trước những đôi mắt mở to ngạc nhiên thích thú của các cô gái học tṛ. Nhiều cô tinh nghịch được dịp đùa phá và tiếng cười nói bất thường ồn ào vang lên trong lớp học, nhất là ở các lớp lớn.

- Anh tặng em đi. Em không có tiền đâu.

- Anh thi sĩ ơi, bài thơ anh viết tặng em là bài nào đâu?

- Anh có bán chịu không?

- Báo dở em trả lại đó nghe.

- Anh đẹp trai tên ǵ? Kư kỷ niệm vào đây cho em đi.

- Em giới thiệu con Ngọc bạn em cho anh nè. Nó chưa có bồ đó.

- Tết nhớ đến nhà em chơi nghe.

- Hẹn sang năm gặp lại.

Lớp nào cũng mua được mươi số và thời gian làm việc đều quá quy định nhưng các giáo sư cũng thông cảm. Họ vui lây với tâm trạng của những người trẻ tuổi. 

Nhóm Hoài bước vào lớp của Siam khi đă gần cuối buổi học. Đă hai tháng rồi từ sau buổi đoạn t́nh anh không gặp cô. Cô ngồi ở bàn gần cuối lớp. Có cái ǵ thật khó tả trong cái nh́n của cô: đau đớn, oán trách, phiền muộn. Hay tất cả các thứ đó trộn lẫn. Hoài nh́n cô chăm chú suốt thời gian thằng bạn anh giới thiệu về tờ báo. Khi hắn chấm dứt, anh lẳng lặng cầm một tờ báo đi thẳng đến bàn Siam, đặt trước mặt cô trước sự ngạc nhiên của hai cô bạn ngồi hai bên. Anh nói nhẹ nhàng:

- Siam, hăy nhận những ǵ sau cuối anh c̣n có thể gởi đến cho em.

Nói xong anh im lặng bước ra khỏi lớp học để mặc các bạn tiếp tục phát hành báo. Anh lại đi ra phía bờ sông, đốt một điếu thuốc ngồi nh́n ḍng nước vẫn không thôi hướng về phía biển. Dù thế nào chăng nữa, t́nh yêu của anh đối với Siam vẫn như ḍng nước này, không bao giờ khô cạn và không bao giờ ngưng nghỉ.

 

 

6. Điếu thuốc trong hai ngón tay rung lên như một sợi tơ đàn. (Bút kư của Hoài)

Trong lần sau cùng đó tôi đă muốn cưỡng bức em để chứng tỏ rằng tôi yêu em. Trong lần sau cùng đó tôi đă hôn em một cách dă man và thô bạo. Tôi đă cắn vào ngực em với răng của một loài thú ăn thịt, nơi mà tôi chưa bao giờ dám động đến trong thời gian em yêu tôi. Tôi đă phải làm thế v́ không c̣n cách ǵ khác hơn. Tôi đă phải làm thế v́ khi buông em ra, mặt em tái xanh, tóc em bơ phờ rũ rượi và em hiện h́nh trong thế dáng của một người con gái chịu khuất phục.

Tôi đă phải làm thế v́ t́nh yêu tôi dành cho em lớn lao quá, v́ chờ đợi và đau thương tôi dành cho em mênh mông quá. Tôi đă phải làm thế dù sau này em sẽ coi tôi như một thằng khốn nạn, một loài quỷ sứ hay một thứ ǵ khác hơn. Có thể em sẽ coi hành động hung bạo đó như thể hiện của ḷng thương yêu cuồng nhiệt băo tố và em sẽ giữ nó như một kỷ niệm lớn trong đời con gái. Điều đó tùy em và tôi cũng không v́ thế phải cảm ơn em như được nhận một ân huệ. 

Không. Trong lúc ḷng cuồng nộ và nhiệt t́nh bừng bừng như ngọn lửa hỏa sơn đó phát ra tôi đă hành động theo bản năng không suy xét đến hậu quả. Bản năng của tôi như em đă có thể thoáng nhận biết, là bản năng của một loài quỷ sứ không ở địa ngục, một loài thiên thần không có thiên đường, một loài động vật có linh hồn màu ngọc thạch. V́ thế điều tôi làm chỉ là một trường hợp để biểu lộ cá tính, để tự giới thiệu với em trọn vẹn bản thân trong lần sau cùng muộn màng  mà từ lúc yêu em tôi chưa có dịp biểu lộ. Tôi không chắc em có chấp nhận lối giới thiệu bản thân đó không cũng như không biết em sẽ thu nhận và nh́n thấy ǵ trước cái tôi mở toang ra một cách thô bạo và chân thực trơ tráo như thế. Tôi đâu biết được v́ đó là lần sau cùng tôi gặp em.  

Dù mai sau có gặp nhau đi nữa, tôi chắc không c̣n dịp nào để nghe em tâm sự v́ chúng ta không c̣n ở vị trí của những người có thể tâm sự nữa. Đời sống sẽ ràng buộc em vào những liên hệ, sẽ khép em vào những luật lệ và những điều đó không chấp nhận lối tương giao giữa em và tôi như ngày xưa nữa. Tôi biết em không phải là người có khả năng phá vỡ và chống đối dù em muốn như thế. Tôi biết em cũng như nhiều người khác sẽ đạt được hạnh phúc trong đời sống nhờ khả năng thích nghi và phục tùng. Điều đó tôi đâu dám đánh giá v́ sự phán đoán của tôi sẽ chủ quan, vô giá trị và thiên lệch cũng như tôi không đủ thẩm quyền phê phán  v́ đă nhập bọn bất măn và phản loạn từ thuở mới biết làm người. Những điều đó dù sao cũng dài ḍng và xa vời quá. Hôm nay tôi yêu em và chúng ḿnh vừa mới dứt t́nh bằng một lối thô bạo và cuồng nộ.

Trong hai chúng ta đă không ai chọn giờ phút này.  Nó chỉ là một điều t́nh cờ. Em đứng chênh vênh bên bờ dốc đó. Dưới kia là con sông đẫm mầu trăng của một đêm trung tuần mùa thu nhiều mây và một ít heo may. Con đường lượn sát bờ sông làm khoảng cách giữa hai chúng ta. Tôi đứng bên này nh́n bóng em in trên mặt nước. Đột nhiên tôi thấy ḿnh xa rời em quá. Xa đến không thể nào với tới được. Xa đến làm tôi hoảng hốt kinh hoàng và tôi thấy thèm khát vô cùng được hôn em. Tôi tiến lại gần em và làm cử chỉ quen thuộc  quàng tay ôm lấy thân h́nh mảnh mai của em. Trên mặt em thoáng một nét kinh sợ, ghê tởm và đau đớn. Em cố gắng gỡ tay tôi ra nhưng tôi đă bạo động để được hôn em. 

"Không. Không thể được. V́ bây giờ th́ hết rồi." Giọng nói của em như một lời kêu thất thanh tuyệt vọng. Đúng thế chứ. Có phải em không thể để cho tôi hôn v́ mọi sự đă hết rồi. Vâng, đúng như thế. Và tôi đă buông em ra như vội vàng buông một vật đầy gai nhọn vô ư cầm lên tay. Và tôi đă buông em ra v́ không thể cưỡng bức khi em nhân danh t́nh yêu để từ chối. T́nh yêu của em dành cho tôi đă ra đi, đă vắng mặt và em  đă nói ra điều đó khi tôi vẫn đinh ninh rằng đang ôm người yêu trong ṿng tay. 

Và chúng ta đă quyết định đi đến sự đoạn tuyệt. Và tôi được biết liên hệ yêu thương trong những ngày tháng sau cùng  vừa qua chỉ là một sự lừa bịp, một cố gắng tội nghiệp của em cũng như sự đểu cáng của tôi. Đó là ư nghĩ của em. Em biết tôi c̣n yêu nhiều người khác nữa và em không muốn đối tượng yêu thương của em bị chia sẻ. Em không thể chịu đựng nổi những trường hợp khi không có em tôi có thể nghĩ đến hay âu yếm người khác, nói lời yêu thương dành cho kẻ khác. Do đó em cho những lời rung động nhiệt t́nh của tôi bên em là giả dối, lừa đảo, khốn nạn. Và tôi đă lặng thinh. Và tôi đă không nói một lời biện hộ v́ đó không phải là một trường hợp để biện hộ cũng như không thể biện hộ được. 

Khi tôi nói yêu em, nhớ em, giận hờn em biết mấy, ngoài lời nói xao xuyến đó, tôi c̣n có ǵ để chứng minh, để bảo đảm cho những lời tôi nói ngoài ḷng tin của em. Thành ra sự thành thực của tôi lại có thể có giá trị hay không là ở em. Tôi nói ra là tôi đă giao phó nó vào tay em như một vật dâng hiến và em có toàn quyền quyết định một ư nghĩ hay thái độ. Em, người yêu của tôi, khi em không c̣n tin, nghĩa là không c̣n yêu nữa, tôi biết lấy lời lẽ ǵ để biện hộ và sự biện hộ sẽ làm cho tôi trở nên đê tiện hèn nhát. V́ thế tôi đă lặng thinh nhận tất cả những điều em nói. V́ thế tôi đă chiều em để đi đến đoạn t́nh mặc dù t́nh yêu dành cho em chưa có ǵ thay đổi. Và sẽ không bao giờ thay đổi cả. Đó là lời sau cùng tôi có thể nói với em không ngần ngại. 

Có lẽ em cũng không ngờ sự việc lại có thể xẩy ra dễ dàng và ngắn ngủi, vội vàng như thế. Sự vội vàng đă làm em nuối tiếc và hoang mang nghi ngờ cả chính ḿnh. Trên đường tôi đưa em về em đă cố t́nh đi rất chậm và khi tôi im lặng đứng trước ngơ nhà em không nói một lời từ biệt, thốt nhiên em quay lại và ngượng ngùng đề nghị đưa tôi về nhà. Tôi nhận lời để ch́u em như bao giờ cũng vẫn ch́u em ngay cả những điều em muốn có thể làm tôi đau đớn.

Tôi và em yên lặng đi bên nhau trên con đường ngập trăng mười bốn đó như hai người t́nh mặc dù em vừa xác nhận là không c̣n yêu tôi nữa. Tôi không nghĩ ǵ hết. Tôi muốn tận hưởng thú vị của sự đoạn tuyệt đau thương, món ăn khoái lạc tuyệt vời nhất của đời sống trần gian không có thiên đường cực lạc nào sánh nổi. Tôi là kẻ bám riết vào đời sống, bấu, víu, ôm, ngoạm, cắn ngập vào đời sống và từ chối những giá trị siêu nhiên giả tạo, lừa đảo và xuẩn động. Tôi chỉ muốn sống cho thật trọn cuộc làm người ở những đỉnh tận cùng của đau khổ và khoái lạc. Tại sao lại t́m cách diệt khổ và từ chối đời sống làm người. Điều đó không có nghĩa lư ǵ hết. Một cuộc đời không có yêu thương đau khổ khoái lạc, không sinh tử hóa diệt, không sinh động biến đổi ở thiên đường cực lạc có ǵ đáng ước mơ. Đó là một sự vĩnh viễn của vô định, nhạt nhẽo và rỗng tuếch. Đó là sự vô cùng của lỳ lợm tù hăm trong cùng một trạng thái. Có thể nào chấp nhận một đời sống miên trường như thế không. Có thể nào chui rúc vào cái vĩnh cửu vô trạng thái, vô cảm giác, vô tri hơn đất đá như thế không.

Tôi khinh tởm đời sống như thế. Tôi chỉ muốn sống và chết trong cái phong phú hùng vĩ  và vũ băo của đời sống làm người. Tôi lao ḿnh vào khổ đau để nghe ḿnh ră rời tan nát. Tôi đi đến đỉnh trời khoái lạc để thấy ḿnh quằn quại sung sướng. Tôi không từ chối một điều ǵ của trần gian mang lại và cung hiến. Tôi chấp nhận và sống cho đầy cho tṛn cho ứ cho no nê cho mệt lử cho ngất ngây cho bàng hoàng cho dẫy dụa cho dẫy chết cả sự sống với tất cả đam mê cuồng si của ḿnh và lúc nào cũng t́m thấy hạnh phúc cả. 

Tôi tự giải thoát như thế, không cần một lư thuyết phi nhân bản nào cả. Tôi thù ghét và chưởi rủa những con đường giải thoát nào từ chối làm người v́ đó là sự phỉ báng nhân loại lớn lao và khốn nạn nhất chỉ trừ sự tự tử. Tự tử là cách từ chối làm người bằng cách chấm dứt ngay đời sống làm người. Như thế thật ṣng phẳng và thẳng thắn v́ hành động tự tử nằm trong khuôn khổ tự do của đời sống làm người. Ngoài cách đó ra, v́ hèn nhát không dám tự tử, v́ hèn nhát cứ làm người mà vẫn t́m cách chối từ trách nhiệm, chối từ liên hệ, tránh xa sự đau khổ, chưởi rủa đời sống th́ không c̣n ǵ khốn nạn đáng tởm bằng. Tôi làm người, tôi chọn làm người, tôi chết đi để chấm dứt tôi, để trở thành không-ǵ-cả như trước khi tôi chưa làm người. Đó là điều tôi muốn nói lớn tiếng cho vang động cả trần gian để t́m những người đồng điệu cùng về làm người.

Trăng và bóng cây chen nhau xao động trên con đường dẫn vào nhà tôi. Em cũng như tôi, không ai nói được lời nào. Có lẽ sự im lặng sẽ làm cho chúng ta gần nhau hơn mặc dù sự gần nhau đó chỉ làm nhau thêm đau đớn. Được đau đớn v́ nhau cũng là một điều đẹp đẽ cao cả trong những giây phút sau cùng này phải không em. Tôi mong em đồng ư với tôi như thế v́ đó cũng là điều sau cùng tôi mong mỏi. Tôi im lặng đứng trước ngơ để đợi lời nói của em. Và em đă nói lời tôi không mong đợi. Và em đă nói lời từ biệt. Và tôi đă ngăn em đừng quá vội vàng. Khi em đă quyết định th́ sự việc đă bắt đầu, cần ǵ em phải vội vàng như thế. Tôi ngăn em lại để chúng ḿnh lại có dịp đối diện nhau, ở một nơi chỉ có riêng chúng ḿnh, v́ trong riêng tư đó những t́nh cảm thành thực mới có dịp khai sinh. Tôi đứng như thế trước mặt em. Rất lâu. Để nh́n em. Để chứng kiến sự thành h́nh và cô đọng của bao nhiêu yêu thương giận hờn tôi đă dành cho em trong bao nhiêu ngày tháng yêu em. Và tôi đă muốn cưỡng bức em để biểu lộ những điều không thể nói thành lời. 

Tôi tiến gần đến bên em. Mắt mănh thú. Hồn đam mệ. Dục vọng bốc lửa. Em đă nằm gọn trong ṿng tay sắt thép của tôi. Tôi muốn vờn em như một con mèo vờn chuột, một con hổ vờn mồi. Không nói năng. Tôi giữ em như thế mặc em dẫy dụa vùng vẫy. Tôi muốn được có dịp yêu em cùng độ. Môi tôi vẫn t́m được môi em mặc dù em phản kháng. Phản kháng một cách đồng t́nh. Tôi biết như thế. Tôi vẫn là kẻ biết quá nhiều điều trong t́nh yêu nên trở nên xảo quyệt, trở nên đểu cáng.

Tôi hôn em. Tôi cắn hay ăn em tôi không biết nữa. Tiếng răng va chạm nhau, tiếng trốn chạy của lưỡi, tiếng mút hụt của môi, tiếng dồn dập của hơi thở, tiếng quằn quại của thân, tiếng quấn siết của tay, tiếng bấu víu của ngón, tiếng cuồng nộ của dục vọng, tiếng rên rỉ của t́nh yêu. Và tôi đă hôn em trong vùng hỗn loạn điên cuồng đó. Và tôi đă chiếm đoạt em trong một lúc tṛn vẹn cả hồn lẫn xác không c̣n sót một chút ǵ. Và tôi đă cùng độ yêu em bằng cưỡng bức. 

Tôi đă hôn em như thế không biết bao lâu. Tóc em rũ rượi. Mặt em tái xanh. Ánh trăng len lỏi qua kẽ lá. Khi môi tôi rời môi em, một ham muốn thuần túy nhục dục bỗng bừng dậy như một ngọn lửa. Cánh tay tôi từ từ chảy xuống sau lưng em để kéo phần dưới của cơ thể em sát với phần dưới của cơ thể tôi. Sự cọ xát của hai trung tâm dục tính làm thân thể tôi rung chuyển xao xuyến. Tôi lắng nghe dục vọng đó dâng lên trong tôi như một triều nước lũ bạt ngàn không ǵ cưỡng nổi. Tôi cúi xuống cắn vào ngực em. Bên phải rồi bên trái. Thân h́nh em dướn lên uốn cong như một cái ǵ sắp nghẹn ngào đứt bựt. Và tôi thương em không cùng. Và tôi yêu em không cùng. Và tôi buông em ra để chứng tỏ rằng tôi yêu em biết mấy. 

Em về rồi. Tôi vẫn c̣n đứng đó. Bóng em vừa khuất ở cuối ngơ. Tôi vẫn c̣n khoanh tay im sững ở đó. Trăng chảy trên vai tôi như mưa đổ trên vai một pho tượng. Pho tượng không nói một lời. Pho tượng hoang mang thẫn thờ và nóng bỏng biến cố. Pho tượng điên cuồng trong một lặng im băo tố ngút trời. Một giờ. Hai giờ. Trăng đổ tung tóe đầy trời. Tôi vẫn đứng đó. Tôi đốt một điếu thuốc. Và điếu thuốc trong hai ngón tay rung lên như một sợi tơ đàn.

 

 

7. Nụ cười đă chết ngắt, chết cứng.

Lần Hoài đi ngủ đ̣ đầu tiên cùng với Vỹ diễn ra sau khi anh t́m được chỗ trọ mới hai ngày. Hoài đă đột ngột rời khỏi nhà Quân cũng như trước đây anh đă rời khỏi nhà ông bà nội. Đối với Hoài, thực ra ở nhà Quân cũng chỉ là một việc tạm thời bất đắc dĩ. Anh không cần một gia đ́nh. Anh muốn cô đơn trong một căn pḥng trọ. Việc Hồng tỏ t́nh và hai người hôn nhau đă làm anh quyết định sớm rời khỏi nhà Quân. Anh chưa yêu Hồng nhưng anh biết nếu c̣n tiếp tục ở đó nhất định anh sẽ yêu và không từ chối được Hồng. Cô quá đáng yêu và quyến rũ dưới vẻ ngây thơ vô tội chết người. Anh cảm thấy ḿnh có lỗi với Quân nếu điều đó xảy ra.

Hai ngày rồi. Một thời gian giá buốt. Hoài ở đây. Trong căn pḥng nhỏ ẩm mốc này. Chiếc bàn vuông kỳ quái. Cái giường tre kẽo kẹt. Nền xi măng bẩn thỉu. Sợ bóng tối. Sợ cô đơn. Nhưng trong cô đơn Hoài có dịp chiêm nghiệm về tâm trạng mâu thuẫn lạ lùng của ḿnh.

Tôi sống như một con vật lạc loài nào trong thế giới loài người. Tôi đi t́m một chỗ trọ trong thành phố. Một người từ chối. Hai người. Ba người... Rồi th́ tôi ở đây. Họ nhận tôi vào căn pḥng này. Sau mấy lần mặc cả. Căn pḥng bẩn mốc không chịu được. Tôi bỏ ra suốt buổi sáng để quét dọn. Nó sạch hơn một tí nhưng vẻ chối từ c̣n đó. Tôi ở đây không phải như một chủ nhân. Tôi đến như một người khách trọ. Một kẻ lạ mặt. Tại sao thế. Quê hương quen thân của tôi đâu rồi. Những người thân yêu của tôi đâu. Không. Không có ai ở đây cả. Chỉ có sự xa lạ làm ớn lạnh da thịt.

Thế giới bên ngoài chuyển động theo một nhịp nào sắt đá. Tôi ở đây để thấy được rơ ḿnh lạc lơng. Bơ vơ giữa một đám đông loài người. Chút ǵ thân thuộc không hề c̣n lại. Không có tí ǵ ở đây cả. Bóng tối đổ sụp xuống. Căn pḥng chết ch́m trong đêm đen. Tôi ngồi trong vùng mất ánh sáng đó như pho tượng bị bỏ rơi ở một chốn hoang liêu nào. Gian pḥng từ lâu không ai ở nên bà chủ trọ không bắt đèn. Bà ta hẹn hôm sau. Tôi hỏi xin một mẩu nến. Bà bảo trong nhà không có. Bà thêm:"Sáp mắc lắm. Cây một đồng thắp một chút hết liền." Một đồng bạc và ánh sáng. Tại sao có tương quan đó. 

Ngoài cửa, một đứa con trai ngồi hát trước tập nhạc dày. Giọng hắn khàn khàn như một chiếc thùng rỉ. Hắn hát hết bài này đến bài khác. Tiếng hát xỉa xói vào tai như lúc nghe mấy bà hàng xóm chưởi nhau. Khuôn mặt vuông, hai g̣ má nhô cao một cách vô lư. Hắn ngồi trong vùng ánh sáng của ngọn đèn néon. Hắn hát một cách lười biếng như trẻ con phải học bài. Một thứ sinh động kỳ quái xuất hiện trên đôi môi mấp máy. Trừ khuôn mặt, thân thể hắn ngồi im trong một thế dáng gẫy gập. Hắn là ai thế. Tôi không biết. Tiếng hát hắn lạc lơng mệt mỏi. 

Tôi bị bỏ rơi ở đây. Căn pḥng trọ làm tôi trở thành một thứ người khác. Không phải loại người sống ở đây. Tôi không hề quen biết ai . Một tháng 900 đồng. Giá cuối cùng. Tôi có mặt ở đây bằng kết luận đó. Được đưa vào vũ trụ này bằng một con số. Con số nào cũng thế thôi. Nhưng có điều với con số của giá tiền lớn hơn, tôi không đủ. Chấp nhận trong một hạn định nào đó thôi sao. Có lẽ nào. Con người giao thiệp với nhau theo một thói quen mặc cả. Vâng, mọi người có lư. C̣n tôi. Nỗi buồn đậm đặc và cô đơn đầy đọa. Những người yêu quá khứ xa vời. Tận chân mây cuối trời nào. C̣n ḿnh tôi ở đây. Căn pḥng đen như một cái hầm giá lạnh. Hồn đau như xác bị một vết đâm suốt qua mấy lần thịt da đẫm máu. 

Nụ cười tắt phụt đi. Và cô đơn vĩnh viễn mất rồi. Và khuôn mặt sa sầm xuống rất nhanh. Rồi nụ cười chết ngắt trên vành môi đầy bóng tối. Và không c̣n ǵ để nói với nhau nữa. Phải không các anh, các cô. Phải không những người tôi yêu dấu. Tôi chỉ c̣n một ḿnh ở đây thôi và không c̣n ǵ để nói cả. Các người đă chết hết rồi. Tôi c̣n sống với rừng kỷ niệm nhưng không thể nói chuyện với người đă chết. Và v́ thế nên tôi cô đơn. Và v́ thế nên nụ cười của tôi đă bị ám sát. C̣n lại thây ma vành môi lạnh ngắt.  

Buổi chiều tôi muốn đến nhà người yêu và tôi trễ chuyến xe bus sau cùng. Và tôi c̣n lại một ḿnh. Và tôi phải đi lang thang trên các đường phố đông người cho đến lúc gối mỏi chân chồn. Buổi chiều tôi đi lấy thư và một tháng rồi tôi không nhận được thư ai và chiều nay cũng không thư ai đến. Rồi tôi phải c̣n lại một ḿnh và tôi phải đi lang thang. Và tôi không muốn nh́n ngó ai ngoài đường. Tôi đi và tôi che mắt bịt  tai để khỏi nghe khỏi thấy. Tôi thử mở mắt nh́n ngó một vài người và tôi nổi da gà từ đầu đến chân và tôi thấy lạnh xương sống. Tôi ngó một vài người và tôi thấy họ lạ hoắc, lạ quá chừng. Th́ ra tôi không quen ai ngoài đường cả và họ chen vai thích cánh đi chật nứt hè phố hẹp. C̣n tôi đi một ḿnh và không dám ngó ai v́ không thấy ai quen, v́ biết không có ai quen.

Tôi về ăn tối và tôi lại phải đi ngay v́ căn pḥng đă lạnh ngắt. Tôi biết tôi không thể ngủ trong căn pḥng của tôi đêm nay v́ bức tường đă hóa thành nước đá. Bàn ghế sách vở giường chiếu đă hóa thành nước đá. Tôi bước vào pḥng và run lên v́ lạnh. Tôi đóng ập cửa lại để t́m đến các người. 

Tôi t́m đến người thứ nhất trong các anh và anh đă đi vắng. Tôi ngồi đọc sách ở bàn học của anh để đợi. Và tôi đợi hoài. Và tôi đă đọc không biết bao nhiêu trang sách. Và tôi nhớ mang máng ḿnh đă đọc những chuyện vô nghĩa không đầu không đuôi cho đến lúc mệt lử. Tôi để lại trên trang vở anh một chữ kư sứt mẻ và đau đớn. Rồi tôi đi lang thang.

Rồi tôi đi lang thang như một nghiệp dĩ. Rồi tôi đi lang thang cho đến khuya và lạc vào nhà một người khác. Và tôi mừng biết mấy v́ anh đă mở cửa ra đón. Chúng ta nói chuyện với nhau. Chúng ta nói chuyện bâng quơ. Tôi nói sẽ ngủ lại nhà anh đêm nay. Anh ngần ngừ một chút rồi bảo thôi để khi khác v́ tối nay cũng đă có một thằng bạn khác ngủ lại. Tôi gượng cười và nói, ừ cũng được, lát nữa tôi về. Tôi biết chúng ta thân nhau lắm và nói với nhau như thế là thường. Ngồi nói chuyện thêm một chốc nữa, anh bảo, nhưng thôi cứ ngủ lại đi, thằng bạn đó lát nữa đi chơi về lên nhà trên ngủ cũng được. Tôi không nói ǵ. Rồi tôi đứng dậy ra về. Anh đi theo bảo tôi ở lại. Tôi cười. Cười vui thật t́nh v́ trước đó bất ngờ anh đă nói lỡ lời, v́ biết anh muốn tôi ở lại thực. Nhưng rồi tôi vẫn phải ra về. 

Và nụ cười tôi tắt phụt đi khi ra khỏi ngơ nhà anh. Và nụ cười của tôi gục xuống trong bóng tối. Và nụ cười tôi đă kiệt sức. Và nụ cười tôi đă rũ liệt. Và nụ cười tôi đă chết ngắt, chết cứng.

Tôi trở về nhà và thấy thèm muốn đàn bà. Ai cũng được. Gái điếm, con ở, người yêu. Nhưng khuya quá rồi.

 

 

8. Âm vang lời kêu gọi và nguyền rủa. 

Viện Đại học của Thành phố Thơ, thành phố lớn nhất miền trung, trong những năm 60 của thế kỷ này, có năm phân khoa: Văn khoa, Khoa học, Luật khoa, Y khoa  và Sư phạm. Mỗi phân khoa là một trường đại học gần như độc lập, chịu sự điều hành chung của Viện về mặt hành chánh. Ngoài  nội dung giảng dạy và học tập chuyên môn, mấy năm gần đây, Viện Đại học đang chịu sự chi phối ngày càng mạnh mẽ của các hoạt động chính trị trong bối cảnh rất phức tạp của cả nước cũng như ngay trong nội bộ Viện Đại học. Trước đây, từ ngày thành lập Viện, Viện trưởng là một linh mục Thiên Chúa giáo nhưng từ khi chính quyền thân Thiên Chúa giáo bị lật đổ, ông đă bị trục xuất ra khỏi viện Đại học. Viện trưởng hiện nay và các khoa trưởng, giáo sư, chiụ ảnh hưởng của các tôn giáo và đảng phái chính trị khác nhau. Những thế lực của các tôn giáo, đảng phái và cả Cộng sản đang h́nh thành qua những hoạt động chính trị, chủ yếu thông qua các phong trào tranh đấu của sinh viên.

Trong sinh viên, theo quy chế tổ chức của Viện, mỗi phân khoa có Ban Đại Diện Sinh Viên và toàn Viện có Tổng Hội Sinh Viên. Tổng Hội Sinh Viên năm học này đă hết nhiệm kỳ nhưng v́ Ban Chấp hành Tổng Hội chịu ảnh hưởng của Phật giáo muốn kéo dài thời gian bầu cử để tiếp tục nắm quyền lănh đạo sinh viên, chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh của Phật giáo sắp phát động chống lại Chính Quyền Trung Ương. Sự việc này gây ra mâu thuẫn trong nội bộ sinh viên, nhiều người tán thành và nhiều người phản đối v́ những động cơ khác nhau. Xu hướng của đa số sinh viên các phân khoa là trước hết củng cố Ban Đại Diện Sinh Viên các phân khoa, sau đó sẽ giải quyết tiếp vấn đề Tổng Hội. Vượt lên trên những xu hướng khác biệt về chính trị, nguyện vọng chung của sinh viên là muốn thực hiện và bảo đảm quyền tự trị đại học, một niềm kiêu hănh của tuổi trẻ trí thức. 

Sau khi thảo luận với bạn bè trong lớp và được các bạn ủng hộ, Hoài chính thức ra tranh cử Ban Đại Diện Sinh Viên Đại học Sư Phạm, nơi anh theo học thường xuyên hơn bên Văn khoa. Thời gian này, việc bầu cử Ban Đại Diện Sinh Viên chưa quy định thể thức tranh cử theo liên danh mà những người nhiều phiếu nhất sẽ trúng cử vào Ban Đại Diện theo số lượng quy định, trong đó ai cao phiếu hơn sẽ giữ chức vụ chủ chốt. Đây là một điều rất bất tiện nhưng v́ Ban Đại Diện các năm trước phần lớn hữu danh vô thực, hầu như không hoạt động ǵ ngoài việc truyền đạt và thực hiện các chủ trương của Viện, của Khoa, nên sinh viên chưa chú ư việc đ̣i hỏi thay đổi thể chế. Dù sao cuộc tranh cử Ban Đại Diện Sinh Viên năm nay cũng có không khí khác hơn trong bối cảnh ngọn lửa đấu tranh chống chính quyền lại bắt đầu bùng cháy ở môi trường đại học. Hoài có thuận lợi là đă qua một năm ở đại học, quen biết khá nhiều sinh viên các lớp, các ban trong phân khoa ḿnh cũng như các phân khoa khác, không bị chi phối bởi việc thi tốt nghiệp như các sinh viên năm cuối. Tuy nhiên Hoài và các bạn chưa chuẩn bị cụ thể cho việc tranh cử Ban Đại Diện v́ đây mới là một ư định đột xuất trước thời cuộc. Trong các biến động mới đây, Hoài và các bạn thấy rơ không thể nhập cuộc hữu hiệu khi không có một tổ chức. Hàng ngũ sinh viên cũng bắt đầu bi chi phối bởi nhiều thế lực chính trị có thể làm sinh viên mất quyền chủ động trong vai tṛ của ḿnh.

Tuần vừa qua, sinh viên chăm chú theo dơi và bàn tán về chương tŕnh tranh cử của các ứng cử viên được dán trên các bảng thông báo của trường. Ở hành lang rộng ngay cửa chính ra vào của tầng dưới, dọc theo hành lang hẹp của tầng trên, đầu các cầu thang, sinh viên tụ tập thành các nhóm đông hơn ngày thường. Những phát biểu nghiêm túc xen lẫn những lời đùa tếu vang lên sôi động, đôi khi diễn ra tranh căi gay gắt về các chương tŕnh tranh cử. 

Ngày các ứng cử viên gặp gỡ và trả lời chất vấn của sinh viên ở giảng đường lớn của phân khoa là một thử thách quan trọng đối với Hoài. Giờ đây sau khi có kết quả bầu cử và Hoài đă trúng cử chủ tịch Ban Đại Diện Sinh Viên, cuộc đối thoại và tranh căi dữ dội trong ngày tranh cử vẫn c̣n vang động trong tâm hồn anh.

Trước Hoài, hai ứng cử viên khác đă bị tấn công dữ dội v́ chương tŕnh tranh cử nặng phần học tập và quyền lợi của họ. Những câu hỏi gay gắt được tung ra làm họ bối rối:

- Sinh viên phải học tập là đúng nhưng học để làm ǵ khi đất nước đang bị nô lệ nhục nhă? Học để phụng sự cho ai?

- Bảo vệ quyền lợi của sinh viên. Đúng. Nhưng anh có nghĩ đến quyền lợi của nhân dân, số phận của đất nước không?

- Sinh viên có quyền và cần thiết phải tỏ thái độ chính trị của ḿnh đối với đất nước không? Quan điểm của anh trong vấn đề này như thế nào?

- Nhân dân đang lên án Mỹ và Chính Quyền Trung Ương. Anh đứng về phía nào?

Tới lượt Hoài, anh cũng bị truy kích không kém và anh đă tả xung hữu đột đến toát mồ hôi.

Một sinh viên nhỏ thó, mang kính trắng, lên micro nói rất nghiêm chỉnh:

- Chương tŕnh tranh cử của anh có nói đến việc tổ chức sinh viên thành một lực lượng độc lập để tỏ thái độ và hành động theo lương tri của ḿnh trước hiện t́nh đất nước. Anh có tin rằng sẽ đủ sức xây dựng một lực lượng độc lập của sinh viên trong hoành cảnh này và trước hết, riêng cá nhân anh, anh có độc lập không?

Hoài đắn đo một chút trước khi trả lời:

- Độc lập là nguyện vọng chung của dân tộc . Trong phạm vi hẹp của trường đại học, độc lập cũng là nguyện vọng của tất cả chúng ta. Bởi không ai muốn làm nô lệ và chúng ta có đủ tŕnh độ để nhận thức và quyết định hành động cũng như số phận của ḿnh. Dĩ nhiên độc lập không phải dễ dàng. Ngay trong đại học  này, các phe nhóm cũng đă h́nh thành và chi phối chúng ta. Tuy nhiên nếu chúng ta đoàn kết và có bản lĩnh, chúng ta sẽ giữ được độc lập. C̣n về cá nhân, tôi không tự khẳng định. Xin các bạn phán xét tôi qua quá khứ nếu các bạn biết và nhất là trong tương lai khi những việc tôi làm diễn ra trước mắt mọi người.

Một sinh viên to lớn, ngồi ngay hàng ghế đầu, đứng lên nói không cần micro:

- Anh ủng hộ hay chống chính quyền hiện nay?

Hoài trực nhận ngay đây là một kẻ khiêu khích muốn dồn anh vào chỗ bộc lộ ḿnh một cách bất lợi khi chưa cần thiết. Anh trả lời chậm răi, cân nhắc từng từ:

- Dĩ nhiên tôi có quan điểm riêng của ḿnh. Nhưng đây là vấn đề chung của tất cả chúng ta. Chúng ta phải thống nhất quan điểm trong một cuộc hội thảo và cùng bày tỏ thái độ. Tôi chống mọi thứ phi nghĩa và chà đạp lên con người. Tôi đứng về phía chính nghĩa và những người chính trực, trong đó có hầu hết các bạn.

- Trong chúng ta ai là người không chính trực? Có ai là kẻ đê tiện không? Một giọng vang lên từ phía cuối giảng đường.

- Những kẻ đó không nhiều, nhưng chắc là có. Tôi không phỏng đoán v́ những biến động vừa qua đă làm lộ chúng ra. 

Những câu hỏi tới tấp bay lên. Sinh viên chất vấn không cần lên bục sử dụng micro. Họ đứng tại chỗ và hét lên. Trong không khí bắt đầu ồn ào, Hoài trả lời tức khắc từng câu hỏi. Anh cảm thấy ḿnh đă b́nh tĩnh và thoải mái hơn. Những suy gẫm của anh lâu nay giúp anh mau chóng t́m ra câu trả lời:

- Sinh viên dấn thân vào hoạt động chính trị bây giờ đă cần thiết chưa?

- Cơn băng hoại của đất nước đă tới độ khủng khiếp. Chúng ta không tự cứu th́ c̣n trông chờ ai.

- Làm thế nào để phong trào sinh viên không bị lợi dụng?

- Dĩ nhiên chúng ta thiếu kinh nghiệm và dấn thân có thể đưa đến hi sinh nhưng chắc chắn không có hi sinh nào vô ích và tôi tin chúng ta sẽ trưởng thành nhanh chóng.

- Tổng hội Sinh viên hiện nay đă hết nhiệm kỳ nhưng không chịu tổ chức bầu cử. Thái độ của anh thế nào?

- Dứt khoát chúng ta phải có một Tổng hội nhiệm kỳ mới do bầu cử dân chủ theo đúng quy định. Không thể v́ bất cứ lư do ǵ chà đạp lên nguyên tắc này.

- Tại sao anh để tóc dài? Một câu hỏi tưởng như lạc lơng vang lên làm mọi người cười ồ.

- Đó là quan điểm thẩm mỹ và tự do cá nhân. Hoài đáp một cách nghiêm chỉnh.

... 

Những ngày kế tiếp, sau khi có kết quả bầu cử Ban Đại Diện Sinh Viên ở năm phân khoa, Hoài lao ngay vào việc hội họp, trao đổi để giải quyết vấn đề bầu cử Tổng Hội Sinh Viên nhiệm kỳ mới. Ban Chấp hành Tổng Hội cũ vẫn cố t́nh tŕ hoăn việc tổ chức bầu cử nên Ban Đại Diện của năm phân khoa đă quyết định thành lập Hội Đồng Sinh Viên Liên Khoa, tuyên bố bất tín nhiệm Ban Chấp hành Tổng Hội cũ đă hết nhiệm kỳ và khẳng định quyền lănh đạo sinh viên. Cuộc tranh chấp giữa hai tổ chức sinh viên diễn ra khá gay gắt. Hội Đồng Sinh Viên Liên Khoa tổ chức lễ ra mắt, Tổng Hội Sinh Viên với sự ủng hộ của một số sinh viên và các khoa, đă cho đóng cửa tất cả các giảng đường, thu dấu các phương tiện phát thanh. Hội Đồng Sinh Viên Liên Khoa đă táo bạo tổ chức lễ ra mắt trong khuôn viên của Đại học Văn khoa, không cần giảng đường và máy phóng thanh, chỉ kéo một bàn bóng bàn ra giữa sân làm nơi đứng phát biểu. Trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên Liên Khoa, với cương vị phó chủ tịch, Hoài là người đầu tiên nhảy lên bàn kêu gọi ổn định trật tự, tập trung sự chú ư của hàng ngàn sinh viên đang đứng rải rác khắp nơi trong sân để tiến hành buổi lễ.

Khi đă có tư thế để vào cuộc, Hoài đă dấn thân với tất cả nhiệt t́nh bốc cháy trong tâm hồn anh. Hoài và bạn bè cho rằng đă tới lúc tuổi trẻ phải hành động để thay đổi hoàn cảnh hiện tại, thay đổi số phận của đất nước. Đất nước đă kiệt sức nên phải làm cố gắng cuối cùng  để tự cứu, với bất cứ giá nào. Dù muốn dù không, đất nước tiếp tục đi vào chỗ hủy diệt. Hố thẳm đă gần kề. Tiếng gọi của vực sâu đă vang động. Chúng ta không có th́ giờ cũng như không có quyền suy nghĩ thêm nữa. Chúng ta không liều lĩnh hi sinh vô ích nhưng cũng không chờ đợi để trưởng thành, đủ bản lĩnh để vào cuộc. Đôi khi trưởng thành cũng không cần thiết lắm v́ trưởng thành thường đi đôi với dè dặt tính toán và những điều này thường dẫn đến cầu an hèn nhát. Có những trường hợp nhập cuộc không cần trưởng thành mà chỉ cần nhiệt t́nh và can đảm. Thực ra không có kích thước nào đo lường chính xác sự trưởng thành, và cho đến nay, chúng ta đă thấy khá rơ vấn đề, thấy rơ con đường sắp đi và làm chủ được ḿnh ít ra trong một giới hạn nào đó. Chừng ấy cộng với con tim bốc lửa nhiệt t́nh, với tinh thần tự nhận trách nhiệm, với khát vọng làm chủ hướng đi của lịch sử, chúng ta có đủ điều kiện để nhập cuộc. Hơn nữa, khi vào cuộc, có dịp nh́n sâu sát vấn đề, va chạm với thực tế, làm việc trong đám đông, chúng ta sẽ phải thử thách năng lực của ḿnh, phải khôn hơn, phải thủ đoạn hơn. Điều đó dù sao cũng có lợi hơn sự quanh co uất ức hay cuồng phẫn trong ư thức tù hăm.

Thế hệ Hoài đang phải đối mặt với bao nhiêu vấn đề lớn của đất nước. Mọi sự kiện đều có nghĩa đôi, hai mặt, hay các ư nghĩa hoàn toàn trái ngược. Đế quốc thực dân núp dưới h́nh thức viện trợ. Cộng sản xâm lược hay giải phóng dân tộc. Những con bù nh́n được ngụy trang bằng những chức vụ quan trọng đứng đắn. Chiến tranh chống Cộng hay chiến tranh tiêu thụ vũ khí và gây thế lực. Cố vấn chính trị hay đặt cơ sở t́nh báo để khống chế mọi hoạt động yêu nước. Vận động chính trị hay vận động xôi thịt. Hô hào đoàn kết và đâm lén sau lưng. Tôn giáo đại đồng hay tôn giáo bộ lạc. Tuổi trẻ trong sạch hay tuổi trẻ bị mua chuộc. Tuổi trẻ nhiệt thành hay tuổi trẻ hèn nhát... Không phải vài vấn đề mà hàng trăm vấn đề như thế.

Các thế lực chính trị trong và ngoài nước chia năm xẻ bảy đám dân chúng khốn cùng kiệt quệ. Mọi giải pháp hầu như đă bế tắc. Tương lai không một chút ánh sáng. Hiện tại mê cung loạn mắt. Đi vào lịch sử là lảo đảo chếch choáng. Viễn tượng tương lai trong đó dân tộc chỉ c̣n là một lũ ăn mày sự sống bẩn thỉu, một bọn lai căng nham nhở hay những đống xác què cụt ngổn ngang đă làm cho những người tâm huyết của thế hệ Hoài kinh hoàng. Vấn đề đặt ra cho bây giờ là phải mở đường máu với bất cứ giá nào. Đă đến cùng đường th́ chỉ có đem khát - sống - thú - dữ và cái chết để t́m lối thoát, ngoài ra chỉ là ngụy tín hay hèn nhát.

Tâm hồn của thế hệ Hoài vang động những lời kêu gọi và nguyền rủa. Chúng ta không c̣n trông cậy vào ai được nữa. Chỉ có tin vào bàn tay, con tim và khối óc của ḿnh để làm nên lịch sử. Đàn anh chúng ta ở đây toàn là một lũ hèn nhát, bất lực, khốn nạn. Vấn đề của thế hệ họ, họ giải quyết không xong, họ giao lại cho chúng ta một đống của nợ. Gia tài chúng ta thừa hưởng những người đi trước chỉ là chiến tranh, chia rẽ, nô lệ, nghèo đói, bế tắc. Bây giờ họ sắp già hay đă già rồi, trừ những người đă chết, họ giúp được ǵ cho chúng ta. Kinh nghiệm và khôn ngoan của họ làm cho họ trở nên những con ốc. Một số khác làm lái buôn chính trị, bán hi sinh, nhiệt t́nh của tuổi trẻ để mua địa vị. Một số khác nữa khua môi múa mép, lấy thành tích vào tù ra khám để lớn tiếng cao lời, bàn nhăng tán nhảm lư thuyết này lư thuyết kia, giải pháp cao, giải pháp thấp. Họ không làm được ǵ, mang lại ǵ cho chúng ta cả.

Chúng ta lớn lên tay trắng, không hành trang, không vốn liếng, tuổi non choẹt, phải đương đầu với những vấn đề sống chết của cả thế hệ đi trước và thế hệ hiện tại. Họ đă không giúp ích ǵ cho chúng ta, lại c̣n gây chia rẽ, hiềm khích, khuấy đục thêm t́nh thế. Chúng ta c̣n trông mong ǵ ở họ nữa. Hai bàn tay của chúng ta, máu c̣n đỏ ở mấy đầu ngón, dấu chai c̣n rơ trên ngón tay cặp bút, ngày tháng phải miệt mài trên ghế nhà trường, nhưng chúng ta không được sống với cách sống thực của lứa tuổi chúng ta. Chúng ta phải làm người lớn, phải thay người lớn để làm lại lịch sử. Sách vở, bảng đen, thầy giáo đôi khi trở nên những ǵ xa lạ. Tư tưởng đầy ắp trong sách là thứ xa xỉ không thể dùng cho những kẻ đang cùng quẫn  ở chân tường. Đôi lúc, đến lớp học, không c̣n muốn nghe các giáo sư phân tích những kiến thức sách vở nữa. Số phận của dân tộc làm chúng ta ngợp mắt choáng váng. Chúng ta phải hành động v́ không c̣n ai khác nữa. Chúng ta phải chờ đợi chính chúng ta như những anh hùng, những bậc cứu thế. Chúng ta phải hành động ngay bây giờ, không đợi thêm một phút giây nào nữa.

 

 

9. Bước đầu dấn thân.

Phong trào đấu tranh ở thành phố bề ngoài hiền ḥa này đă lên tới cao trào. Một tổ chức lănh đạo chung được h́nh thành với tên gọi Lực Lượng Nhân Dân Đấu Tranh Cách Mạng bao gồm nhiều lực lượng nhỏ của từng giới  như lực lượng công tư chức, giáo chức, công thương gia, tiểu thương, học sinh,  các nghiệp đoàn vận tải, xích lô đạp, thợ may, thợ hớt tóc... quy tụ hầu như mọi thành phần xă hội.

Phong trào không những chỉ dậy lên ở thành phố này mà c̣n lan rộng khắp các tỉnh miền Trung. Nhiều cuộc mít tinh lớn được tổ chức để giải thích đường lối, lập trường tranh đấu của phong trào. Những cuộc biểu t́nh đưa từng đoàn người, xe cộ chảy thành ḍng sông chậm trên đường phố. Biểu ngữ giăng khắp nơi, trên cầu, ngang qua đường, trước trụ sở, trước đầu ngơ... Ư nguyện và sự cuồng phẫn của dân chúng thể hiện bằng những chữ mầu đỏ dữ dội, rắn rỏi trên các biểu ngữ, trên các khẩu hiệu nguệch ngoạc ở bờ tường, giữa đường phố. Tiếng xe phóng thanh vang rền  khắp mọi nơi loan truyền những mệnh lệnh của phong trào tranh đấu. Không ai không biết đến những hoạt động của phong trào. Người ta bàn tán xôn xao khắp mọi nơi. Tất cả mọi hoạt động b́nh thường hầu như đều đ́nh chỉ để quy hướng về những hoạt động của phong trào tranh đấu. Phong trào đă vận động từ băi khóa, băi thị, đến băi công, băi sở toàn diện để làm áp lực với Chính Quyền Trung Ương. Một số vụ đụng độ lẻ tẻ có cả đổ máu đă xẩy ra, giữa lực lượng thân chính phủ và lực lượng tranh đấu. T́nh h́nh trở nên căng thẳng ngột ngạt. Người ta chờ đợi giây phút quyết liệt nhất sẽ bùng nổ.

Trong bối cảnh đó, Hội Đồng Sinh Viên Liên Khoa đă gạt bỏ được vai tṛ của Tổng Hội Sinh Viên cũ và tự ḿnh chuyển thành Hội Đồng Sinh Viên Đấu Tranh Cách Mạng. Hội Đồng Sinh Viên quyết định hoạt động độc lập, không nhận sự lănh đạo trực tiếp của Lực Lượng Nhân Dân như các tổ chức khác mặc dù lực lượng này đang t́m cách chi phối hoạt động của Hội Đồng Sinh Viên. Tuy nhiên, v́ có chung mục đích nên Hội Đồng Sinh Viên sẵn sàng hợp tác và giúp đỡ các lực lượng khác khi cần thiết.

Bước đầu, hoạt động chủ yếu cũa Hội Đồng Sinh Viên là hội thảo, ra báo để tuyên truyền cho phong trào, thống nhất quan điểm và mục tiêu đấu tranh trong sinh viên và quần chúng, tiếp theo là các cuộc biểu t́nh, biểu dương lực lượng. Khi nhận thấy những hoạt động này mới chỉ có tác dụng thu hẹp trong thành phố và một vài tỉnh chung quanh, chưa có tác động mạnh đến Chính Quyền Trung Ương, gây tiếng vang trong cả nước và ra nước ngoài, Hội Đồng Sinh Viên quyết định chiếm đài phát thanh để có phương tiện đưa tiếng nói của ḿnh đi xa hơn. Quyết định này đă được Lực Lượng Nhân Dân Đấu Tranh Cách Mạng ủng hộ. 

Trong bối cảnh chung đó của phong trào sinh viên, Hội Hồng Sơn của Hoài và các bạn quyết định tham gia cuộc tranh đấu. Đây là quyết định của tập thể trong một cuộc họp nhưng để khỏi bị du vào những t́nh thế khó xử hoặc đi ngược lại cương lĩnh của Hội, Hội đă nêu thêm hai vấn đề kèm theo quyết định này: Tuy là quyết định chung nhưng nếu hội viên nào v́ lư do riêng không thể tham gia, hội viên có toàn quyền lựa chọn, Hội không cưỡng ép. Trong trường hợp phong trào đấu tranh chung có những diễn biến không phù hợp với cương lĩnh của Hội, Hội sẽ xem xét lại quyết định.

Với quyết định này, hầu hết hội viên của Hội Hồng Sơn đều tham gia tranh đấu theo các tổ chức chung của Hội Đồng Sinh Viên Liên Khoa và tổ chức của từng phân khoa nơi ḿnh đang theo học. Trong ngày Hội Đồng Sinh Viên chiếm đài phát thanh, phần lớn hội viên Hội Hồng Sơn đều có mặt.

Đề pḥng phản ứng bất lợi của chính quyền cũng như của Ban Giám đốc Đài Phát thanh, quyết định chiếm giữ đài được giữ bí mật cho đến phút chót, chỉ có những người lănh đạo trong Hội Đồng Sinh Viên biết. Vào ngày đă định, Hội Đồng Sinh Viên triệu tập một cuộc họp khoáng đại tại giảng đường C với môt lư do chung chung nhưng khi vào họp, ban chủ toạ đă hướng cuộc thảo luận về công tác tuyên truyền và gợi ư về việc chiếm Đài Phát thanh. Ư kiến này được sinh viên hưởng ứng mạnh mẽ. Giữa cuộc họp, lúc 9 giờ sáng, khi sự sôi nổi của sinh viên lên tới cao trào, ban chủ tọa đưa ra quyết định chiếm Đài Phát thanh. Việc này có vẻ như bất ngờ, thuận theo ư kiến của đa số sinh viên nhưng thực ra Hội Đồng Sinh Viên đă vạch sẵn kế hoạch. Hoài là phó chủ tịch của Hội Đồng Sinh Viên phụ trách phát thanh tuyên truyền được giao nhiệm vụ công bố kế hoạch. Hoài vắn tắt nói rơ những việc cần làm và phân công những người trong ban lănh đạo Hội Đồng Sinh Viên trong việc chiếm Đài Phát thanh.

Đài ở sát ngay trường Đại học Văn khoa, nằm bên kia đường, chỉ cách giảng đường C vài trăm mét. Sau khi Hội Đồng Sinh Viên công bố kế hoạch và hạ lệnh xuất phát, toàn thể sinh viên ào ra giảng đường như một đàn ong vỡ tổ. Nhiều người nhảy qua bàn ghế và cửa sổ trong tiếng la hét cuồng nộ. Hội Đồng Sinh Viên cũng cử người thông báo qua hệ thống loa hướng ra đường để kêu gọi đồng bào hỗ trợ.

Trong mấy phút ngắn ngủi, lập tức khuôn viên Đài Phát thanh bị tràn ngập bởi hàng ngàn sinh viên và dân chúng trong tiếng loa vang vang kêu gọi Ban Giám đốc và nhân viên Đài đầu hàng. Với khí thế sục sôi chung của phong trào, sinh viên cũng như nhân dân cần hành động cụ thể nên việc chiếm Đài Phát thanh đă được hưởng ứng nồng nhiệt. Hàng ngàn người nắm tay xông lên trong một trận tấn công vũ băo giữa tiếng la hét và hoan hô, đả đảo tự phát vang rền. 

Lực lượng quân đội có nhiệm vụ đặc biệt tăng viện bảo vệ Đài trong thời gian gần đây đă kịp thời được báo động. Mấy chục tay súng dàn hàng ngang trước sân và trước các cửa ra vào Đài chỉa súng vào đám đông, mặt họ căng thẳng tột độ. Trong chớp nhoáng, ngực của những người đầu tiên trong đám đông hầu như đă chạm vào các mũi súng. Một cái ǵ rợn lên trong không gian. Chính nơi đây, ba năm trước, đă xẩy ra cuộc đối đầu giữa quân đội chính phủ và những người biểu t́nh. Súng đă nổ trực diện vào đám đông và bánh xe tăng xông thẳng vào đoàn biểu t́nh đă gây ra cuộc thảm sát kinh hoàng vẫn c̣n nóng hổi trong trí nhớ của người dân ở đây.  

Băng, Quang, Tŕnh là ba người có mặt trong hàng đầu những người tấn công Đài. Một mũi súng chạm vào ngực Băng và tiếng hét lanh lảnh:

- Đứng lại. 

Băng chớp mắt nh́n vào người cầm súng đối diện đă gần như sát mặt anh. Anh nhận ra nó. Nó chính là thằng Ân, bạn học cũ của anh từ hồi c̣n học tiểu học. Nó cũng đă nhận ra anh. Nó nghiến răng, quai hàm bạnh ra rồi quát:

- Mày lui ra không tao bắn.

- Chính mày phải lui ra.

Băng hét lớn khi đám đông phía sau xô đẩy tới. Anh khoát tay gạt khẩu súng khi anh nhào vào người Ân. Nó nhẩy lui một bước, súng vẫn chỉa tới, ngón tay run lên trên c̣ súng.

- Đứng lại.

- Lui ra.

- Bỏ súng xuống.

- Đầu hàng đi. 

Hàng trăm tiếng hét rung động. Những đôi mắt rực lửa. Những cánh tay giơ lên. Những khuôn mặt mồ hôi nhễ nhại. Không gian rực lên như có lửa đốt. 

Chợt có lệnh rút lui của chỉ huy quân đội trong Đài truyền ra. Lập tức, số lính giữ Đài thu súng quay lưng chạy vào trong và nhanh chóng rút ra ngă sau biến mất. Có lẽ người chỉ huy không dám hay không đủ sức làm một cuộc thảm sát thứ hai. Vả lại, trong trường hợp này, nếu ra tay họ cũng sẽ bị nghiền nát. Mặt khác, những người lính này có thể không dám hoặc không muốn nổ súng vào đồng bào ḿnh. Tiếng loa chỉ huy của Hội Đồng Sinh Viên lập tức yêu cầu đám đông ngừng lại bên ngoài Đài, chỉ có một số sinh viên có trách nhiệm được phân công vào bên trong để làm việc với Ban Giám đốc và nhân viên Đài. Những người này nhanh chóng chấp nhận giao quyền và phục vụ cho Hội Đồng Sinh Viên v́ bị áp lực mạnh mẽ của đoàn biểu t́nh và một số người trong họ cũng ủng hộ phong trào tranh đấu. 

Băng ngồi xuống một chiếc bàn, vớ giấy bút viết ngay bài tường thuật cuộc chiếm Đài Phát thanh. Ḍng chữ của anh xiêu vẹo. "Thưa toàn thể đồng bào. Hôm nay đúng... giờ, ngày..." anh đưa tay nh́n đồng hồ. Chiếc đồng hồ Telda cũ kỹ của anh đă vỡ mặt. 

Hoài được giao tránh nhiệm là người phát biểu đầu tiên trên Đài thay mặt cho Hội Đồng Sinh Viên. Anh nhớ măi giây phút cảm động đến nghẹn lời khi ngồi trước micro. Bài viết anh đă chuẩn bị trước cầm trong tay run lên và cổ anh khô khốc. Làm sao không xúc động khi anh biết trong giờ phút này, tiếng nói của anh, mang hơi thở và nhiệt t́nh của cả một thế hệ, sẽ bay vào không gian bao la, đến khắp mọi miền của tổ quốc. Không phải bài viết và tiếng nói thông thường của Đài mà chính là tiếng nói của thế hệ trẻ đang xông lên hàng đầu để làm chủ vận mệnh của đất nước. Anh cảm thấy tất cả sức nặng của trách nhiệm và ḷng tự hào đang làm anh ngạt thở. 

Sáng hôm sau, ngồi trong trụ sở của Hội Đồng Sinh Viên, chuẩn bị cho chương tŕnh phát thanh kế tiếp, Hoài mở radio và xao xuyến khi nghe giọng nữ mượt mà của  xứ Thơ truyền đi lời mở đầu chương tŕnh phát thanh của Hội đồng Sinh Viên Đấu Tranh Cách Mạng:

"Đây là tiếng nói của những người Việt Nam gầy g̣ rách rưới, sinh ra và lớn lên trong nhọc nhằn, trong chiến tranh, khốn khó, tự nhận lấy trách nhiệm làm chủ vận mệnh của lịch sử.

Đây là tiếng nói của những người sẵn sàng chiến đấu gian khổ, sẵn sàng đổ máu và hiến dâng thân xác gầy trơ xương để làm kẻ BIẾT SỐNG, DÁM CHẾT CHO DÂN TỘC VÀ TỰ DO.

Tiếng nói này phát khởi từ một vùng sôi động nhiệt t́nh, luôn luôn vang dậy lời gào thét cuồng phẫn đ̣i quyền sống làm người từ rất lâu trong quá khứ.  

Tiếng nói này sẽ đi qua thành phố, làng mạc, qua rừng qua biển, đến tận mọi hang cùng ngơ hẻm để kêu gọi người Việt Nam cùng sống trên một mảnh đất xanh xao khô héo về dựng tương lai cho đất nước này. 

Tiếng nói này là lời chung của người Việt Nam trọn lịch sử khát mơ sống thanh b́nh giữa đồng lúa xanh và câu ḥ giọng hát nhưng đă phải trả giá bằng tủi hổ nhục nhằn suốt nhiều thế kỷ."

Hoài là người soạn lời mở đầu khá lạ lùng này. Có lẽ không có một Đài Phát thanh nào có lời mở đầu như thế. Nó đầy chất lửa đấu tranh nhưng cũng lăng mạn quá. Nó mang dấu ấn của riêng Hoài hay chính là dấu ấn của cả thế hệ anh, thế hệ đầy ḷng tự hào dân tộc nhưng cũng đẫm ḿnh trong nhục nhằn nô lệ. Có lẽ v́ thế mà trong những ngày đầu của cuộc đấu tranh nó đă được chấp nhận.

 

 

10. Phố phường dậy sóng.

Hoài đang mơ màng suy nghĩ bỗng có tiếng điện thoại reo. Một đại diện của Lực Lượng Nhân Dân báo cho anh biết họ được tin Chính Quyền Trung Ương vừa cử Trung tướng C ra đây để chỉ đạo đàn áp phong trào tranh đấu. Hiện C đang ở tại Ṭa Đại Biểu Chính Phủ.  Lực Lượng đề nghị Hội Đồng Sinh Viên cho thông báo tin này trên đài để huy động sinh viên và nhân dân đến bao vây y. Hoài hội ư ngay với mấy anh trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên rồi viết thông báo cho chuyển ngay qua phát trên đài.

Khi Hoài và anh em sinh viên ở trụ sở ra đường th́ đường phố đă tràn ngập người và xe cộ. Tin tức truyền đi rất nhanh qua đài, qua liên lạc của các tổ chức, qua truyền miệng trong chợ, trên đường phố. Cả thành phố sôi sục lên. Người ta bỏ dở mọi việc để ào ra đường, lũ lượt kéo về ṭa Đại Biểu Chính Phủ nằm bên bờ sông phía nam của thành phố. Ở chợ có hàng không kịp dọn, người ta bỏ bừa đó để đi. Có anh thợ hớt tóc mới hớt nửa đầu cho khách đưa lẹ mấy đường tông đơ cho xong và giục khách đi không lấy tiền. Xe bus, xe xích lô bỏ tuyến đường, chở luôn cả khách đến nơi lực lượng đấu tranh đang kêu gọi. Người đi bộ, đi xe đạp, xe hơi và đủ loại phương tiện chen nhau dày đặc trên đường. Người ta va chạm nhau không cần xin lỗi mà chỉ cười x̣a. Người ta nhảy ào lên bất cứ xe nào trống chỗ. Đúng là một thành phố dậy sóng. Do sự phẫn nộ lâu nay không có mục tiêu cụ thể trước mắt v́ Chính Quyền Trung Ương ở xa, nay có một kẻ đại diện cho chính quyền đó xuất hiện, lập tức sự cuồng phẫn của quần chúng dậy lên, tràn thành thác lũ.

Ṭa Đại biểu Chính Phủ là một ṭa nhà lớn hai tầng h́nh ṿng cung nằm sát bờ sông, quay măt ra Đường Áo Trắng, đối diện với trường Đại Học Luật khoa,một vị trí tuyệt đẹp. Trước mặt ṭa nhà là một sân rất rộng và chung quanh có lối đi tráng nhựa. Một hàng rào xi măng chắc chắn nhưng thẩm mỹ bao quanh toàn bộ khu vườn, nhà với một trạm gác ngoài cổng luôn luôn có lính đứng cầm súng. Đây là một nơi bất khả xâm phạm, ngày thường người dân không ai dám bước vào. 

Ngày hôm nay, một cơn băo tố đă nổi lên nơi đây. Trong phút chốc, hàng trăm xe tải, xe bus, xe lam, xe xích lô và đủ loại xe khác đậu san sát thành một bức tường thép bao vây quanh ṭa nhà, nêm chặt cả các con đường gần đó. Hàng vạn người tập trung vào trong sân, trèo lên cả lan can, bờ rào, bờ tường, cửa sổ với một sự huyên náo khủng khiếp. Người ta hỏi nhau. Người ta gào thét. Người ta xô đẩy. Mọi người nhễ nhại mồ hôi khi nắng bắt đầu lên cao.

- Hắn mô rồi? Có chắc hắn trong nớ không?

- Lôi hắn ra cho đồng bào hỏi tội.

- Đập chết cha hắn đi.

- Hắn có chạy đằng trời.

Hoài và mấy anh em trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên tuy đến sớm nhưng cũng phải chật vật lắm, chen rách cả áo mới vào được bên trong ṭa nhà, gặp đại biểu của Lực Lượng Nhân Dân và Trung tướng T, Tư lệnh Vùng I, để bàn cách giải quyết t́nh huống. Trung tướng T, người trước đây đă từng lănh đạo một cuộc đảo chính bất thành, là người ủng hộ phong trào tranh đấu nhưng cũng không muốn mất vị trí với Chính Quyền Trung Ương khi cuộc tranh đấu chưa ngă ngũ. Trung tướng T đồng ư đưa Trung tướng C ra nói chuyện với đồng bào nhưng lực lượng tranh đấu hứa phải bảo vệ an ninh tuyệt đối cho C. Các đại diện của lực lượng tranh đấu đồng ư với giải pháp này. Thực ra, giữa một biển quần chúng đang sôi sục, bảo đảm an ninh tuyệt đối là một điều gần như không tưởng nhưng hai bên không c̣n cách nào khác.

Tướng T vào pḥng trong trao đổi với Tướng C trong khi các đại diện lực lượng tranh đấu cho người bố trí một hệ thống phóng thanh trên trần một xe bus đậu giữa sân, có loa chỉa ra các hướng để đồng bào đứng xa cũng có thể nghe được. Mấy phút sau, T và C được các đại diện của lực lượng tranh đấu đưa ra, có cả mấy người cận vệ đi kèm nhưng không có ai mang súng v́ súng đă trở nên vô ích và nguy hiểm trong hoàn cảnh này. Tướng C mặc quân phục, đeo cầu vai hai sao lấp lánh,  mặt tái nhợt, bước thiểu năo như một tù binh giữa những người đi kèm. Khuôn mặt tướng C khá trí thức, trán cao, đầu để trần với mái tóc chớm điểm bạc. Tướng C cố gắng trấn tĩnh đi theo tướng T đến chỗ xe bus. 

Tướng T được mấy người đứng gần đó đỡ leo lên trần xe bus. Ông hắng giọng. Tiếng loa vang rền. Hàng vạn người đang huyên náo chợt nín lặng chờ nghe. Ông chỉ nói mấy câu cụt ngủn:

- Thưa đồng bào. Tôi là Trung tướng T. Hai mươi năm qua tôi phục vụ cho đất nước và đồng bào. Xin đồng bào nghe lời tôi đừng bạo động. Tôi sẽ mời Trung tướng C ra nói chuyện theo nguyện vọng của đồng bào. 

Tiếng hoan hô chợt dậy lên. Tướng T vội vàng leo xuống. Một đại diện Lực Lượng Nhân Dân cùng với Tướng C leo lên trần xe bus để chất vấn ông ta trước đồng bào. Tiếng loa phóng thanh không át nổi tiếng huyên náo của đám đông. Những câu đối thoại trong loa xen lẫn, bị át đi giữa tiếng la ó, gào thét của hàng vạn người.

- Ông được Chính Quyền Trung Ương cử ra đây để làm ǵ?

- À, ừ... Trung Ương muốn trực tiếp t́m hiểu nguyện vọng của đồng bào...

- ...

- ĐM. Đập chết cha hắn đi. Hỏi chi mất công.

- Trung Ương cắt tiếp tế không đưa gạo ra Miền Trung để dân đói khỏi biểu t́nh, ra đây ông có sợ đói không?

- Lôi cổ hắn xuống.

- Bắt hắn thú tội đi.

- Giết hắn đi.

Những nắm đấm trong đám đông giơ lên trời, có cả một số ma ni ven và gậy gộc. Đám đông bừng bừng phẫn nộ. Không ai c̣n có thể làm chủ được t́nh thế. Đại diện Lực Lượng Nhân Dân đứng trên trần xe bus cũng đâm ra lúng túng, không biết phải nói ǵ. Hoài và mấy người trong Ban Thường vụ Hội Đồng sinh viên vội leo lên tiếp ứng. Đại diện Lực Lượng Nhân Dân gào lớn trước khi trao micro cho Hoài:

- Xin đồng bào b́nh tĩnh. Đừng bạo động. Lực Lượng Nhân Dân đă hứa bảo vệ an ninh cho Trung tướng C. Lực Lượng c̣n phải hội đàm với Trung Tướng C với tư cách là đại diện của Chính Quyền Trung Ương.

Hoài cầm lấy micro. Anh cũng phải gào lên:

- Xin đồng bào yên lặng. Đề nghị đồng bào nói cho Trung tướng C rơ chúng ta muốn ǵ. Có phải chúng ta đấu tranh để đ̣i tự do dân chủ không?

- Phải. Hàng ngàn tiếng đáp đồng thanh vang lên như một tiếng sấm.

- Chúng ta có chống lại tổ quốc, chúng ta có phá hoại đất nước không?

- Không. Một tiếng sấm lớn hơn vang rền.  

Sau đó là một giây yên lặng. Đám đông như sững sờ, ngây ngất trước sự cuồng nhiệt của chính ḿnh dâng tới cao trào rồi bỗng dưng chững lại trước một sự im lặng đột ngột , mênh mông. Có cái ǵ như thiêng liêng, huyền hoặc bỗng xuất hiện.

Hoài quay qua Tướng C:

- Ông đă nghe rơ chưa. Hăy về báo cáo với Trung Ương và yêu cầu giải quyết ngay nguyện vọng của đồng bào.

Đại diện Lực Lượng Nhân dân hội ư chớp nhoáng với Hoài và mấy người trong Ban Thường Vụ Hội Đồng Sinh Viên  rồi cầm lấy micro tuyên bố:

- Xin đồng bào chú ư. Ngay sau đây, Lực Lượng Tranh Đấu sẽ đưa Trung tướng C về Đài Phát thanh để Trung tướng phát biểu thừa nhận mục tiêu chính đáng của phong trào tranh đấu cho cả nước cùng nghe. Sau đó, Trung tướng sẽ hội đàm với Lực Lượng Tranh Đấu. Đồng bào b́nh tĩnh. Đừng bạo động. Chúng ta đấu tranh có sách lược. Chúng ta sẽ thắng lợi. Đề nghị đồng bào giải tán trong trật tự và theo dơi t́nh h́nh trên đài.

Sau đó tướng C được đưa xuống và cho ngồi lên một chiếc xích lô để chở về Đài v́ xe lớn không thể nào đi được trong đám đông vẫn c̣n dày đặc ngoài đường phố. Hoài cũng nhảy lên một chiếc xích lô khác đi theo ngay để về bố trí việc phát biểu của tướng C trên Đài Phát Tranh đấu mà anh đang phụ trách.

  

11. Yêu ai cứ bảo là yêu

      Ghét ai cứ bảo là ghét. 

Hoài, Quang và Băng đang tranh căi kịch liệt chung quanh cuốn sách "Trăm hoa đua nở trên đất Bắc" do "Mặt trận bảo vệ tự do văn hoá" xuất bản ở Sài G̣n viết về vụ Nhân Văn - Giai Phẩm ở Miền  Bắc mà mấy anh em vừa được đọc. Đọc và trao đổi, tranh luận về những cuốn sách mới là một sinh hoạt, một tập quán hào hứng và bổ ích của phần đông sinh viên đại học ở đây. Khi có một cuốn sách mới xuất bản, có người đọc và có ư kiến, những người khác phải t́m đọc cho bằng được để nêu nhận xét riêng của ḿnh. Không biết những ǵ người khác đang nói tới, nhất là trên lĩnh vực  tri thức, văn hóa, bị coi là điều đáng xấu hổ. Sinh viên ở đây đọc hầu như mọi triết tuyết, tôn giáo và chủ nghĩa, từ các triết học cổ đại của đông và tây phương, đến hiện sinh vô thần, hiện sinh hữu thần, cả chủ nghĩa Mác tuy rằng tài liệu c̣n hạn chế. Đây là nhu cầu tinh thần cần như hơi thở của chính họ, ở lứa tuổi đang khao khát chân lư, khát khao tuyệt đối.

Ba người đang ngồi trong pḥng Hoài. Quang cầm cuốn sách trên tay, lật qua lật lại rồi bỗng nổi giận ném xuống bàn:

- Láo toét. Một cuốn sách tuyên truyền chống Cộng rẻ tiền. "Mặt trận bảo vệ tự do văn hóa " là cái ǵ? Có phải là một tổ chức ăn tiền của Mỹ và chính quyền tay sai để hoạt động chống Cộng sản?

Hoài nh́n Quang, hơi ngạc nhiên v́ thái độ nóng giận của bạn, một người trước nay vốn rất trầm tĩnh:

- Đồng ư đây là một cuốn sách tuyên truyền chống Cộng. Tuy nhiên ngoài phần mở đầu rơ ràng là luận điệu chống Cộng của chính quyền Miền Nam, ta hăy xem xét phần tài liệu về nhân vật và tác phẩm là có thật hay bịa đặt. Nếu là tài liệu thật, mà theo tao, đó là tài liệu thật, v́ đâu dễ ǵ bịa ra những tài liệu, những tác phẩm như thế, nhất là một số tác phẩm phải thừa nhận là có giá trị nghệ thuật rất cao.

Quang trừng mắt nh́n lại Hoài, lớn tiếng một cách gay gắt:

- Thật hay bịa ở đây không thành vấn đề. Vấn đề là ai xuất bản cuốn sách này, với ư đồ ǵ. Nếu đă là cuốn sách tuyên truyền chống Cộng của một chế độ thù nghịch với Cộng sản th́ ta có thể t́m thấy chân lư ǵ trong đó. Dù tài liệu phần nào có thật đi nữa cũng bị cắt xén, xuyên tạc. Mày mà tin vào cuốn sách đó th́ hỏng bét, bị nhiễm độc một cách nguy hiểm vô cùng. Mày phải có độc lập suy nghĩ chứ. 

Hoài cảm thấy bị chạm tự ái. Anh cầm cuốn sách lên lật vào trang có mục lục, đọc lướt qua rồi bỏ xuống, cố kềm chế cho khỏi to tiếng:

- Mày coi thường tao quá. Tao không ưa ǵ chế độ của chính quyền bù nh́n này và tao cũng chưa hiểu bao nhiêu về chế độ Cộng sản ở Miền Bắc, nhưng gạt qua bên các luận điệu tuyên truyền chống Cộng, những tài liệu về tác giả và tác phẩm trong cuốn sách này làm tao phải băn khoăn. Những tác giả đó có phải là những người yêu nước, những nhà văn chân chính không khi tác phẩm của họ tràn đầy sự phẫn nộ chính trực. Tụi mày nghe bài "Lời mẹ dặn" của Phùng Quán đây.

Hoài mở cuốn sách t́m trang rồi đọc lớn một đoạn trong bài thơ mà anh đă đánh dấu: 

Yêu ai cứ bảo là yêu

Ghét ai cứ bảo là ghét

Dù ai ngon ngọt nuông chiều

Cũng không nói yêu thành ghét

Dù ai cầm dao dọa giết

Cũng không nói ghét thành yêu

Tôi muốn làm nhà văn chân thật

Chân thật trọn đời

Đường mật công danh không làm ngọt lưỡi tôi

Sét nổ trên đầu không xô tôi ngă

Bút giấy tôi ai cướp giật đi

Tôi sẽ dùng dao viết văn lên đá.

 

Ngay ở Miền Nam ta hiện nay, dễ ǵ t́m ra được bài thơ đầy khí phách như thế. Đó là tuyên ngôn của người cầm bút chân chính. Phùng Quán là ai, trước đây tao chưa hề biết, chưa hề đọc. Những người khác nữa, những nhà văn lần đầu chúng ta biết đến họ qua cuốn sách này. Nào Trần Dần, Tạ Hữu Thiện, Bùi Quang Đoài, Minh Hoàng, Phùng Cung, Trần Lê Văn, Hoàng Tích Linh... Kể cả một số nhà văn lớn tuổi mà ta đă đọc tác phẩm của họ từ trước ở trong Nam này như Nguyễn Tuân, Văn Cao, Hoàng Cầm, Hữu Loan, Đào Duy Anh...Tác phẩm của họ ở đây tố cáo cái ǵ, có phải là chống độc tài áp bức, chống tham ô lăng phí, chống bọn nịnh hót, quan liêu, chống những ǵ phi nhân bản, chà đạp lên con người không. Ta suy nghĩ ǵ về những điều đó chứ không phải tin vào luận điệu tuyên truyền. 

Quang đă dịu dần đi khi nghe Hoài biện giải. Anh lấy tay vuốt mái tóc điểm bạc lạ lùng so với lứa tuổi hai mươi của anh, nói với giọng trầm trầm cố hữu:

- Có thể đó là những tác phẩm có thật và chúng có giá trị thực. Nhưng tác phẩm bao giờ cũng gắn liền với một hoàn cảnh lịch sử nhất định. Chúng ta phải xem xét chúng được viết vào lúc nào, nói lên sự thật của hoàn cảnh nào và nguyên nhân của toàn bộ thực tế lịch sử của giai đoạn đó. Không thể dựa vào một số tác phẩm để từ đó khái quát, phê phán cả một chế độ. Chúng ta c̣n phải xem xét đến cả nguồn gốc, con người và quan điểm tư tưởng của các tác giả đó nữa. Nhưng điều này hiện nay ở đây chúng ta chưa làm được.

Hoài quay sang Băng đang nằm dài trên giường, thúc vào hông bạn:

- Băng, mày có ư kiến đi chứ. Đối với tao, dù sao những tác phẩm này đă hé mở cho tao thấy phần nào về chế độ Cộng sản ở Miền Bắc. Sự hiểu biết này làm tao phân vân, có thể nói là choáng váng. Dĩ nhiên tao và cả tụi mày chưa hiểu bao nhiêu về Cộng sản. Ngoài một số sách về Mác xít xuất bản ở trong này, chắc chắn là có xuyên tạc, chúng ta chưa thể hiểu biết đầy đủ và phán xét về chủ nghĩa Cộng sản. Dĩ nhiên chúng ta thừa nhận cuộc kháng chiến chống Pháp do những người Cộng sản lănh đạo, với chiến thắng Điện Biên Phủ, là thần kỳ, thể hiện ḷng yêu nước, sự dũng cảm, chịu đựng gian khổ và tài năng của họ. Nhưng sau chiến thắng, họ xây dựng chế độ ở Miền Bắc như thế nào ta không rơ v́ ta không có điều kiện để biết, ngoaị trừ qua những tài liệu tuyên truyền chống Cộng ở Miền Nam. Có điều đọc mấy bài thơ trích trong cuốn sách này của một nhà thơ được coi là lănh tụ chính trị, lănh tụ văn nghệ ở Miền Bắc, tao ngán quá.

Hoài lật t́m trong cuốn sách:

 

Đời đời nhớ Ông.

Stalin!  Stalin!

Yêu biết mấy, nghe con tập nói

Tiếng đầu ḷng con gọi Stalin

 

Ông Stalin ơi!  Ông Stalin ơi!

Hỡi Ông Ông mất!  Đất trời có không?

Thương cha thương mẹ thương chồng

Thương ḿnh thương một thương ông thương mười.

 

 Kinh khủng thật. Làm sao có thể dạy con tiếng nói đầu ḷng không gọi bố, gọi mẹ mà gọi tên lănh tụ nước ngoài, thương những người thân yêu nhất không bằng thương lănh tụ nước ngoài, dù cho ông ta vĩ đại đến bao nhiêu đi nữa. Nô lệ và vọng ngoại đến thế là cùng. Đến nỗi tao không thể tin là bài thơ có thật. Nhưng nếu bài thơ này đúng là của một lănh tụ Miền Bắc th́ Miền Bắc làm sao chấp nhận được "Lời mẹ dặn" của Phùng Quán, làm sao có thể có tự do tư tưởng. Có thể nói v́ bài thơ này, cảm t́nh khá mơ hồ của tao về Cộng sản trước đây cũng không c̣n. 

Băng từ đầu vẫn nằm lim dim trên giường im lặng nghe hai bạn tranh luận, vươn vai ngồi lên. Hằng ngày trong khi chuyện tṛ, Băng thường hay châm chọc cay đắng, hôm nay anh nhăn trán đầy vẻ suy nghĩ và nói nghiêm túc:

- Tụi mày đừng vội vàng kết luận hay khẳng định điều ǵ cả. Chúng ta chưa đủ dữ kiện. Không thể thông qua một cuốn sách tuyên truyền chống Cộng để đánh giá một chế độ. Điều đó rơ ràng quá. Tao cũng đồng ư là những tác phẩm được trích ra trong này chứa đựng một phần nào sự thật và có một số bài có giá trị nghệ thuật làm xúc động ḷng người. Các bài thơ của Trần Dần, Phùng Quán, Hữu Loan hừng hực ngọn lửa làm tao xao xuyến, cảm nhận được tất cả niềm đau, sự phẫn nộ và nhiệt t́nh bừng bừng của người viết: 

Tôi bước đi

       không thấy phố

               không thấy nhà

Chỉ thấy mưa sa

          trên mầu cờ đỏ

Đất nước khó khăn này

         sao không thấm được vào Thơ?

Tôi chửa có khi nào quên táo bạo

Chửa khi nào quên hát quên đau

Tôi yêu đất mẹ này

          có cỏ hoa làm chứng

Tôi yêu chủ nghĩa này

       cờ đỏ căi cho tôi

Nhưng

      chẳng thể rúc kèn cũ rích

Vác loa mồm kêu:

      "Hiện tại rất thiên đường"

 

Đó, thơ Trần Dần đó. Mày thấy chưa. Tao thuộc c̣n hơn mày, dẫn chứng không cần giở sách. Rồi đây nữa:

Một niềm đau xót

Trong chế độ chúng ta

Trong Chế độ Dân chủ Cộng ḥa

Những thằng nịnh hót c̣n thênh thang đất sống

Không quần chùng, áo thụng

Không thang đàn bà

Nhưng c̣n

         thang lưng

               thang lưỡi

Những mồm

     không tanh tưởi

Ngậm ṿi đu đủ

            trợn mắt

                phùng mang

Thổi vào rốn cấp trên:

"Dạ, dạ, thưa anh...

       Dạ, dạ, em em..."

Găi cổ

     găi tai

"... anh quên ngủ

        quên ăn

               nhiều quá."

Nguy hiểm thay

Thật khó mà trông

Chúng nó ngụy trang

       bằng tổ chức

            bằng quan điểm nhân dân

                      bằng lập trường chính sách

Chúng nó  c̣n thằng nào

Là chế độ ta chưa sạch

Phải làm tổng vệ sinh cho kỳ hết mọi thằng

Những người đă đánh bại xâm lăng

Đỏ bừng mặt v́ những tên quốc  sỉ

Ngay giữa thời nô lệ

Là người, chúng ta

      không ai biết

           cúi đầu.

 

Hữu Loan, tác giả bài "Mầu tím hoa sim" trữ t́nh nổi tiếng đă viết về những thằng nịnh hót như thế đó. Những bài thơ viết bằng tất cả tâm huyết như thế không thể dối trá được. Vậy nên tao cũng tin Miền Bắc có những điều như thế. Thật đáng buồn. Nhưng phải nhớ rằng đó là chuyện của hơn mười năm trước. Nhân văn - Giai phẩm xuất bản vào năm 1956, chỉ hai năm sau khi Cộng sản cầm quyền ở Miền Bắc. C̣n t́nh h́nh bây giờ thế nào tao chưa biết được.  

Hoài lấy bao thuốc Bastos xanh trên bàn ch́a cho hai bạn rồi châm thuốc, hít một hơi dài khoan khoái. Họ tranh luận hăng quá đến quên cả hút thuốc. Hoài đứng lên đi đi lại lại vài bước trong pḥng. Anh tiếp tục nói về suy nghĩ của ḿnh:

- Băng lập luận đúng thôi. Nhưng điều tao băn khoăn và thất vọng là những nhà văn đầy tâm huyết và chính trực như thế đă bị trù dập, đàn áp. Không biết bây giờ số phận họ ra sao. Họ nào phải là kẻ thù của Cộng sản. Họ chính là những người kháng chiến, những người yêu nước nhưng khi viết lên sự thật, họ đă bị coi như phản động, thậm chí như kẻ thù. Nếu một chế độ không chấp nhận sự thật, không tôn trọng những người chân chính th́ chế độ đó sẽ mang lại hạnh phúc cho ai? Tao khó ḷng hiểu được thứ thiên đường trên trần thế mà người Cộng sản hứa mang lại cho nhân dân sẽ được xây dựng trên cơ sở nào khi họ đă hành động như thế.

Quang lại cảm thấy nóng mặt trước lư lẽ của Hoài. Hoài là một đứa trung thực nhưng cực đoan và thiếu chín chắn. Quang nghĩ thầm và nh́n tận vào mặt Hoài:

- Mày đừng vội phê phán Cộng sản. Hiểu biết của mày về Cộng sản c̣n nông cạn lắm. Trong một thời gian ngắn của lịch sử, những người Cộng sản đă thực hiện chủ thuyết của ḿnh trên một nửa thế giới chắc hẳn họ phải có những ǵ ưu việt để chinh phục nhân dân các dân tộc. C̣n những người Cộng sản Việt Nam, có phải chính họ đă giải phóng một nửa đất nước, đă làm nên lịch sử của thời đại mới trên đất nước ta hay không. So  với những chính quyền tay sai xôi thịt ở Miền Nam mà ta biết quá rơ th́ giá trị của những người Cộng sản ra sao. Ngay hiện nay, khi những người Cộng sản ở Miền Bắc đang cùng với nhân dân Miền Nam chiến đấu chống Mỹ và chính quyền tay sai, giải phóng Miền Nam th́ ta có thể gọi họ là xâm lược như luận điệu tuyên truyền của chính quyền Miền Nam không. Vấn đề xây dựng đất nước, xây dựng chế độ mới là vấn đề lâu dài, không thể một sớm một chiều, nhất là khi c̣n chiến tranh. Thử hỏi Miền Nam này hơn mười năm qua làm được ǵ và đang đi đến thối nát, mục ră ra sao? Chúng ta đang tranh đấu chống cái ǵ đây, tụi mày quá rơ rồi.

C̣n vấn đề Nhân văn - Giai phẩm, tao nghe h́nh như đó không đơn thuần là vụ án văn học mà con là vụ án chính trị nữa. Ở đây có thể những người làm văn học đă bị những người hoạt động chính trị lợi dụng. Hơn nữa t́nh h́nh xảy ra trong một hoàn cảnh lịch sử khi Miền Bắc mới được tiếp quản, c̣n đầy khó khăn. Trong hoàn cảnh đó, tao nghĩ văn học nói lên sự thật nhưng phải có chọn lọc, không để kẻ thù lợi dụng và việc xử lư Nhân văn - Giai phẩm cũng chỉ là một điều hoàn toàn bất đắc dĩ. Hơn nữa...

- Thế là dùng mục đích biện minh cho phương tiện chứ ǵ. Hoài kêu lên, cắt ngang lời Quang. Tao không chấp nhận được điều đó đâu. Nếu phương tiện đă chà đạp lên con người th́ mục đích phụng sự con người cũng không thể đạt được, không thể biện minh cho phương tiện.

 - Thôi. Thôi. Băng xen vào. Đừng tranh căi chuyện này nữa. Khi chúng ta chưa có đầy đủ dữ kiện, chưa nắm rơ t́nh h́nh th́ tất cả đều là suy đoán. Mà suy đoán có thể đúng, có thể sai. Hơn nữa, đây là vấn đề rất lớn, phải nghiên cứu một cách nghiêm túc, khoa học, không được suy diễn. Có vấn đề này tao thấy đáng bàn và thiết thực hơn, đó là làm thế nào để xây dựng một nền văn hóa dân tộc. Những hoạt động đấu tranh chính trị mà ta tham dự hiện nay chỉ có tính cách bức xúc nhất thời trong hoàn cảnh lịch sử đầy biến động. Tụi ḿnh thực ra không có đứa nào có tham vọng chính trị ǵ cả hiểu theo nghĩa hoạt động chính trị chuyên nghiệp. Chúng ta chỉ hành động v́ lương tâm. Nguyện vọng và sở trường của chúng ta là hoạt động văn hóa.

Trong t́nh h́nh chính trị đang sôi động hiện nay, chúng ta bị cuốn hút vào những hoạt động nhất thời nhưng không thể quên những vấn đề lâu dài. Cùng với sự bất ổn chính trị và sự có mặt ngày càng đông của ngưười Mỹ, nền văn hóa đang bị băng hoại. Việc xây dựng một nền văn hóa dân tộc vừa lâu dài vừa bức xúc. Do đó tao nghĩ cần củng cố và tăng cường hoạt động của Hội Hồng Sơn, đặc biệt là ra tờ báo riêng của Hội. Không thể để hoạt động của Hội tan loăng trong các hoạt động tranh đấu hiện nay. Tuị mày nghĩ sao?

Trước ư kiến mới của Băng, Hoài và Quang im lặng một lúc lâu. Thực ra cả hai người đều suy nghĩ về vấn đề này như Băng. Tuy nhiên những hoạt động tranh đấu mới bùng phát như một ḍng lũ cuốn đi tất cả và từng người trong Hội Hồng Sơn lại giữ một số trọng trách, vai tṛ trong phong trào nên lúc này khó duy tŕ hoạt động riêng của Hội. Tuy nhiên, ba người đồng ư khi thuận lợi sẽ triệu tập một cuộc họp của Hội Hồng Sơn để bàn về vấn đề này. 

Sau khi chia tay, trên đường về nhà, Quang không ngớt suy nghĩ về các quan điểm của Hoài và cuộc tranh luận sáng nay chung quanh vụ Nhân văn - Giai phẩm. Việc thảo luận về khôi phục lại hoạt động của Hội Hồng Sơn không làm Quang quên đi vấn đề đặt ra trước đó. Bởi nó động chạm đến một vấn đề rất thiêng liêng đối với anh. Anh đă là cơ sở của Cộng sản và mới tháng trước anh được đưa ra chiến khu học tập và kết nạp vào Đoàn Thanh Niên Nhân Dân Cách Mạng Việt Nam. Anh đang nhận nhiệm vụ của tổ chức giao đi tuyên truyền và xây dựng cơ sở trong sinh viên. Đối tượng của anh trước hết nhắm vào nhóm bạn thân, nhất là những người đang tham gia phong trào đấu tranh của sinh viên. 

Hoài là bạn thân của anh và Quang biết rơ Hoài rất cương trực và hơi cực đoan. Điều ǵ không đủ sức mạnh của chân lư th́ không thể khuất phục hắn được. Trong việc tranh căi chung quanh vụ Nhân văn - Giai phẩm, anh thấy Hoài có lư một phần chứ không hoàn toàn đúng. Tuy nhiên anh không đủ lư lẽ để thuyết phục Hoài. Thực ra anh cũng không hiểu toàn bộ vụ đó ra sao mà chỉ biết thông qua các tài liệu tuyên truyền chống Cộng của Miền Nam là chính. Anh không thể trách Hoài v́ Hoài chỉ suy nghĩ dựa trên những điều đă biết c̣n rất hạn chế. Vấn đề lớn hơn là ḷng tin vào chủ nghĩa Cộng sản mà anh vừa giác ngộ. Trong hoàn cảnh đô thị Miền Nam và môi trường đại học này, việc giác ngộ cách mạng cho sinh viên không phải là điều dễ dàng. Quang bỗng cảm thấy trách nhiệm của ḿnh quá nặng nề và khó khăn.

 

 

12. Những con đường xanh thơm của quê hương.

Gần hai tháng trôi qua, hoạt động của Hội Đồng Sinh Viên vẫn đều đặn, tuy có vẻ hơi mỏi mệt. Những sôi nổi ban đầu đă dịu xuống. Một cái ǵ uất ức phẫn nộ nhưng không t́m được lối thoát. Phong trào tranh đấu phát xuất ở một thành phố xa thủ đô và Chính Quyền Trung Ương nên không có đối tượng trực tiếp trước mắt để chiến đấu. Vụ bao vây, bắt cóc Trung tướng C vừa qua là một cơ hội hiếm có nhưng dư âm của nó đă hơi lắng xuống. Cho đến nay, tất cả mọi đoàn thể của dân chúng, mọi cơ quan chính quyền địa phương  và cả quân đội ở đây đều đứng về phe của phong trào. Trong bảy, tám thành phố chung quanh trung tâm phát khởi cuộc tranh đấu, phong trào gần như không có đối thủ. Các thế lực chính trị khác, trong thời gian đầu không đồng t́nh cũng không phản đối. Họ giữ thái độ bất hợp tác trong im lặng. Những cuộc băi thị, băi khóa, băi sở dần dần mất hiệu lực cần thiết v́ không gây được áp lực với Chính Quyền Trung Ương. Chính Quyền Trung Ương hầu như không muốn nghe thấy ǵ, mặc dầu thỉnh thoảng một vài câu tuyên bố qua đài phát thanh hay báo chí gây xúc động và phẫn nộ từng cơn trong quần chúng. Những hoạt động của phong trào sẽ bế tắc và làm quần chúng kiệt sức nếu không t́m được lối thoát. 

Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên họp nhiều lần để t́m cách giải tỏa ẩn ức hành động của toàn thể sinh viên. Những hoạt động phát thanh và báo chí chỉ cần một số người làm việc đều đặn. Ban Thường vụ quyết định triệu tập một cuộc họp khoáng đại để t́m giải pháp.

Thời gian trước đó, một số hành động của người Mỹ làm dân chúng xôn xao. Một toán lính Mỹ đi trên xe GMC, h́nh như vừa hành quân ở xa về, đă xé một biểu ngữ phản đối chính sách của người Mỹ ở Việt Nam treo ngang đường. Một toán khác bôi bỏ khẩu hiệu trên tường trước nơi họ trú đóng. Hội Đồng Sinh Viên Đấu Tranh Cách Mạng tuy chưa muốn động đến người Mỹ v́ lư do sách lược nhưng đă yêu cầu những người có thẩm quyền đại diện cho người Mỹ phải xin lỗi tức khắc, nếu không sẽ không bảo đảm an ninh cho họ. Nhân đó, người Mỹ từ trước chỉ là đối tượng phụ, thu hẹp trong sự phản đối chính sách của họ, trở thành đối tượng chính và trực tiếp.

Sự việc người Mỹ bỗng trở thành một lối thoát cho hoạt động của sinh viên. Trong buổi họp khoáng đại, vấn đề người Mỹ được đặt ra. Đối với sinh viên, buổi họp nói về người Mỹ bao giờ cũng là buổi họp sôi nổi nhất. Những sinh viên có xu hướng chống Mỹ tha hồ ăn nói, họ lớn tiếng hàng giờ để đả kích người Mỹ. Chỉ những lúc như thế này, dân nhược tiểu mới có thể thẳng thắn nói về đại quốc viện trợ một cách trung thực. Đáng lư người Mỹ phải nên chăm chú nghe nhất hơn là ngồi hút Salem, tủm tỉm cười đọc những văn thư báo cáo của Chính Quyền Trung Ương.

Sinh viên đề nghị nhiều biện pháp đối phó với người Mỹ. Biện pháp nào cũng quá khích và dữ dội. Chính người Mỹ đă tạo ra t́nh trạng chống đối thù địch đó chứ không phải sinh viên Việt Nam bài ngoại cực đoan. Nếu có người Mỹ nào nghe được tiếng Việt dự buổi họp này tất phải hoảng sợ bỏ chạy. Nếu những biện pháp đề nghị được thi hành triệt để, người Mỹ sẽ phải rút ra khỏi Việt Nam tức khắc. Thực ra đó chính là ư muốn của người Việt nếu không có những trở ngại người Việt chưa thể vượt qua.

Một trong những biện pháp đề nghị được đa số đồng ư và tán dương là khai thông đại lộ Tự Do. Biện pháp này không quá khích lắm và mang ư nghĩa tượng trưng. Đại lộ Tự Do là con đường chạy từ Cầu Trắng đến phía nam thành phố. Đă mấy năm nay, một quăng đường trên đại lộ này bị cấm v́ ở giữa có khách sạn Độc Lập, cơ sở của Phái Bộ Cố Vấn Quân Sự Hoa Kỳ [MAAG]. Khách sạn Độc Lập và những dăy nhà phụ chiếm gần hết chiều dài khoảng hai trăm mét của đoạn đường bị cấm. Mỗi đầu đoạn đường có hai rào gỗ và bảng cấm xe chắn ngang đường, kế tiếp cứ cách vài mét có một cuộn thép gai h́nh tṛn chắn ngang, chỉ chừa một quăng nhỏ để người Mỹ đi lại.

Từ lâu người ta không c̣n biết mặt mũi của khách sạn đó ra sao. Thời gian trước, lúc chưa có những vụ ném plastic khủng bố của Việt Cộng trên toàn quốc, mặc dù Phái bộ Cố Vấn đă đóng ở đây nhưng đường chưa bị cấm. Tuy nhiên dọc theo khách sạn có nhiều lính Mỹ cầm súng đứng gác. Họ nh́n lom lom vào mặt người Việt qua đường, tưởng như sắp sửa khám phá ra những dấu hiệu Việt Cộng trên dân chúng và nổ súng. Bên trong hành lang, trên dăy ghế mây, một nhóm Mỹ đen, Mỹ trắng, Mỹ già, Mỹ non đánh trần ngồi đọc sách hay chỉ chỏ khách qua đường và cười hô hố. Người ta có cảm giác lo ngại và khó chịu hết sức khi đi ngang qua quăng đường đó.  Cũng như bây giờ khi đi ngang bất cứ cơ sở nào của người Mỹ , người Việt cảm thấy bị khinh rẻ, bị nh́n như kẻ thù và có thể gục ngă trước một loạt đạn kinh hoàng nếu vô t́nh có những cử chỉ khả nghi. Người Mỹ chiếm đóng những căn nhà tốt nhất, an ninh nhất, thuận lợi nhất, ngay giữa phố và những nơi đông người qua lại. V́ thế người Việt di chuyển trong thành phố ḿnh một cách vướng víu, quanh co.

Từ khi quăng đường tự Do bị cấm, dân chúng phải đi ṿng qua các lối khác. Lâu dần người ta quen với đường đi mới nhưng vẫn cảm thấy cấn cái khi nh́n vào quăng đường đó, như cảm giác mắc một cái xương nhỏ ở cổ họng. Mỉa mai thay, đại lộ Tự Do bị cấm đi lại và khách sạn Độc Lập lại dành cho người nước ngoài. 

Hành động khai thông đại lộ này tượng trưng cho sự lấy lại chủ quyền trong tay người Mỹ. Không thể có ngỏ ngách, đường lối nào trong đất nước này mà người Việt không có quyền đặt chân đến. Đáng lư người Mỹ phải xin phép chúng ta khi muốn dẫm chân lên trên con đường này chứ không phải chúng ta sợ hăi không dám đi qua nơi người Mỹ ở trên đất nước chúng ta. Người Mỹ đă vi phạm quá sâu xa vào chủ quyền Việt Nam. Cánh tay lông lá của họ ngoắng khắp nơi, trong chính phủ, trong quân đội, trong văn hóa giáo dục, trong hải cảng, trong thành phố, trên đồng lúa, trên làng mạc, trên chiến trường. C̣n dấu diếm che đậy ǵ nữa. Chúng ta phải thực sự đ̣i lại chủ quyền từ hành động tượng trưng này. Không thể nhẫn nhục chờ đợi lâu hơn nữa.

Sinh viên phát biểu cuồng nhiệt trong buổi họp. Họ nói như thác đổ. Bao nhiêu uất ức lâu nay bị dồn nén trào ra từ mọi ngỏ ngách. Ban Thường vụ chủ tọa đoàn phải cố gắng hết sức để ngăn sinh viên khỏi bạo động theo đà lôi cuốn của t́nh cảm. Trong mọi cuộc tranh đấu, bạo động vô kế hoạch chỉ đưa đến đổ máu và thất bại.

Trong khi sinh viên đang thảo luận sôi nổi, từ cửa hông của sân khấu nơi có bàn của chủ tọa đoàn bỗng có người chạy vào đưa một mảnh giấy nhỏ. Mảnh giấy của Lực Lượng Nhân Dân Đấu Tranh Cách Mạng yêu cầu cố gắng ngăn cản ư định khai thông đại lộ Tự Do của sinh viên v́ sẽ gây ra những hậu quả trầm trọng. Hoài và một vài người khác  trong chủ tọa đoàn tỏ dấu công phẫn v́ tự do của sinh viên đă bị vi phạm trắng trợn. Chủ tọa đoàn không trả lời. Buổi họp vẫn tiếp tục. Thấp thoáng có Chủ tịch và Tổng thư kư của Lực Lượng Nhân Dân Đấu Tranh Cách Mạng ngấp nghé lo ngại ở cửa hông. Một vài mảnh giấy nữa được đưa vào, chủ tọa đoàn không mở ra xem. Buổi họp tiếp tục. Một vài sinh viên bên dưới thấy và đoán ra nội dung của sự kiện đang xẩy ra trên bàn chủ tọa đoàn nên la hét phản đối. Chủ tọa đoàn giải thích qua loa và yêu cầu tiếp tục phiên họp v́ không muốn gây sự chia rẽ giữa sinh viên và Lực Lượng Nhân Dân. Đại cuộc bắt  buộc nhiều hi sinh đôi khi ngay cả ḷng tự ái và công phẫn chính trực. 

Trong lúc lộn xộn, bỗng có một sinh viên vừa ở Đà Nẵng ra, xin lên tường tŕnh những tin tức mới nhất: Đà Nẵng bị đàn áp, nhiều người chết. Quảng Tín, một sinh viên bị bắn trọng thương. Như dầu đổ vào lửa, tất cả sinh viên đều đứng phắt dậy la hét: Xuống đường. Xuống đường tức khắc. Họ ào ra cửa giảng đường. Chủ tọa đ̣an quyết định trong cơn ồn ào hỗn loạn: Ra sân xếp hàng. Đi khai thông đường Tự Do xong qua phố biểu t́nh, tránh khiêu khích người Mỹ v́ sẽ gây đổ máu nhất là khi chưa chuẩn bị để đối phó với họ bằng bạo lực.

Ban trật tự đóng cửa ra vào khuôn viên trường đại học để ngăn những rối loạn bất ngờ. Sinh viên sửa soạn xe phóng thanh, viết biểu ngữ và tự động xếp hàng tư nhanh chóng. Cửa mở, xe phóng thanh đi ra đầu tiên. Biểu ngữ xen lẫn trong đoàn sinh viên hàng bốn. Tiếng xe phóng thanh yêu cầu sinh viên giữ trật tự và triệt để tôn trọng sự chỉ huy của Ban Thường vụ. Đoàn biểu t́nh vượt qua trụ sở Tổng Hội Sinh Viên, đến đường Tự Do, quẹo qua tay phải đối diện với quăng đường cấm.

Một bất ngờ.Mọi người ngạc nhiên. Con đường thẳng băng, sạch sẽ và trống trơn không một chướng ngại. Người ta đă khai quang tự lúc nào. Bảng cấm xe, giây thép gai bị dẹp sát vào hai bên tận trong lề đường. Con đường sáng, thẳng và rực rỡ như một chiến thắng. Con đường bỗng rộng ra thênh thang và thăm thẳm không cùng. Ngoại ô thành phố thấp thoáng ở cuối đường như một kiêu hănh và hi vọng. Người Mỹ sợ rồi chăng. Hay chỉ là một thủ đoạn vuốt ve ḷng cuồng nộ của sinh viên. Không phải lúc suy nghĩ. Hăy hưởng thụ sự giải thoát phơi phới giữa ḷng đường đầy nắng trưa. Mọi người im lặng tiến bước. Ḷng mang mang rào rạt.  

Với một sự thôi thúc mănh liệt từ bên trong, Hoài nhảy lên xe phóng thanh cầm lấy micro nói lên cảm xúc dào dạt của ḿnh và anh tin rằng đó cũng là cảm xúc của đám đông những người trẻ tuổi đang cùng anh tiến  bước. Chúng ta đang dẫm những bước đầu tiên trên con đường chúng ta đă khai mở. Người Mỹ đă để lại trên đất nước chúng ta nhiều dấu vết ô nhục. Tại sao chúng ta không có quyền đi trên những con đường xanh thơm của quê hương. Chúng ta làm chủ đất nước hay chỉ là những tên nô lệ. Chúng ta không thể măi khom lưng cúi đầu trước những tên ngoại quốc tàn bạo giả dối. Chúng ta phải đứng lên chiến đấu giành lấy tự do cho dân tộc. Bây giờ, lần đầu tiên, chúng ta rửa được vết ô nhục. Đă hai năm rồi, chúng ta lạ lẫm sợ hăi con đường này. Chúng ta bắt buộc phải chấp nhận những vùng cấm địa của ngoại quốc trên đất nước chúng ta. Chúng ta đă sống trên một quê hương thuộc địa. Chúng ta đă bị chà đạp. Chúng ta đ̣i hỏi người Mỹ phải thay đổi thái độ. Người Mỹ đến đây với danh nghĩa đồng minh, người Mỹ phải đến như một người bạn với thiện ư thực ḷng, không phải đến như một chủ nhân quỷ quyệt và tham lam. Chúng ta khai thông con đường này để bảo cho người Mỹ biết chúng ta công phẫn trước sự xâm phạm chủ quyền Việt Nam  sâu xa của họ. Người Mỹ phải dừng lại trong những giới hạn thân hữu và thiện tâm. Với đường lối hiện tại người Mỹ sẽ trở thành kẻ thù của người Việt. Dù đất nước chúng ta nhược tiểu, chậm tiến, chúng ta đ̣i hỏi tương giao bằng hữu với bất cứ quốc gia nào cũng phải đặt căn bản trên b́nh đẳng. Bởi chúng ta tự trọng và tôn trọng con người. Bởi chúng ta yêu tự do và mong ước những kết giao nhân loại đẹp đẽ. Bất cứ h́nh thức thực dân ngụy trang nào chúng ta cũng nhận ra và thù ghét. Vấn đề của người Mỹ đối với chúng ta đă quá rơ ràng. Chúng ta đ̣i hỏi họ phải thay đổi tức khắc chính sách can thiệp. Chúng ta khai thông con đường này để cảnh cáo người Mỹ và bày tỏ quyết tâm của chúng ta.

Nắng trưa sáng ngời. Cành lá xôn xao. Bóng cây lay động. Từng bước chân dẫm xuống. Mỗi bước là một đầu tiên khai phá, 

Đi ngang khách sạn Độc Lập, mọi cặp mắt đổ dồn vào ngôi nhà. Lặng thinh im vắng. Không một bóng người. Mọi cửa lớn cửa sổ đóng kín như một ngôi nhà hoang. Người Mỹ đă biến mất. Người Mỹ không thể có mặt khi người Việt quyết tâm đ̣i quyền làm chủ. Đoàn biểu t́nh đi hết đoạn đường, ngoảnh nh́n lại đằng sau, con đường vẫn thênh thang rực rỡ, nắng hồng và bóng cây chập chờn ve vuốt. Không bao giờ quên được. 

Vượt qua quăng đường cấm, đoàn biểu t́nh của sinh viên quẹo về Bưu điện, lên  Cầu Trắng để qua phố. Nắng chói ngời trên khắp các ngả. Sinh viên đi miên man, nhiệt t́nh làm say người như rượu nồng.

Qua phố, đoàn biểu t́nh đi dọc theo đường Trần Hưng Đạo. Dân chúng đổ xô ra nh́n. Xe phóng thanh báo tin việc khai thông đại lộ Tự Do, giải thích ư nghĩa của cuộc biểu t́nh và tố cáo Chính Quyền Trung Ương. Đoàn biểu t́nh ngừng lại ở ngả năm trước chợ để tổ chức một cuộc mít tinh ngắn. Dân chúng bao vây chung quanh choán hết các lối đi. Vài sinh viên lên xe phóng thanh ứng khẩu những bài diễn văn ngắn tố cáo người Mỹ. Người Mỹ đă cung cấp vũ khí để Chính Quyền Trung Ương đàn áp dân chúng. Người Mỹ đă gián tiếp nhúng tay vào tội ác. Máu của người Việt yêu nước đă đổ v́ đạn Mỹ. Chúng tôi tố cáo tội ác này trước dư luận trong nước và quốc tế. Đà Nẵng đă bị đàn áp, máu loang đầy trên đường phố, nhiều người Việt ngă gục v́ đă đứng lên chiến đấu cho tự do và chủ quyền.

Nắng lửa trên đầu. Buổi mít tinh ngắn chấm dứt. Đoàn biểu t́nh đi xuống đường Huỳnh Thúc Kháng, quẹo trái ra Phan Bội Châu để trở về. Nắng không ngừng. Mồ hôi ḅ trên trán, trên cổ, trong ngực. Da thịt nhớp nháp, cổ khô, miệng khát. Đoàn biểu t́nh vẫn tiếp tục đi, chân mỏi không biết và ḷng say mê. Đi để nh́n rơ tâm ư ḿnh. Đi để thể hiện những nghĩ tưởng nói thành lời không đủ. 

Dọc đường Phan Bội Châu, dân chúng hai bên chạy ùa ra mang cho sinh viên nước ngọt, nước đá, kẹo, quạt... Sinh viên nhận và vẫn không ngừng chân. Nước ngọt thấm đẫm lưỡi họ, thấm đẫm cả thân xác, cả linh hồn. Đồng bào họ đó. Đối với họ lúc nào cũng thương yêu chia sẻ. Lúc nào cũng đứng về một phía để chiến đấu với những kẻ nội, ngoại thù. Từ bao lâu rồi, sinh viên đối với dân chúng thành phố này như những đứa con thông minh và thương yêu. Sinh viên nói là chân lư, sinh viên nói là đồng bào nghe, sinh viên làm là đồng bào ủng hộ, sinh viên bị bắt bớ, tra tấn, tù đày là đồng bào đau khổ phẫn uất. Bao nhiêu biến cố đă đưa sinh viên vào giữa ḷng tin yêu của quần chúng, măi măi không rời. 

Đoàn biểu t́nh đi ngược lên Trần Hưng Đạo, trở về Cầu Trắng. Trên cầu không người qua lại. Nắng trưa đứng sững. Ḍng nước xanh êm bên dưới. Chỉ c̣n lại đoàn sinh viên biểu t́nh. Ḷng họ phơi phới bàng hoàng. Nhiệt t́nh, nắng trưa, mỏi mệt làm họ ngây ngất. Cảm giác này đă đến với họ bao nhiêu lần trong những cơn đau của đất nước bởi họ đă gắn liền vào đất nước không rời. Họ đi dưới nắng như đi dưới trăng trong cơn t́nh tự.

Bỗng nhiên xe phóng thanh đi đầu lên tiếng gấp rút: "Xin các bạn b́nh tĩnh. Xin các bạn b́nh tĩnh. Xin giữ trật tự trong hàng ngũ của ḿnh. Chúng tôi báo tin: Đoạn đường Tự Do chúng ta vừa khai thông đă bị rào thép gai lại như cũ." Đoàn biểu t́nh bỗng xao động. Nhiều người chạy ra khỏi hàng để nh́n. Nhiều tiếng thét phẫn nộ vang lên. 

Hoài đang đi ngay sau xe phóng thanh vội nhảy lên xe. Anh giằng lấy micro trong tay người bạn và nhanh chóng quyết định trước t́nh huống. Anh nói lớn: "Xin các bạn giữ trật tự để đối phó với t́nh thế. Chúng ta sẽ tiến đến đó và tự tay vứt bỏ thép gai. Chúng ta sẽ khai thông đường Tự Do với bất cứ giá nào. Người Mỹ sẽ phải trả giá đắt v́ thủ đoạn lừa bịp này. Xin các bạn giữ trật tự để hàng ngũ khỏi rối loạn. Chúng ta phải b́nh tĩnh để hành động."   

Theo lệnh từ xe phóng thanh, đoàn biểu t́nh tiến đến gần quăng đường cấm, chia làm hai tóan đứng hai bên lề đường. Quăng đường cấm vắng tanh. Những người rào lại thép gai đă bỏ trốn đi đâu hết. Hoài yêu cầu mười người mạnh khỏe nhất ra kéo hàng thép gai đầu tiên vứt luôn xuống sông. Một số người đổ xô ra tức khắc. Họ làm việc nhanh chóng, kéo hàng thép gai chạy như bay trên đường. Đám đông vỗ tay hoan hô khi họ đi qua. Mười người khác ra kéo hàng thép gai thứ hai và cứ thế tiếp tục. Những người c̣n lại bắt đầu hát: "Việt Nam, Việt Nam, nghe tự vào đời, Việt Nam hai câu nói trên vành nôi, Việt Nam nước tôi. Việt Nam, Việt Nam tên gọi là người, Việt Nam hai câu nói sau cùng khi ĺa đời... Việt Nam không đ̣i xương máu, Việt Nam kêu gọi thương nhau, Việt Nam đi xây đắp yên vui dài lâu. Việt Nam trên đường tương lai, lửa thiêng soi toàn thế giới, Việt Nam ta nguyền tranh đấu cho đời..."

Từ bây giờ chúng ta sẽ ngang nhiên đi lại trên con đường này. Chúng ta tự do dẫm chân lên bất cứ nơi đâu trên đất nước chúng ta. Chúng ta làm chủ số phận ḿnh. Chúng ta bắt buộc người Mỹ phải thay đổi chính sách ngay tức khắc. Chúng ta sẵn sàng đổ máu để chiến đấu cho chủ quyền và tự do. 

Con đường lại rộng thênh thang. Như một chiến thắng. 1g30 trưa. Lệnh từ xe phóng thanh tuyên bố giải tán và loan báo chiều nay có phiên họp thành lập đoàn sinh viên vơ trang để đối phó với t́nh thế mới. Mọi người ra về.

Bụng đói cồn cào và mệt lả. Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên ghé qua trụ sở để hội ư thêm. Điện thoại reo. Hoài nhấc máy lên nghe. Có tiếng nói: "Lực Lượng Nhân dân Đấu Tranh Cách Mạng không chịu trách nhiệm về việc khai thông đường Tự Do của sinh viên. Các anh phải nhận tất cả trách nhiệm và hậu quả về vụ này." Hoài buột miệng: "Khốn nạn." Anh dằn máy điện thoại đánh cộp xuống giá.

Ba ngày sau, dưới áp lực của Tướng Tư Lệnh Vùng và  Lực Lượng Nhân Dân Đấu Tranh Cách Mạng, lúc này đă trở thành lực lượng lănh đạo chung cao nhất của phong trào, quăng đường vừa được khai thông lại bị cấm như trước. Hàng rào thép gai dày gấp đôi, gấp ba và có lính cầm súng đứng gác ở đầu đường. Sinh viên phẫn uất. Đồng bào ngơ ngác. Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên bất lực. Lư do không ai hiểu.

 

 

13. Em là thiên thần bé nhỏ của anh. 

Buổi trưa, Hoài về nhà trọ, thấy Hồng đang đứng đợi anh trước cửa. Đă khá lâu từ khi rời nhà Quân, anh không gặp và nói chuyện riêng với Hồng. Thỉnh thoảng anh cũng có thấy Hồng đi ngược chiều trên đường phố nhưng anh chỉ gật đầu chào rồi đi luôn. Anh né tránh cái nh́n trách móc, giận hờn của cô và càng không dám đứng lại để nói chuyện. Đôi lúc anh thấy ḿnh vô lư nhưng chưa thể làm khác được. 

Năm nay Hồng đă lên lớp đệ tam và chuyển sang học Trường Áo Trắng, gần khu vực trường đại học. Trước đó, cô học ở trường gần nhà. Cô không cao thêm nhiều  v́ vóc người nhỏ nhắn. Những đường nét dậy th́ chưa làm mất đi dáng vẻ trẻ con nơi cô. Tuy nhiên, càng lớn lên, đôi mắt mầu xanh biếc dưới hàng mi dài cong vút và đôi môi hồng tươi với nụ cười có hàm răng đều đặn trắng bóng của cô càng đẹp mê hồn. 

Cô vừa đi học về, tay ôm chiếc cặp xinh xắn mầu nâu trước ngực. Cô mở to và chớp chớp đôi mắt xanh biếc nh́n anh dưới vành nón rồi phụng phịu:

- Em đợi anh hơn nửa giờ rồi đó. Mỏi chân muốn chết. Có anh chàng nào trong nhà này cứ ra chọc em hoài. Dễ ghét quá. Em bắt đền anh đó.

Hoài nh́n cô cảm động:

- Sao em không báo cho anh biết trước. Lỡ anh không về th́ sao. Độ này buổi trưa anh ít về nhà lắm.

Hồng bĩu môi:

- Làm sao báo cho anh biết được. Mà báo trước chắc anh t́m cách trốn. Em biết anh cố t́nh tránh em, phải không?

Cô đổi giọng vui vẻ:

- Ủa, anh không mời em vô nhà cứ bắt em đứng đây nói chuyện sao. Em mỏi chân quá rồi.

Hoài vội vàng mở cửa:

- Anh xin lỗi. Tại gặp em anh mừng quá. Mời em quá bước vô tệ xá.

Hồng bước vào pḥng khi Hoài với tay qua giường mở cửa sổ. Hồng nh́n quanh rồi kêu lên:

- Eo ôi. Pḥng anh lộn xộn quá. Không ngăn nắp tí nào. Anh thật bê bối.

Hoài xếp nhanh chiếc mền trên giường mà hồi sáng nay anh đi vội chưa kịp gấp và thu dọn mấy cuốn sách vứt bừa băi trên giường, trên bàn. Anh chống chế:

- Pḥng con trai mà. Anh chỉ cần có chỗ ngồi đọc, viết và chỗ nằm ngủ là được rồi. Hơi đâu dọn dẹp mất công. Ở bẩn sống lâu. Trâu ḅ mấy khi tắm rửa mà vẫn to khỏe chán.

Hồng nhăn mũi hít hít rồi nh́n xuống gậm giường:

- Anh đừng nói liều. Dưới giường toàn tàn thuốc lá. Sao anh không quét đi. Để lâu hôi thấy mồ.

Hoài cười:

- Em không biết đâu. Đó là kho dự trữ thuốc lá của anh. Khi nào hết thuốc không có tiền mua th́ lấy tàn cũ hút đỡ.

Hồng trợn mắt nh́n anh:

 -  Thật không? Kinh khủng quá. Bộ anh nghiện thuốc lắm hả.

Cô như chợt nhớ ra, ngồi xuống mở cặp:

- À, em có mua cho anh bao thuốc đây. Thuốc Pallmall anh vẫn thích phải không. Em c̣n mua bánh ḿ sandwich và kẹo nữa nè. Sáng nay em nghỉ học giờ cuối và trưa không về nhà. Em đă nói với mẹ và anh Quân em tới nhà con bạn chơi và học toán chiều mới về. Anh đói bụng chưa. Ḿnh ăn đi nghe. 

Cô bỏ các thứ ra bàn, lấy một chiếc bánh ḿ đưa cho Hoài và cầm một chiếc cắn nhai ngon lành. Hoài thấy cô thật trẻ thơ. Hai người ngồi bên nhau trên mép giường vừa ăn bánh vừa tṛ chuyện. Cô kể linh tinh chuyện ở nhà, ở trường, toàn những chuyện trẻ con làm Hoài vui lây. Trong chốc lát, anh quên đi những lo lắng, buồn phiền và những suy nghĩ nhức đầu, căng thẳng trong cuộc tranh đấu quyết liệt anh đang đương đầu hàng ngày. Hồng như một thiên thần bé nhỏ ngây thơ lạc bước vào tâm hồn anh, một tâm hồn đă nhuốm bao vết ưu tư của thời thế và cuộc đời dù anh chỉ mới hai mươi tuổi.

Ăn uống xong, Hồng bảo Hoài, giọng run run:

- Thôi ḿnh đóng cửa nghỉ trưa đi. Chiều anh c̣n đi phải không?

Hoài nh́n cô. Trong ánh mắt cô ánh lên vẻ liều lĩnh và đam mê rất người lớn làm anh hầu như mất b́nh tĩnh:

- Em không sợ người ta cười sao. Thằng con chủ nhà này thóc mách lắm.

Hồng mím môi:

- Em không sợ. Em không sợ ǵ cả.

- Em không sợ anh sao?

- Em mà sợ anh. Anh sợ em th́ có. Bộ anh sợ em ăn thịt anh sao. Cứ tránh người ta hoài. Thấy ghét. Bộ anh khinh em hả? Em xấu lắm phải không?

Giọng cô đượm vẻ oán trách và như có nước mắt. Hoài ngẫm nghĩ một lúc rồi đi đóng cửa ra vào và cửa sổ lại. Căn pḥng tối đen hẳn và một lúc sau, khi mắt đă quen với bóng tối, hai người mơ hồ thấy nhau trong ánh sáng lờ mờ lọt qua các khe cửa. Hoài nhẹ nhàng đến ngồi bên cô. Hai người im lặng một lúc lâu, nghe thấy cả tiếng tim đập trong lồng ngực của nhau. Rồi Hồng quàng tay lên cổ anh, giọng run lên:

- Em nhớ anh quá, anh biết không? Nhiều lúc em nhớ anh tưởng chừng điên lên được. Từ khi anh đi khỏi nhà em, em sống như một con khùng. Em bỏ cả ăn ngủ, học hành. Nhiều đêm em muốn liều đến với anh nhưng em chưa dám. Anh Quân biết và cứ cảnh cáo em. Anh Quân bảo anh là người tốt nhưng đa t́nh và sống phóng túng, em c̣n nhỏ không nên yêu anh. Bây giờ em không sợ anh Quân nữa đâu. Anh Quân cũng đa t́nh và phóng đăng c̣n hơn cả anh. Ảnh bồ bịch thiếu ǵ. có mấy đứa c̣n nhỏ hơn cả em. Tại sao ảnh có quyền yêu lung tung mà lại cấm em. C̣n anh yêu bao nhiêu người em không cần. Em chỉ biết yêu anh thôi. Thế là đủ. Mà anh cũng yêu em. Phải không? 

Hồng nói dồn dập rồi vít đầu anh xuống hôn lên môi anh. Hoài không c̣n cách nào hơn là đáp ứng nụ hôn của cô. Đă khá lâu rồi anh mới lại hôn một người con gái. Sự cuồng nhiệt của cô làm anh cũng muốn nghẹn thở. Cô ngả người xuống giường và kéo anh nằm xuống trong khi vẫn không rời môi anh. Hoài sực tỉnh:

- Anh làm nhăn hết áo dài của em rồi. 

Cô khẽ đẩy anh ra rồi ngồi dậy cởi áo dài vắt lên ghế. Cô cởi luôn cả chiếc xu chiêng vứt lên đầu giường. Trong ánh sáng lờ mờ, Hoài thấy thân thể cô nhỏ nhắn nhưng hết sức khêu gợi. Đôi vú dậy th́ mới nhớm tṛn trĩnh căng cứng. Anh cúi xuống hôn lên đôi g̣ trinh nữ đang phập phồng theo nhịp thở. Cô nhắm mắt đê mê một lúc rồi lại kéo anh ngă xuống. Giọng cô th́ thầm run rẩy:

- Anh hôn em nữa đi. Hôn khắp người em đi. Em cho anh tất cả... Em cho anh tất cả... Em không sợ ǵ đâu... Em hạnh phúc biết bao khi được nằm bên anh...  

Hoài cảm thấy chấn động. Ham muốn nhục dục và đam mê t́nh yêu khởi dậy trong anh như lửa đốt. Anh cũng muốn cởi phăng cả quần áo để ôm siết, áp chặt da thịt ḿnh vào da thịt cô bé dậy th́  hừng hực trong tay anh. Anh muốn ngấu nghiến, ḥa trộn cả hai hơi thở, hai thân h́nh quằn quại. Anh rung chuyển cả hồn xác trước sự mời gọi, dâng hiến của cô bé tuyệt trần đang bộc lộ sự yêu thương cuồng nhiệt. Anh biết rơ đây không phải chỉ là nhục dục. Đây chính là t́nh yêu, đam mê đến độ cuồng nhiệt, sẵn sàng cho và nhận tất cả, không một chút sợ hăi tính toán. Đó là t́nh yêu anh đă mơ ước, khát khao nơi những người con gái. Nhưng anh có quyền tiếp nhận không. Anh có quyền chỉ sống những giây phút mê đắm này không. Anh sẽ làm được ǵ cho cô nữa sau những giây phút cuồng si này. Cô c̣n bé nhỏ quá, ngây thơ quá. Anh không có quyền. Anh không có quyền. Dù anh biết anh từ chối là hèn nhát, là làm cô thất vọng, đau đớn.

Anh nhẹ nhàng gỡ tay cô ngồi lên:

- Anh xin lỗi em. Nhưng anh không thể. Anh không có quyền.

Anh đứng lên đi tới ngồi ở bàn viết, châm một điếu thuốc và nói nhẹ nhàng:

- Em mặc áo vào đi. Anh đưa em đi ăn kem. Anh rất yêu và quư trọng em nên anh phải ǵn giữ cho em. Em đừng buồn. Em là thiên thần bé nhỏ của anh.  

Anh nghe tiếng cô thổn thức nhưng không quay lại, cho đến khi cô ngồi dậy lặng lẽ mặc áo.

 

 

14. Mầm thất bại vô phương cứu chữa. 

Trước khi con đường Tự Do được rào lại, một cuộc tranh luận dữ dội xẩy ra giữa các thành viên trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên. Trong một phiên họp khẩn cấp và bất thường từ 12g30 trưa, Tổng thư kư của Hội Đồng Sinh Viên mang đến lệnh của Tướng Tư Lệnh Vùng như sau: Phải để cho quân đội rào lại quăng đường vừa khai thông và Quân Vụ Thị Trấn có nhiệm vụ giữ ǵn quăng đường cấm. Nếu sinh viên có hành động chống đối lại biện pháp này, quân đội sẽ không chiụ trách nhiệm và không bảo đảm an ninh cho sinh viên. Biện pháp này được thi hành theo lời yêu cầu của người Mỹ để bảo đảm cho các cơ sở của họ, nếu không toàn thể quân đội Mỹ sẽ triệt thoái ra khỏi Miền Trung trong ṿng 24 giờ đồng hồ. V́ t́nh h́nh quân sự khẩn trương, Bộ Tư Lệnh Vùng thấy không thể không thỏa măn yêu sách này của người Mỹ và yêu cầu sinh viên tỏ ra hiểu biết để khỏi làm tổn thương đến an ninh quốc gia.

Cuộc tranh luận bùng nổ. Tổng thư kư và Thủ quỹ đồng ư với lệnh của ông Tướng, Chủ tịch và Hoài,

Phó chủ tịch Hội Đồng Sinh Viên cương quyết bảo vệ t́nh trạng khai thông của đường Tự Do v́ không thể phản bội nguyện vọng của sinh viên và quần chúng một cách quá trắng trợn như thế. Nhiệt t́nh của sinh viên c̣n nóng hổi trên mặt đường, mồ hôi họ nhỏ xuống chưa kịp ráo. Dấu chân họ chưa nḥa vết. Dân chúng có bao nhiêu người chưa kịp đi qua một lần con đường vừa tẩy xong dấu ô nhục. Hơn nữa, hành động khai thông đường Tự Do là một hành động tượng trưng có tính cách cảnh cáo người Mỹ để họ thay đổi chính sách. Nếu bây giờ rào lại tức là chịu thua người Mỹ và chính sách của họ vẫn tiếp tục, người Việt bất lực sẽ cúi đầu măi măi. 

Chủ tịch Hội đồng Sinh viên gọi điện thoại cho ông Tướng tư Lệnh vùng mấy lần không gặp. Sự kiện thật trầm trọng và nan giải. Rào lại hay không rào lại đều mang đến những hậu quả không lường trước. Chủ tịch Hội Đồng Sinh Viên định triệu tập buổi họp khoáng đại sinh viên để lấy ư kiến chung nhưng lại đắn đo. Nếu buổi họp được triệu tập, chắc chắn sinh viên sẽ nổi loạn tức khắc. Sinh viên nổi loạn và đơn phương hành động có lợi cho đại cuộc không? Nếu không có buổi họp giải thích, khi con đường bị rào lại, Ban Thường vụ sẽ ăn nói thế nào với sinh viên. Kẻ lănh đạo nhiều khi phải ngậm đắng nuốt cay, chịu mang tiếng để bảo toàn cho đại cuộc. Có nên không? Cuối cùng, bao nhiêu cố gắng tuyệt vọng đều vô hiệu quả dưới quá nhiều áp lực của những vấn đề trầm trọng. Con đường vẫn bị rào lại. Trơ trẽn. Ô nhục. Tủi hổ. Gớm ghiếc. Kinh tởm. Như một vụ hiếp dâm công khai. Như số phận người Việt nhược tiểu. 

Từ đó, sự chia rẽ bắt đầu lớn dần  giữa những người trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên. Trong một buổi họp kế tiếp của Ban Thường vụ, vấn đề đường lối hành động của Hội Đồng Sinh Viên được đưa ra xét lại. Buổi họp chỉ có bốn người: Chủ tịch, Tổng thư kư, Thủ quỹ và Hoài, Phó chủ tịch. Một số ủy viên khác vắng mặt.

Chủ tịch trịnh trọng mở đầu:

- Theo quyết định của phiên họp khoáng đại đầu tiên thành lập Hội đồng Sinh Viên, đường lối hoạt động của chúng ta do chúng ta tự vạch ra trên tinh thần đại học tự trị và trách nhiệm trí thức của sinh viên, không chấp nhận bất cứ áp lực nào từ đâu đến. Tuy nhiên, mục đích và lư tưởng của chúng ta là thể hiện ư nguyện của quần chúng cũng như tất cả các lực lượng nhân dân khác đă thành lập trước hay sau chúng ta. Do đó, tuy trung thành với tôn chỉ đă vạch ra nhưng không phải chúng ta hoạt động riêng rẽ, không quan tâm đến hướng đi chung của phong trào mặc dù chúng ta vẫn có những vấn đề và cách giải quyết riêng không thể ḥa đồng với các lực lượng khác một cách tuyệt đối. Chúng ta đi song song bên cạnh họ trên những phương diện nào chúng ta có thể làm được, nhất là đối với Lực Lượng Nhân Dân Đấu Tranh Cách Mạng khởi xướng phong trào. Chúng ta không tự ái, chúng ta không sợ được lănh đạo nếu quả thật được lănh đạo xứng đáng, nhưng chúng ta có những giới hạn về sứ mạng và quyền lợi quyết không thể chối bỏ hay làm ngơ. Từ khi bắt đầu hoạt động, chúng ta đă cố gắng theo đúng con đường ḿnh vạch ra giữa bao nhiêu khó khăn, nhưng gần đây những giới hạn chúng ta cần ǵn giữ đă bị xâm phạm. Điều đó có lẽ tất cả các bạn đều nh́n thấy, do đó tôi đề nghị các bạn xem lại vấn đề và t́m cách giải quyết. 

Tổng thư kư lên tiếng ngay sau khi chủ tịch ngừng lời:

- Tôi thấy vấn đề không có ǵ trầm trọng hết và cũng không cần bàn căi nhiều. Từ trước chúng ta vẫn trung thành với đường lối vạch ra  và cho đến nay chưa thấy có triệu chứng ǵ cho thấy chúng ta đă đi xa đường lối đó cả. Chúng ta vẫn hoạt động theo ư riêng tuy đôi khi phải san sẻ đường lối chung của phong trào. Điều này không quan hệ ǵ và không phương hại đến chúng ta, hơn nữa đó c̣n là điều hay v́ chúng ta làm việc chung cho nguyện vọng của đa số và cách làm việc của chúng ta đă chứng tỏ chúng ta hành động cho đám đông chứ không phải v́ tự ái hay v́ quyền lợi riêng. Không có lư do ǵ để chúng ta đi ngược lại với Lực Lượng Nhân Dân hay các lực lượng khác cả. Chúng ta đă làm việc đắc lực và hữu hiệu bên cạnh họ. Chúng ta có thể tiếp tục như thế măi cho đến khi phong trào thành công. 

Thủ quỹ hăm hở đứng lên:

- Tôi hoàn toàn đồng ư với anh Tổng thư kư. Con đường chúng ta theo đuổi rất hợp lư và cho đến bây giờ chúng ta vẫn trung thành được với đường lối đă vạch ra. Hội Đồng Sinh Viên là một lực lượng có thể nói có nhiều khả năng và uy tín nhất trong phong trào. Chúng ta đă đi chung đường với quần chúng một cách vững vàng. Không có ǵ đáng phải ân hận cả.

Hoài phát biểu sau khi chăm chú lắng nghe tất cả mọi ngưởi:

- H́nh như các anh đă nh́n vấn đề một cách giản dị và trừu tượng quá. Tôi nghĩ chúng ta phải đi vào chi tiết với những dữ kiện hẳn hoi để mô tả t́nh trạng hiện tại một cách xác thực trước khi đi đến kết luận cần thiết. Căn bản tranh luận đương nhiên là quyết định đầu tiên của chúng ta về cách thế hoạt động vừa độc lập vừa hợp tác với các lực lượng bạn. Giới hạn của cách thế hoạt động này tuy uyển chuyển mềm dẻo nhưng phạm vi xê dịch của nó đến một mức độ nào đó chúng ta có thể đồng ư với nhau một cách dễ dàng. Do đó, nh́n lại quá khứ, đánh giá những sự kiện chính, ta có thể kết luận những giới hạn đó có bị vi phạm hay không.

Trường hợp gần nhất, vấn đề khai thông đường Tự Do. Trong khi chúng ta đang họp, một buổi họp hoàn toàn của sinh viên, trong giảng đường đại học, thế mà Lực Lượng Nhân Dân đă can thiệp vào nội bộ chúng ta một cách lộ liễu, ngay trên bàn chủ tọa đoàn, trước mặt tất cả sinh viên. Lực Lượng Nhân Dân đă nhân danh cái ǵ để làm như thế. Họ đâu phải là kẻ lănh đạo trực tiếp chúng ta v́ ngay từ đầu chúng ta đă không chấp nhận sự lănh đạo đó. Chúng ta chỉ đồng ư đi chung thôi. Có phải họ nhân danh đường lối chung để ngăn cản chúng ta hay không? Mà đường lối chung nào, có phải do tự họ vạch ra và bắt buộc mọi người phải theo? Đường lối chung phải là sự góp ư  của tất cả các lực lượng, trong đó có chúng ta. Tại sao họ không thảo luận với chúng ta từ trước. Việc ǵ họ cũng đơn phương quyết định không hề hỏi đến chúng ta. Bây giờ chúng ta cũng đơn phương hành động, họ lại nhảy vào ngăn cản một cách trắng trợn. Họ có biết làm như thế là bôi nhọ chúng ta, khinh bỉ sinh viên không? Chúng ta không muốn chia rẽ. Chúng ta không muốn tự làm hàng ngũ ḿnh phân hóa trước khi đánh ngă kẻ thù chung nhưng chúng ta không thể làm ngơ trước trường hợp này. Chúng ta phải có thái độ rơ rệt v́ thời gian hoạt động của chúng ta c̣n dài, c̣n nhiều vấn đề khó khăn phải đương đầu, chúng ta cần giải quyết ngay trường hợp này để tương lai không bị vấp ngă.

Trường hợp thứ hai, vấn đề đại diện sinh viên ở các tỉnh. Trước khi có Hội Đồng Sinh Viên đă có người hoạt động ở các tỉnh với danh nghĩa sinh viên. Sau khi Hội Đồng Sinh Viên thành lập, vẫn có người được gởi đi với tư cách sinh viên nhưng chúng ta không biết họ là ai. Hiện tượng đó có nghĩa ǵ? Trong hiện tại, Hội Đồng Sinh Viên là cơ quan duy nhất đại diện cho sinh viên, tất cả mọi hoạt động dưới danh nghĩa sinh viên đều phải do chúng ta chủ trương và chịu trách nhiệm. Dù là một sinh viên thực thụ nhưng khi hoạt động không do chúng ta đề cử, sinh viên đó chỉ hoạt động với tư cách cá nhân, một công dân mà thôi, chúng ta sẽ không chịu trách nhiệm về những cá nhân đó.

Nếu quả thực t́nh h́nh đ̣i hỏi sinh viên có mặt, Lực Lượng Nhân Dân phải hỏi ư kiến chúng ta, họ muốn gởi đi bao nhiêu người, có khả năng về phương diện nào, họ phải báo cho chúng ta biết. Chúng ta sẽ lựa chọn người gởi đi hoạt động với danh nghĩa Hội Đồng Sinh Viên và những người đó chỉ chịu trách nhiệm trực tiếp với Hội Đồng Sinh Viên mà thôi...

Chủ tịch ngắt lời Hoài:

- Xin lỗi anh. Đúng như thế. Tôi không hề hay biết ǵ về việc làm của những người tự nhận là đại diện cho sinh viên ở các tỉnh. Tôi không có một báo cáo nào hết. Tôi hoàn toàn không biết ǵ về họ. Ngày mai tôi sẽ ra một thông cáo nói rơ điều đó v́ chúng ta không thể để người khác qua mặt chúng ta dễ dàng như thế dù người khác đó là Lực Lượng Nhân Dân hay ai cũng thế. Chúng ta phải thi hành đúng quyền hạn của ḿnh.

Ngoài ra c̣n vấn đề này nữa, chúng ta cần phải giải quyết luôn: Vấn đề tài chánh. Từ trước, tất cả tiền bạc, vật dụng của nhân dân ủng hộ đều do Lực Lượng Nhân Dân thu nhận. Hội Đồng Sinh Viên chúng ta thành lập sau và cũng v́ Lực Lượng Nhân Dân hứa rằng quỹ của phong trào là quỹ chung và khi chúng ta cần họ sẽ cung cấp ngay nên chúng ta để yên như thế. Bây giờ những hoạt động của chúng ta phát triển, tốn kém rất nhiều và mỗi lần chúng ta cần, Lực Lượng Nhân Dân bắt đầu gây khó khăn hay chỉ đưa rất hạn chế. Vấn đề tài chánh là vấn đề thiết yếu của bất cứ công cuộc nào. Những hoạt động của chúng ta bị giới hạn cũng v́ không có quỹ riêng. Tôi đề nghị ngày mai chúng ta sẽ ra thông báo cho đồng bào biết ai muốn ủng hộ sinh viên th́ mang đến trụ sở của chúng ta. Điều này nhất định phải được thi hành v́ khi lệ thuộc về tài chánh là chúng ta phải lệ thuộc tất cả. Đây cũng là một cách để giữ cho đường lối hoạt động của chúng ta được đôc lập.

Tổng thư kư nhún vai:

- Các anh nóng nảy quá. Tôi nghĩ chúng ta kiểm xét lại t́nh h́nh chứ không phải t́m cách tố cáo nhau.

Hoài giơ tay về phía Tổng thư kư:

- Tôi phản đối anh Tổng thư kư. Ở đây không có ai t́m cách tố cáo ai cả. Chúng ta chỉ tŕnh bày sự thật. Xin anh thận trọng lời nói một chút.

Tổng thư kư đập tay xuống bàn:

- Thận trọng cái ǵ. Các anh phải biết...

Chủ tịch đứng lên nói lớn:

- Xin các anh b́nh tĩnh. Chúng ta c̣n nhiều vấn đề cần thảo luận. Xin các anh b́nh tĩnh để cuộc họp có thể tiếp tục.

Thủ quỹ nh́n soi mói vào Chủ tịch rồi quay sang Hoài:

- Tôi thấy h́nh như các anh có vẻ bất măn.

Chủ tịch nhíu mày:

- Không có ai bất măn  ǵ hết. Anh đừng nhầm. Tôi yêu cầu các anh trở lại vấn đề. Chúng ta đang xem xét tính cách độc lập của chúng ta có bị vi phạm không, vi phạm đến mức độ nào và chúng ta phải có thái độ ra sao.

Tổng thư kư cố dịu giọng:

- Vấn đề thứ nhất: Đồng ư Lực Lượng Nhân dân có can thiệp một cách lộ liễu vào nội bộ chúng ta, nhưng không phải họ không có lư do. Đường lối chung của chúng ta bây giờ là chỉ nhắm vào đối tượng Chính Quyền Trung Ương và khoan nhắm đến các đối tượng khác. Đối với người Mỹ, chúng ta phải dè dặt. Lực Lượng Nhân Dân sợ chúng ta sẽ bạo động và như vậy rất nguy hiểm. Cũng may không có ǵ đáng tiếc xảy ra. Có thể chúng ta sẽ nói với họ, lần sau nếu gặp trường hợp tương tự, họ cần khéo léo hơn.

Vấn đề thứ hai: Các sinh viên đi hoạt động ở các tỉnh từ trước khi Hội Đồng Sinh Viên thành lập, họ được Tổng Hội Sinh Viên, cơ quan đại diện cho sinh viên trước khi có phong trào tranh đấu gởi đi, như thế họ vẫn hoạt động hợp pháp. Chúng ta không thể trách họ v́ lúc đó chúng ta chưa có. Dù sao họ cũng chưa làm điều ǵ lầm lỗi. C̣n vấn đề độc lập tài chánh, tôi thấy hơi khó khăn. Bây giờ nếu chúng ta ra thông báo nhận tiền ủng hộ riêng, đồng bào sẽ nghĩ thế nào. Đồng bào sẽ nghĩ chúng ta chia rẽ nhau và nguy hiểm hơn nữa, kẻ thù sẽ dựa vào chỗ đó để tấn công chúng ta. Phong trào này là một phong trào chung, tranh đấu cho nguyện vọng chung của quần chúng. Chúng ta tuy có nhiều lực lượng nhưng thực ra chỉ là một. Sự thống nhất bây giờ là điều thiết yếu. Cần tránh mọi sự nứt rạn có thể đưa đến đổ vỡ. Chúng ta không được phép quên điều này. 

Chủ tịch gật gật đầu:

- Vâng. Vâng. Chính v́ lư do đó mà chúng ta cần giải quyết vấn đề ngay từ bây giờ. Nếu chúng ta bỏ qua hay cố t́nh làm ngơ, cái ung nhọt sẽ tăng trưởng và ung thối. Chừng đó không có cách ǵ cứu văn. Dù sao đi nữa, chúng ta cũng cần phải cảnh cáo Lực Lượng Nhân dân. Nếu họ không thay đổi thái độ, buộc ḷng chúng ta phải đoạn giao với họ.

Tổng thư kư trừng mắt nói lớn:

- Đoạn giao thế nào được. Anh có biết làm vậy sẽ nguy hiểm thế nào không. Trước khi có hành động nào, chúng ta cần tiên liệu hậu quả của nó để khỏi ân hận sau này.

Hoài tiếp lời tổng thư kư tức khắc:

- Đồng ư như thế. Hậu quả thế nào là điều đáng cho chúng ta suy nghĩ nhưng không phải v́ thế mà chúng ta không dám có thái độ rơ rệt.

Thủ quỹ vừa nói vừa nh́n ra cửa sổ:

- Tôi không biết các anh đang làm cách mạng v́ nhân dân hay v́ tự ái nữa. Tại sao lúc nào cũng hằn học với Lực Lượng Nhân Dân...

Chủ tịch to tiếng ngắt lời:

- Anh bảo tự ái cái gi. 

Hoài cố giữ b́nh tĩnh, nói chậm răi:

- Chúng ta làm việc v́ tự ái hay không không phải đến bây giờ mới đặt thành vấn đề. Tôi sợ muộn quá. Mà tại sao lại có thể nghĩ như thế được. Gạt bỏ ra ngoài mọi h́nh thức hay hậu ư lănh đạo có thể có, phong trào này vẫn là môt phong trào thực sự tranh đấu cho quần chúng. Bởi tất cả chúng ta đă bị áp bức trong chiến tranh, nô lệ, nghèo đói. Chúng ta bị cưỡng  bức phải làm những ǵ chúng ta không muốn. Mà làm thế nào được khi những hành động đó có tính cách bôi nhọ chúng ta hay tàn phá quê hương. Chúng ta đ̣i hỏi dân chủ, đ̣i hỏi thở hít không khí tự do, đ̣i hỏi được sống thanh b́nh. Đó đâu phải là khát vọng của một hai ba năm bảy người. Đó là khát vọng của cả dân tộc này. V́ thế, dù phong trào này có do ai khởi xướng đi nữa, bổn phận chúng ta là phải góp sức vào và giữ cho nó măi là một phong trào của quần chúng, dù giả thử kẻ khởi xướng ra ban đầu chỉ đưa danh hiệu quần chúng ra như một chiêu bài. Chúng ta có v́ tự ái không, đó là điều mỗi người nên tự hỏi ḿnh. Bất cứ phong trào nào cũng đều đ̣i hỏi phải có sự lănh đạo. Điều đó dĩ nhiên. Chúng ta không phải là kẻ lănh đạo tối cao v́ chúng ta chỉ ở vị trí đóng góp. Chúng ta không sợ được người khác lănh đạo nhưng chúng ta sẽ cố gắng làm cho sự lănh đạo đó sáng suốt và hiệu quả hơn. Không phải chúng ta tự ái. Nếu v́ tự ái th́ hơn mấy ngàn sinh viên đă không để chúng ta lănh đạo họ. Chúng ta có ǵ hơn họ đâu. Chúng ta chỉ ở vị trí và có vài điều kiện thuận lợi nào  đó nên họ đă đồng ư bầu chúng ta thay mặt cho họ. Vị trí, chức vụ không quan trọng, chỉ có mỗi người đều làm hết sức trong vai tṛ của ḿnh mới là điều quan trọng thôi...

Buổi họp kéo dài rất lâu, cuối cùng Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên đồng ư ba điểm:

- Cảnh cáo Ban Thường vụ Lực Lượng Nhân dân một cách khéo léo và yêu cầu tổ chức những buổi họp chung giữa các lực lượng để thảo luận về đường lối chung và để hoạt động khỏi dẫm chân hay trái ngược nhau.

- Tuyên bố mọi hoạt động với danh nghĩa sinh viên phải do Hội Đồng Sinh Viên chủ động và chịu trách nhiệm trực tiếp trước Hội Đồng Sinh Viên.

- Độc lập về tài chánh bằng cách ra thông báo kêu gọi dân chúng ủng hộ riêng sinh viên.

Hội Đồng Sinh Viên vượt qua những khó khăn này để rồi phải đương đầu với những khó khăn khác. Con đường c̣n rất dài và trở ngại nào cũng có thể vượt qua nếu ngăn cản được sự đổ vỡ nơi chính ḿnh.

Đó mới là mầm thất bại vô phương cứu chữa.

 

 

15. Tiếng hát đắm say.

Buổi chiều, sau phiên họp căng thẳng ở Hội Đồng Sinh Viên, Hoài mệt mỏi trở về nhà, không buồn đi ăn tối. Anh vừa nằm nghỉ ngơi một chút, sắp thiu thiu ngủ th́ có tiếng gơ cửa. Hoài choàng dậy ra mở cửa, thấy Hoài Nhân. Hoài tự dưng cảm thấy không thoải mái, anh bảo:

- Xin lỗi. Hôm nay tôi mệt quá và muốn yên tĩnh một ḿnh. Hôm khác đến chơi nghe.

Anh khép cửa lại nhưng Hoài Nhân đă cho tay vào khe cửa. Anh ta nh́n Hoài đăm đắm:

- Ḿnh nhớ Hoài quá. Hoài đừng ác. Để cho ḿnh vào đi.

Hoài chần chừ một chút rồi quả quyết:

- Không. Bây giờ th́ không. Tôi đóng cửa đây.

Anh định kéo cửa nhưng Hoài Nhân vẫn đứng yên:

- Ḿnh nhất định không đi đâu. Hoài có đóng cửa làm dập tay ḿnh cũng không đi.

Mắt Hoài Nhân sáng lên một cách kỳ lạ, đắm đuối và cương quyết. Hoài thử kéo cửa dập nhẹ vào tay anh ta, Hoài Nhân vẫn không buông. Anh đành nhượng bộ bỏ quay vào giường nằm.

Hoài Nhân đến bên anh âu yếm:

- Hoài mệt lắm hả. Để ḿnh xoa bóp cho nghe. Ḿnh biết nghề này đó.

Hoài xoay ḿnh vào trong:

- Cám ơn. Tôi chỉ muốn ngủ thôi.

Hoài Nhân lấy chiếc mền mỏng cuối giường đắp cho Hoài:

- Ừ, Hoài ngủ đi. Để ḿnh hát ru cho Hoài ngủ. Được ngồi bên cạnh Hoài thế này là ḿnh hạnh phúc rồi. 

"Ngày một ngày hai tiễn biệt nhau, chẳng được cùng em kê gối sầu..." Anh ta hắng giọng và bắt đầu bài hát quen thuộc, giọng ấm và đầy xúc cảm. Hoài chập chờn trong tiếng hát của Hoài Nhân.

Chao ôi, con người này mới thật lạ lùng. Sao anh ta lại có thể si mê đến thế. Anh ta đă đưa cho Hoài xem những cuốn vở ghi chép bài giảng có các chỗ trống viết đầy kín tên ghép Vũ Hoài Nhân. Có lần anh ta giải thích thêm về cái tên ghép này. Vũ Hoài Nhân là mưa nhớ người, c̣n Nhân Hoài Vũ là người nhớ mưa. Cũng có thể là Hoài Vũ Nhân - nhớ mưa, nhớ người. Vũ Nhân Hoài - mưa, người đều nhớ. Anh ta cho đó là một cái tên định mệnh và anh ta đă chờ đợi hai mươi năm mới gặp người của số phận.

Trong vở của Hoài Nhân c̣n có những h́nh vẽ phác thảo khuôn mặt Hoài với nhiều góc độ. Có khi anh ta ngồi nh́n Hoài để vẽ, có khi anh ta vẽ theo trí nhớ và tưởng tượng. Thỉnh thoảng là h́nh ảnh một con mắt trong đó có chiếc thuyền đang trôi mà anh ta đă từng nói về mắt Hoài. Đó là một cách biểu lộ niềm nhớ nhung của anh ta. Chưa kể rất nhiều bài thơ bày tỏ t́nh cảm nồng nhiệt mê đắm mà anh ta vẫn gởi cho Hoài, chép trên những mảnh giấy nhỏ xíu và chữ viết nhỏ li ti như kiến.

Có một lần anh ta làm Hoài phát sợ. Hôm đó, hai người đi lên lầu của trường Đại học Văn khoa chơi. Dăy nhà hai tầng h́nh chữ nhật khép kín, bên trong là sân, có chỗ người ta xây bao lơn nhô ra phía ngoài để làm mái che cho lối đi phía dưới. Trong hành lang của tầng lầu có lan can nhưng ở ngoài bao lơn không có lan can. Hoài Nhân rủ Hoài leo qua lan can ra ngoài bao lơn đứng chơi. Lúc đó là giờ nghỉ, sinh viên đi lại đông nghịt bên dưới. Đứng nói chuyện một lúc, chợt Hoài Nhân nắm tay Hoài kéo ra sát mép bao lơn, giọng anh ta lạc đi:

- Hoài này, ḿnh yêu Hoài và Hoài cũng yêu ḿnh. Phải không? Hoài nói đi. Nếu Hoài nói không yêu ḿnh, ḿnh sẽ nhảy xuống đây ngay lập tức. 

Hoài nh́n vào mắt Hoài Nhân và thấy trong đó một nỗi khao khát xen lẫn niềm tuyệt vọng, đau đớn kỳ lạ. Hoài thấy rơ nếu Hoài nói không, anh ta sẽ không ngần ngại nhảy xuống. Hoài vừa bực vừa thương hại. Anh cố lấy giọng đùa cợt:

- Nhảy làm ǵ. Chỉ tổ găy chân thôi chứ không chết đâu. Găy chân nằm một chỗ làm sao đi tán gái, tỏ t́nh được. Đừng có dại nghe.

Hoài Nhân nghiêm giọng:

-  Ḿnh không đùa đâu. Ḿnh van Hoài. Hoài nói thật đi.

Hoài cười to:

- Yêu là ǵ? Có ai nói "Yêu là chết ở trong ḷng một ít". Muốn yêu tức là muốn chết dần ṃn. Mà trước sau ai cũng chết. Đừng có vội ǵ. Chết dần ṃn nhưng trong hạnh phúc th́ cũng thú. Phải không?

Anh bỗng kéo mạnh Hoài Nhân vào trong rồi bước vội đến lan can leo vào hành lang:

- Thôi. Chuông reo tới giờ học rồi. Xin mời Hoài Nhân.

Anh ta đành tiu nghỉu đi theo Hoài.

Thời gian từ khi các trường đại học băi khóa để đấu tranh, Hoài Nhân cũng có tham gia. Anh ta t́nh nguyện vào ban phát thanh để được gần Hoài. Hoài Nhân vừa viết bài vừa làm xướng ngôn viên. Anh ta viết các bài về t́nh tự dân tộc hơi ướt át nhưng tràn đầy xúc cảm, thỉnh thoảng cũng dùng được trong các buổi phát thanh. Thời gian này anh ta ít có dịp nói chuyện riêng với Hoài v́ Hoài rất bận rộn và luôn làm việc giữa đám đông. 

Bây giờ Hoài Nhân ngồi đó, bên cạnh Hoài, hát không ngừng những bài t́nh ca diễm tuyệt hay sầu muộn. Bên ngoài khung cửa sổ trời tối dần, một vài ánh sao nhấp nháy lẻ loi. Căn pḥng ch́m dần trong bóng đen và Hoài ngủ thiếp đi. Tiếng hát của Hoài Nhân vẫn không ngừng bay lượn trong khoảng không gian bé nhỏ, càng lúc càng th́ thầm dịu dàng vỗ về. Hoài Nhân muốn nằm xuống cạnh Hoài nhưng rồi không dám. Anh ta vẫn ngồi đó, ru Hoài và ru cả chính ḿnh bằng tiếng hát đắm say.

 

 

16. Một ḿnh giữa cơn lốc.

Hai người đi lên mấy bậc cấp của ṭa cư xá giáo sư đại học, rẽ qua hành lang bên phải, ngừng lại trước cánh cửa thứ ba. Đây là pḥng riêng của chủ tịch Hội Đồng Sinh Viên. Hoài im lặng nh́n chủ nhân mở cửa. Hai người bước vào. Bên trong có hai pḥng, pḥng khách và pḥng ngủ thông nhau bằng một lối đi nhỏ. Pḥng khách khá rộng. Vách không trang hoàng. Giữa pḥng có một bàn lớn, một ghế dựa có nệm. Trên bàn đầy bụi, sách báo ngoại ngữ nằm ngổn ngang. Chủ nhân lên tiếng:

- Tôi ít ở đây lắm, thỉnh thoảng mới về ngủ, c̣n học hành, làm việc ở nơi khác.

Hoài lấy một tờ báo đập bụi ở ghế:

- Chỗ ở như thế này mà bỏ trống th́ phí quá. Tụi này năm nào cũng phải chật vật lắm mới kiếm được một căn pḥng nhỏ bằng nửa chừng này thôi. Chỉ kê vừa đủ một cái giường, một cái bàn là hết.

Chủ nhân đưa tay ngăn:

- Đừng ngồi đây bẩn lắm. Vào trong này nằm nghỉ cho khỏe để chốc nữa đi.

Hai người vào pḥng ngủ. Chiếc giường sắt có nệm rộng thênh thanh. Chủ nhân bảo:

- Anh nằm chơi tôi đi tắm rửa tí nghe.

Hoài cởi giày nằm xuống giường. Ḷ xo nhún dưới lưng. Hoài và Chủ tịch Hội Đồng Sinh Viên đến đây để đợi đi gặp Lănh Tụ Tối Cao. Chiều hôm trước, lúc hai người đang đứng nói chuyện ở hành lang của trụ sở, có một người kín đáo đến báo Lănh Tụ Tối Cao muốn gặp hai người để thảo luận mấy vấn đề quan trọng. Giờ gặp được hẹn vào chiều nay trong một ngôi chùa ở phía tây thành phố. Đây là lần đầu tiên Lănh Tụ Tối Cao mời hai người đến bàn chuyện. Lúc được mời, Hoài hơi ngạc nhiên một chút nhưng sau đó hiểu ngay lư do. Điều tất nhiên phải như thế.

Hoài vắt tay sau gáy nh́n lên đ́nh màn. Chiếc màn rộng và trắng. Sang trọng và xa hoa. Không hiểu sao anh nghĩ thế. Có lẽ anh quen nằm trên giường bố, với mùng nhà binh hay những loại mùng tuyn rẻ tiền vàng rách lỗ chỗ. Hoài liếc sang bên phải. Một cái giá gỗ dài nằm dọc theo tường có treo bốn, năm bộ veston nhiều màu, có lẽ rất đắt tiền. Hoài thốt nhớ đến những lời tâm sự của anh bạn chủ tịch Hội Đồng Sinh viên, người đă làm việc chung với anh từ mấy tháng nay v́ công việc hơn là v́ thân t́nh. Hai người quen nhau từ khi Hội Đồng Sinh Viên Liên Khoa được thành lập. Hoài không hiểu rơ người bạn mới này lắm v́ chỉ thỉnh thoảng mới có dịp nói chuyện với nhau, thường là trước hay sau các phiên họp. Không có điều kiện ǵ làm cho tương quan đó thân thiết hơn. Hoài thấy cũng không cần phải tạo t́nh thân đó.

Sau vài lần nói chuyện, Hoài được biết anh bạn này là con một gia đ́nh giàu có ở Sài G̣n, hồi trung học, học trường Pháp, vào đại học từ sáu, bảy năm trước, học được vài năm, bỏ đi làm áp phe, thầu khoán, kiếm được nhiều tiền, đă từng chơi bời phóng đăng, mua xe đua, giao dịch với đủ các giới. Mấy năm gần đây, không hiểu v́ lư do ǵ, bỏ Sài G̣n ra ghi tên học đại học ở đây. Anh có căn pḥng ở cư xá đại học này v́ là bà con với một ông khoa trưởng nào đó. Từ hồi có phong trào tranh đấu, anh được nhiều người biết đến với chức vụ Chủ Tịch Hội Đồng Sinh Viên. Anh vốn là chủ tịch Ban Đại  Diện Sinh Viên Luật Khoa. Chức vụ này này anh giữ do sự sắp xếp của  Hội đồng Sinh Viên Liên Khoa v́ một lư do đặc biệt, giữ cân bằng về nhân sự giữa các xu hướng khác nhau, chứ không phải v́ uy tín cá nhân của anh. Anh mới theo học ở đại học này và chưa có hoạt động ǵ gây tiếng vang trong sinh viên ở một đại học đă làm xuất hiện bao nhiêu nhân vật độc đáo do những vụ đấu tranh liên tiếp. Từ khi hoạt động chung trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên, Hoài có nhiều  dịp tiếp xúc với anh hơn.

Buổi trưa này, ở trụ sở về, hai người đi ăn cơm chung với nhau rồi về đây nghỉ trưa để đợi giờ hẹn. Trong bữa ăn, sau khi  nghe Hoài nói về tham vọng văn hóa của ḿnh, anh tự nhiên nói đến những tham vọng chính trị của anh. Anh bảo anh dành mười năm để chuẩn bị cho những hoạt động lớn sau này, việc làm bây giờ chỉ có tính cách tập sự mà thôi. Anh tŕnh bày cách kết hợp lực lượng ở bốn vùng chiến thuật, cách dùng người, cách đi đến chính quyền. Những điều tŕnh bày vừa có vẻ hời hợt sáo rỗng vừa có tính cách quan trọng. Hời hợt v́ không có những lập luận với chi tiết hợp lư nhưng quan trọng v́ đó là những điểm then chốt cho một người muốn họat động chính trị chuyên nghiệp.

Có lúc Hoài tự nhiên nghi ngờ không biết có phải đó là ư kiến của chính anh ta không. Con người ngồi trước mặt Hoài hầu như lúc nào cũng có cái ǵ làm cho kẻ đối diện có những ư nghĩ và phê phán hết sức trái ngược. Có lúc người ta thấy anh ta chỉ là một kẻ bộp chộp, nông nỗi, chỉ có bề ngoài, thích tiếng tăm, thích được ca tụng, ba phải, vô lập trường. Có lúc anh ta trở nên một người từng trải, bản lĩnh, tự tin, sâu sắc. Hoài vẫn phân vân về những mâu thuẫn đó. 

Khi nhận được lời mời của Lănh Tụ Tối Cao, anh kéo riêng Hoài ra một nơi để nói chuyện. Anh bảo: "Đừng tỏ vẻ ngạc nhiên hay mừng rỡ ǵ hết. Tôi biết thế nào cũng có ngày ông ta phải nói chuyện với ḿnh. Ông ta đâu thể cứ ngồi trong bóng tối để điều khiển người khác và không thèm nói ǵ với chúng ta măi được. Ông ta đang chủ trương ḥa hoăn, bất bạo động, thế mà hôm qua chúng ta cho đọc trên đài phát thanh điện tín gởi Chính Quyền Trung Ương, nếu không thỏa măn yêu sách của chúng ta th́ sinh viên sẽ bạo động. Thế là ông ta phải lo cuống lên chứ. Từ trước ông ta vẫn tưởng bọn tay chân của ông trong sinh viên có thể chi phối chúng ta dễ dàng, khỏi cần nói chuyện với chúng ta làm ǵ cho mất công. Bây giờ ông ta thấy bọn đó bất lực rồi nên ông phải kiếm bọn ḿnh chứ. Để rồi anh xem. Tôi nói không sai đâu".

Hoài thốt nhiên nghĩ đến một lần hai người t́nh cờ nói chuyện về Yoga, anh bảo Hoài nh́n vào mắt anh thử xem. Con mắt hơi lộ mầu nâu của anh bỗng đứng sững lại, xương hốc mắt như nổi hẳn lên, kéo về đằng sau nối liền với mấy đường gân hằn rơ ở thái dương. Khuôn mặt anh bất động, sống mũi cao, cánh mũi mở rộng, môi mỏng mím lại thành một đường ngang thẳng trên chiếc cằm nhọn. Khuôn mặt không biểu lộ ǵ nhưng có vẻ ngầm chứa một sức mạnh đang ở thế thủ. Xong anh bảo: "Tôi chỉ cần ngồi thiền một lúc là có thể đoán biết những ǵ sắp xẩy ra." Hoài đă cười thầm khi nghe anh nói như vậy. Hoặc huênh hoang hoặc tài t́nh quá. Đôi khi anh chứng tỏ được sự can đảm và ngay thẳng. Vào một giai đoạn có sự xung đột dữ dội về khuynh hướng hành động giữa nhiều nhóm sinh viên, có người bảo anh sẽ bị một nhóm sinh viên quá khích thanh toán, thế mà anh đă bảo thẳng vào mặt một sinh viên vẫn hoạt động thường xuyên ở trụ sở rằng: "Tôi biết ai cho anh theo dơi tôi từng giờ từng phút, lúc nào cũng ŕnh rập nghe ngóng. Tôi bảo cho anh biết tôi không phải là một thằng tù đâu nghe." Sự thẳng thắn đó có lợi cho anh không lại là chuyện khác. 

Trong Ban Thường vụ, Hoài thường đi đôi với anh v́ hai người cùng có khuynh hướng độc lập, muốn trung thành với đường lối và tinh thần đích thực của một Hội Đồng Sinh Viên. Trong hoàn cảnh của phong trào tranh đấu hiện tại, theo đuổi chủ trương độc lập, không nghe lệnh một cách máy móc là cả một sự phấn đấu khó khăn và nhọc nhằn. Sự phấn đấu này đă đưa hai người lại gần nhau một chút, một chút thôi, vừa đủ để sát cánh như hai chiến sĩ đồng đội trong một cuộc giao tranh. Ở đây không là cuộc giao tranh mà chỉ là một trường hợp phải luôn ngoái nh́n lại đằng sau để đối phó với một vài đồng đội khác trong khi phải chiến đấu với kẻ thù trước mặt. 

Đang nằm nghỉ lan man, có tiếng động, Hoài quay lại. Anh bạn chủ tịch đi vào, áo cởi vắt trên vai cười bảo:

- Moa xin lỗi v́ phải tắm rửa hơi lâu một tí nghe. Bây giờ nằm nghỉ dưỡng sức để chốc nữa c̣n phải nghe ông ta thuyết phục chứ.

Hai người nằm song song trên giường. Im lặng một lúc. Anh bạn chủ tịch nhỏm dậy chống tay lên gối:

- Cái giường này mà nằm với một cô gái th́ tuyệt. Lâu nay bận rộn quá quên cả chuyện đó. Cái điệu này cứ kéo dài th́ ốm người.

Rồi anh đổi giọng:

- Tôi thấy t́nh h́nh có vẻ bế tắc quá. Chính Quyền Trung Ương cứ làm ngơ trước những đ̣i hỏi của phong trào. Chẳng lẽ cứ kéo dài t́nh trạng này măi sao. Phải t́m ra một lối thoát chứ.

Hoài trở ḿnh đáp:

- Tôi sợ nhất là làm đồng bào kiệt sức. Bắt họ băi thị đ́nh công măi rồi họ lấy ǵ mà ăn. Đâu phải ai cũng giàu. Đa số chỉ trông vào lợi tức do việc làm, mua bán hàng ngày của ḿnh, nghỉ làm vài ngày là có thể đói. Dù cho họ có tinh thần cao đến mấy  đi nữa, chúng ta cũng không nên lợi dụng họ quá đáng. Sức họ có hạn thôi. Mà nếu băi thị đ́nh công có hiệu lực th́ không kể, đằng này Chính Quyền Trung Ương quá quen rồi, không thèm để ư nữa. Vả lại, thành phố chúng ta đâu phải là một trung tâm thương mại hay kỹ nghệ quan trọng. Băi thị đ́nh công chỉ thiệt hại cho chúng ta thôi chứ Chính Quyền Trung Ương không hề hấn ǵ. Tôi cho hoặc phải tấn công trực tiếp Chính Quyền Trung Ương hoặc quyết liệt với người Mỹ ở đây, như thế mới có thể đi đến kết thúc, nếu không chúng ta sẽ kiệt sức hay tự tan ră v́ nội loạn.

Anh bạn chủ tịch ngồi hẳn dậy:

- Trong trường hợp chúng ta chưa thể hành động ở thủ đô v́ chưa chuẩn bị đủ và người Mỹ ở đây triệt thoái ra khỏi Miền Trung th́ anh nghĩ chúng ta có đủ sức để tự trị không?

Hoài thở dài:

- Đó chính là điều nan giải. Từ trước chúng ta vẫn sống nhờ thủ đô đủ mọi thứ: gạo, hàng hoá, lương bổng và bao nhiêu thứ khác. Nếu chúng ta cắt liên lạc với thủ đô để tự trị, chắc chắn chúng ta không thể chịu đựng được lâu dài, nhất là về kinh tế. Hơn nữa chúng ta c̣n phải đề pḥng quân đội của Chính Quyền Trung Ương tấn công. Liệu dân chúng có c̣n đủ niềm tin để theo đuổi đến cùng không?

Anh bạn Chủ tịch nh́n một lúc lâu vào mắt Hoài, ṿng tay trên ngực, im lặng một lúc và nói giọng trầm trầm:

- Cái yếu của chúng ta là ở đó. Tại sao chúng ta không có thế lực ngoại quốc làm hậu thuẫn. Không một quốc gia nhược tiểu nào có thể xây dựng xứ sở ḿnh mà không phải cần đến sự giúp đỡ của một cường quốc khác. Các phong trào kháng chiến hay tranh đấu như thế này lại càng cần sự giúp đỡ như thế. Có lẽ bây giờ là lúc chúng ta phải nghĩ đến cường quốc đó. Cường quốc nào cũng được. Có thể lắm chứ. Họ sẽ giúp ta tiền bạc, vũ khí và người nữa nếu cần. Anh nghĩ thế nào?

Hoài bỗng cảm thấy khó chịu, không dấu được vẻ bực tức:

- Tôi hoàn toàn phản đối ư kiến đó. Tôi thấy chúng ta chỉ trông cậy được ở chúng ta thôi. Bọn ngoại quốc nào cũng là bọn chó chết. Giúp đỡ v́ nhân đạo, v́ lư tưởng này nọ chỉ là chiêu bài bịp bợm, che dấu những hậu ư bẩn thỉu. Trong quá khứ, hiện tại và cả mai sau nữa, một cường quốc khi nhúng tay vào nội bộ một quốc gia nhược tiểu dưới bất cứ h́nh thức nào cũng là bắt đầu một công cuộc vụ lợi. Chúng ta có quá thừa kinh nghiệm đau xót để tin như thế. Dù thế nào đi nữa, chúng ta cũng chỉ có thể trông cậy vào sức chiến đấu và máu xương của ḿnh thôi. Đối với tôi, đó là niềm tin bền vững nhất không ǵ có thể lay chuyển.

Hoài ngừng lại, anh bạn chủ tịch nh́n thẳng lên đ́nh màn không nói ǵ. Một lúc lâu, hai người vẫn yên lặng. Sau cùng Hoài ngồi dậy vươn vai:

- Có lẽ sắp đến giờ rồi, ḿnh sửa soạn đi là vừa.

Anh bạn chủ tịch nh́n đồng hồ tay:

- Ừ, c̣n mười lăm phút nữa.

Hoài đang cúi xuống mang giày chợt ngẩng lên:

- À, c̣n điều này, chúng ta nên có thái độ nào khi nghe ông ta nói chuyện đây?

- Tôi nghĩ có lẽ nên im lặng nhiều hơn.

- Tôi cũng nghĩ vậy. Chúng ta đến để nghe và chỉ nói những lúc cần thôi. Khoan tỏ thái độ ǵ hết, nhưng cũng c̣n tuỳ thái độ ông ta nữa. Sau vụ này, thế nào chúng ta cũng c̣n nhiều dịp khác. Phải từ từ đă.

- Cần thận trọng v́ ông ta khôn ngoan và xét đoán người tài t́nh lắm. 

Hoài đứng dậy đi ra rửa mặt. Anh mở nước chảy vào chậu sứ trắng. Nh́n chậu nước đầy lên, xoáy cuộn ở giữa, những bọt không khí quay cuồng, tự nhiên có cái ǵ như đang dâng lên. Từ chậu nước này hay từ trong ḷng anh. Mang mang, mệt mỏi và cô đơn. Anh cúi xuống, vốc nước vả vào mặt, vuốt lên tóc. Nước lạnh thấm vào thớ thịt. Cảm giác đó rơ dần. Anh thấy ḿnh cô đơn. Cô đơn hoàn toàn trong cuộc chiến đấu này. Những đường phố, những thác người, những rừng biểu ngữ. Tiếng loa phóng thanh. Những buổi họp. Những lần gào thét trước đám đông. Tất cả quay cuồng cuốn lên như một cơn lốc vừa tan đi. C̣n lại anh. Một ḿnh. Chỉ một ḿnh thôi. Không bạn. Không thù. Không phẫn nộ. Không nhiệt thành. Không mưu tính. Anh đứng đó. Cơn lạnh thấm vào da thịt. Nỗi chán mỏi từ dưới chân dâng lên. Đầy tràn. Mênh Mông.

Anh thốt nhớ đến những điều anh bạn Chủ tịch vừa nói về thế lực hậu thuẫn của ngoại quốc. Tại sao người ta có thể nghĩ thế được. Từ trước anh bạn vẫn chủ trương hoạt động độc lập mà. Anh bạn là người cuối cùng trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên mà anh có thể chia sẻ khuynh hướng. Bây giờ th́ hết rồi. Anh ta chỉ chủ trương độc lập có một phía thôi, c̣n một phía khác, anh ta muốn chui vào tṛng lệ thuộc. Hoài cảm thấy như người bạn cuối cùng của anh vừa ra đi. Anh c̣n lại một ḿnh. Anh đứng trong đám đông. Đi cùng chiều, chiến đấu cho cùng mục đích với đám đông. Thế mà anh bỗng thấy ḿnh lẻ loi. Đơn chiếc. Anh muốn làm những ǵ dưới ánh sáng của lư trí ḿnh, dưới sức thiêu đốt của con tâm nhiệt t́nh. Anh không thể lăn lộn trôi nổi giữa ḍng nước lũ. Anh muốn làm chủ ḿnh. Dù giữa triều đi băng băng của lịch sử. Và anh cô đơn.

 

 

17. Lănh Tụ Tối Cao.

Mấy con dốc cao lấp lánh ánh mặt trời. Hai đường sắt xe lửa băng ngang. Rẽ qua bên phải. Xuống một con dốc nữa. Hai người dừng xe đạp trước cổng một ngôi chùa khuất trong hàng cây im vắng. Dựng xe vào một thân cây lớn, hai người đi lên tầng cấp cao làm bằng đá ong cũ kỹ rêu mốc. Chùa dựng sâu trong xa. Hai người đi qua một khoảng sân rộng rợp bóng cây. Không ai nói ǵ. Tiếng gió th́ thầm trên cao. Hoài thốt nhiên cảm thấy một cảm giác lạ lùng thấm vào cơ thể. Ngôi chùa bỗng mang một vẻ huyền bí cô tịch. Thời gian cũng như lùi lại rất xa trong quá khứ và hai người là những kẻ đang t́m đến ra mắt một hiền sĩ ẩn dật.

Ư nghĩ đó làm Hoài mỉm cười khi nhớ lại mục đích của chuyến đi này và không khí chính trị hiện tại. Anh thấy ḿnh quả thật lăng mạn và trí tưởng tượng luôn có thể đẩy anh đi thật xa trong nhiều trường hợp. Thứ tưởng tượng này đôi khi là một thứ cánh gió phiêu lưu đưa anh bay qua nhiều không gian, nhiều thời gian, nhiều cảnh ngộ, nhiều thành công huy hoàng hay những địa ngục thê thảm. Tưởng tượng thường làm anh mất ngủ. Khởi đầu bằng một ư nghĩ, ư nghĩ này dẫn ư nghĩ khác đến. Rồi chúng nối nhau xuất  hiện không sao ḱm hăm được. Đầu óc bị lôi cuốn vào ḍng tư tưởng chảy băng băng. Một giờ, hai giờ, ba giờ sáng, anh vẫn không thể làm cho ḿnh thôi suy nghĩ cho đến khi ư nghĩ cạn nguồn hay v́ mệt mỏi quá mới có thể thiếp đi được. Nhưng bây giờ không phải là lúc thả lỏng cho trí tưởng tượng. Anh đến đây để gặp Lănh Tụ Tối Cao của phong trào tranh đấu. 

Từ mấy năm nay, Lănh Tụ Tối Cao đă nổi tiếng là một nhà lănh đạo có tài chính trị và dẫn dụ quần chúng. Ông đă tạo ra nhiều biến động liên tiếp, lật đổ nhiều chính phủ và trở thành một lănh tụ chính trị được nhiều người ngưỡng mộ. Tên ông quen thuộc với đa số quần chúng. Người ta nhắc đến tên ông với bao kính mến ngưỡng phục. Ông c̣n nổi tiếng v́ ḷng ái quốc và tinh thần dân tộc. Ông luôn đi guốc, không nói ngoại ngữ dù ông rất giỏi, thích đi bộ hơn đi xe. Người ta truyền tụng rất nhiều chi tiết chung quanh con người ông đến nỗi đôi lúc ông trở nên như một huyền thoại.

Từ lâu Hoài vốn ngưỡng mộ ông. Trong tâm trạng khát khao tham dự vào lịch sử, anh thấy nhân dáng ông thật lớn lao và sáng rỡ như một mặt trời. Anh vẫn quan niệm không ai được đứng ngoài lịch sử v́ cớ này hay cớ khác. Tôn giáo thuần túy, học đường thuần túy là những quan niệm hẹp ḥi, xuẩn ngốc và hèn nhát. Với  hoàn cảnh Việt Nam hiện tại, tất cả mọi người đều có bổn phận tham dự vào những hoạt động chính trị để cứu lấy đất nước và chính ḿnh. Nếu cần, học đường sẽ được vơ trang, nhà thờ, chùa chiền trở thành những cơ sở hoạt động bí mật, tu sĩ phải làm gián điệp. Khi t́nh thế đ̣i hỏi, phải vận dụng tất cả mọi phương tiện để phục vụ. Không ai được quyền vô trách nhiệm. Không ai được quyền lẩn trốn. Anh mơ mước một Việt Nam hùng cường trong đó tất cả mọi người đều nỗ lực đóng góp và xây dựng. Sống là làm một nhịp đi chung với kẻ khác. Nhịp đi này tùy thuộc vào tất cả mọi người để trở thành một thế bền vững. Khi tất cả đều mong ước đổi thay số phận, thanh b́nh và đi lên th́ không ai được quyền phó thác sự nỗ lực của ḿnh cho người khác.

Đi hết khoảng sân rộng, hai người bước lên bậc tam cấp nhỏ, một cụ già từ đằng sau đi ra chắp tay chào. Anh bạn Chủ tịch lên tiếng:

- Chào cụ. Ông chủ có mời chúng tôi đến đây nói chuyện. Nhờ cụ vào nói lại có hai sinh viên đến.

Cụ già đáp:

- Hai anh chịu phiền đợi đây một chút để tui vô bẩm lại.

Cụ già quay gót đi vào trong, một lúc sau trở ra cung kính mời hai anh vào. Hai anh theo cụ già băng qua một pḥng để sách và một hành lang nhỏ bên cạnh chánh điện đóng cửa, đến tận căn pḥng cuối cùng phía bên kia. Trong pḥng một số người lố nhố đang đứng dậy, h́nh như vừa họp xong.  Khi thấy hai anh cúi đầu chào ở cửa, họ chào lại và lần lượt đi ra luôn. Một người đứng nán lại nói ǵ với chủ nhân từ trên tấm phản gỗ mới bước xuống, nhưng chủ nhân không trả lời và khoát tay bảo đi ra. Một người khác, người đă đến trụ sở Hội Đồng Sinh Viên mời hai anh đến gặp lănh tụ, tiến đến bắt tay hai anh và giới thiệu với chủ nhân:

- Thưa, đây là hai anh trong Ban Thường vụ Hội Đồng Sinh Viên.

Chủ nhân chỉ hơi gật đầu mỉm cười, mời hai anh đến ngồi ở ghế và mở đầu một cách đột ngột:

- Tôi nghe nói đến các anh luôn. Các anh hoạt động tích cực lắm. Tuổi của các anh bao giờ cũng cần phải làm việc một cách nhiệt thành như thế để sau này khỏi phải hối tiếc. Tuy nhiên đôi khi cũng cần thận trọng và suy tính nhiều để khỏi hư việc. 

Hoài ngồi xuống ghế đối diện với lănh tụ.  Đây là lần đầu tiên anh nh́n rơ mặt ông. Từ trước anh chỉ thấy thoáng ông từ đằng xa hay lẫn trong đám đông một vài lần.

Lănh tụ có mắt sáng và sâu. Thứ ánh sáng dũng mănh và trầm hùng của tư tưởng phát ra từ hai hốc mắt không nh́n rơ con ngươi. Ánh sáng thoát ra từ mắt ngăn cản tia nh́n của người đối diện, như một vũ khí chận vũ khí của đối phương lại để giao tranh. Hai xương hốc mắt  nhô ra thành một bờ cao. Lông mày rậm phủ một hàng xanh đen vững chắc. Cao hơn nữa là vầng trán vuông hơi nhô ra như một thách đố và đương đầu. Vầng trán không cao rộng để biểu lộ thông minh nhưng che dấu những trầm tư sâu sắc mănh liệt. Toàn thể khuôn mặt toát ra một vẻ dữ dội, cái dữ dội làm người khác vừa sợ hăi vừa yên ḷng.

Lănh tụ chợt cất cao giọng làm Hoài bừng tỉnh:

- Các anh đă đóng góp nhiều vào phong trào của quần chúng. Các anh đă làm việc một cách hăng say và hữu hiệu nhất là đằng khác. V́ các anh là sinh viên, là trí thức. Các anh sáng suốt và làm việc có tổ chức, phương pháp. Hơn nữa, hoạt động nào cũng đ̣i hỏi sự thống nhất mà các anh vốn hoạt động với nhau trong t́nh huynh đệ. Các anh là bạn bè nhau cả. Nhưng điều quan trọng nhất là tuổi trẻ của các anh. Tuổi trẻ bao giờ cũng nhiệt thành và trong sạch. Tuổi trẻ chứa sức lực phong phú và ḷng can đảm vô biên để có thể dấn thân không sợ hăi. Đó là điều căn bản nhất. Đại cuộc đ̣i hỏi nhiều hi sinh và người ta chỉ có thể hi sinh khi không biết sợ hăi. Sự sợ hăi làm chùn bước và lúc đó bao nhiêu kế hoạch, mưu tính đều trở thành vô hiệu v́ không có người thi hành. Sự nhiệt thành cũng đi đôi với ḷng trong sạch. Các anh làm việc và hi sinh mà không nghĩ đến ḿnh, không nghĩ đến quyền lợi mà ḿnh sẽ đánh đổi. Các anh hơn người lớn ở điểm đó. Người lớn thực ra có tâm lư c̣n trẻ con hơn cả trẻ con nữa. Họ kể công. Con nít làm cho cha mẹ cái ǵ th́ ṿi vĩnh, kể lể và bắt đền bù. Người lớn cũng thế. Họ muốn phải được xă hội ưu đăi cho xứng  với công của họ. Họ đ̣i cho kỳ được, bằng đủ mọi cách, kể cả cách luồn cúi, nịnh hót hay phản bội hèn mạt. Các anh không thế. Xong việc rồi các anh vẫn ngày hai buổi cắp sách đến trường, vẫn đi bộ hay đi lọc cọc trên chiếc xe đạp không có ǵ thay đổi. Có phải như vậy không? 

Hoài tránh tia mắt lănh tụ và nh́n đôi môi vừa ngậm lại của ông. Đôi môi thâm viền rơ mím lại vẫn c̣n rung rinh như sắt phát ra lời nữa. Ông đă nói chậm răi, từ tốn nhưng rơ rệt và cương quyết, đẩy vào tai người nghe từng lời, từng chữ. Môi ông mấp máy linh động biến chuyển theo ánh sáng của mắt thể hiện sự cương quyết và sâu sắc. Có cái ǵ cương nghị và dũng mănh làm thành một sức mạnh vừa dẫn dụ vừa lôi cuốn. 

Lănh tụ nh́n hai người đối diện, im lặng một chút để hỏi nhưng không đợi trả lời. Ông tiếp tục như nói với chính ḿnh:

- Trong giai đoạn này tôi chủ trương bất bạo động. Tôi không muốn thấy máu đổ. Trong quá khứ tôi đă chứng kiến nhiều và đến bây giờ tôi vẫn c̣n sợ hăi. Tôi không có quyền thấy máu nữa. Máu là sinh mạng và giá trị của con người, đổ ra là mất hết và thù hận sẽ lan tràn thành biển. Đường lối của tôi là chịu đựng và kiên nhẫn. Tôi cho đó là đường lối tốt nhất. Chiến đấu mà không cần phải đổ máu, hay nếu cần chỉ đổ máu chính ḿnh chứ không làm đổ máu kẻ thù. Làm vậy là thua thiệt nhưng thành công. Trong cuộc chiến đấu, không có kẻ thắng người bại mà chỉ có người mất nhiều, kẻ mất ít và hận thù sinh trưởng. Bên nào thắng vẫn c̣n đối thủ để e ngại và đề pḥng. Tôi quan niệm chiến đấu không phải là đánh nhau. Đánh nhau là xung đột và thanh toán không có kết thúc. Chiến đấu chỉ là một cách đ̣i hỏi và thể hiện khát vọng của ḿnh. Muốn chiến đấu như thế phải chịu đựng và thể hiện ư chí ḿnh một cách trầm tĩnh và lâu dài. Trong cuộc chiến đấu hiện tại, chúng ta đ̣i hỏi dân chủ và tự do v́ chúng ta làm dân và làm người. Chúng ta không thể làm con vật bị nô lệ và áp bức. Chúng ta phải đứng dậy đ̣i quyền sống của chúng ta. Chúng ta nói lớn khát vọng của ḿnh và chờ đợi. Người ta có thể dùng vũ lực để dập tắt tiếng nói của chúng ta không? Nếu quả thật tiếng nói này là âm thanh khẩn thiết và ḥa hợp của tất cả quần chúng, th́ một người chúng ta bị bắn chết, hai người có thể tan xác, năm người, mười người có thể gục ngă, nhưng tiếng nói của chúng ta không thể tắt v́ họ không thể giết chết tất cả chúng ta. Chúng ta c̣n là chúng ta thành công. Tôi mong ước các anh hiểu rơ chủ trương của tôi và giải thích cho đồng bào để chúng ta có thể đi đến cùng cuộc chiến đấu này.

Anh bạn Chủ tịch liếc nh́n Hoài nhiều lần trong khi Lănh tụ nói và khi ông ngừng lời, anh ngẩng lên:

- Nhưng thưa ông, tôi cho rằng... 

Lănh tụ vội đưa tay ngăn:

- Tôi hiểu anh muốn nói ǵ. Anh nghi ngờ giá trị của chủ trương bất bạo động trong giai đoạn hiện tại. Nhưng anh sẽ chứng nghiệm được nó khi anh tự ḿnh thi hành. Đó là sức mạnh của tinh thần, không phải sức mạnh của vũ khí, vật chất. Vũ khí có thể bị đàn áp trong một lúc nhưng tinh thần th́ trường tồn bền vững. Thực ra vấn đề bây giờ chứa đựng nhiều phức tạp và chúng ta phải chờ đợi một cách khôn ngoan. Tôi nói để các anh hiểu rơ hơn. Ngay từ khi phát khởi cuộc tranh đấu, tôi đă liên kết với Tướng X để sửa soạn một cuộc đảo chánh bằng quân sự. Gần đây, tôi nhận thấy rằng uy tín và thế lực của Tướng X chưa đủ để đảo chánh. Ông ta chỉ có một số sĩ quan thân cận ủng hộ nhưng không có sự ủng hộ rộng lớn của toàn thể binh sĩ và nhất là không lôi kéo được các tướng lănh khác. Đó là điều khá nguy hiểm nếu không sớm nhận ra. Do đó tôi định biến cuộc đảo chánh bằng quân sự thành một áp lực chính trị rộng lớn và lâu dài để làm cho Chính Quyền Trung Ương nao núng. Lúc đó, ta có thể giải quyết vấn đề một cách ôn ḥa hơn.

Hai người ngồi đối diện với lănh tụ đưa mắt nh́n nhau. Hoài định lên tiếng nhưng Lănh tụ đă cười nhẹ nói tiếp:

- Tôi có một ư nghĩ thật trẻ con nhưng tôi sẽ thực hiện. Từ trước người ta vẫn bảo cuộc tranh đấu nào cũng phát khởi ở đây và kết thúc ở thủ đô. Đây là nhân và thủ đô là quả. Ở đây không có khả năng để kết thúc. Chỉ có thủ đô mới làm được thôi. Bây giờ th́ khác. Phong trào này khởi phát ở đây mà cũng kết thúc ở đây mà không cần đến thủ đô. Rồi các anh sẽ thấy. Tuy ư nghĩ đó có vẻ trẻ con nhưng có lư do riêng của nó và tôi sẽ thực hiện được.

Lănh tụ ngừng lại để mời hai người uống nước do cụ già vừa bưng lên. Anh bạn chủ tịch cầm tách lên nhấp một ngụm và để xuống hỏi:

- Thưa ông, thái độ của ông đối với người Mỹ bây giờ như thế nào?

- Chúng ta hăy để người Mỹ yên ở đó đă. Không nên có bất cứ một hành động vội vàng thiếu suy xét nào. Dĩ nhiên mọi người đều đồng ư người Mỹ không tốt đẹp ǵ. Họ thiếu thiện chí và thiếu thành thật đối với chúng ta. Càng ngày họ càng đi những bước ghê gớm, chà đạp lên số phận người Việt. Chúng ta đau ḷng v́ sự tàn nhẫn của họ. Tuy nhiên người Mỹ không khờ dại và dốt về chính trị như nhiều người nghĩ đâu. Họ làm chúng ta phải bám vào họ như một con khỉ đeo trên lưng ngựa đang phi nước đại. Buông tay ra là chết. Họ làm chúng ta gẫy đổ, phân hóa, kiệt sức để dễ bề chế ngự. Chống lại họ, chúng ta phải đi từ từ. Khi chưa lấy lại sức, chúng ta đừng vội tuyên chiến. Những bài chúng ta cảnh cáo họ trên đài phát thanh về chính sách của họ cốt cho họ hiểu rơ hơn về tŕnh độ nhận thức của chúng ta. Họ sẽ chùn tay trước những điều chúng ta tố giác. Chúng ta sẽ tăng mức độ từ từ. Biện pháp bất hợp tác với người Mỹ trong ṿng 24 giờ vừa rồi chắc chắn sẽ làm họ suy nghĩ. Rồi chúng ta sẽ có những biện pháp khác, nhưng bây giờ hăy để họ yên.

Hoài bỗng có cảm giác khó chịu, anh nói đột ngột:

- Ḥa hoăn với người Mỹ là điều vô ích. Nếu không có biện pháp quyết liệt họ sẽ không bao giờ thèm đếm xỉa đến nguyện vọng của chúng ta cả. Hơn nữa...

Lănh tụ trừng mắt:

- Không phải ḥa hoăn là chịu thua họ. Nhưng làm việc ǵ cũng phải có kế hoạch hẳn hoi. Trong lúc này không nên tạo thêm nhiều đối thủ. Phải đối phó với Chính Quyền Trung Ương trước đă. Nên thanh toán từng đối thủ một, chứ không nên chiến đấu với nhiều kẻ thù một lúc.

Ngừng một lát, Lănh tụ dịu giọng:

- Dù sao đi nữa, bây giờ là lúc chúng ta cần b́nh tĩnh và khôn ngoan. Con đường chúng ta đi quá nhiều chông gai nhưng chúng ta không nản ḷng. Bây giờ sắp đến chặng đường cuối, chúng ta phải thận trọng hết sức, lỡ một chút là tiêu tan tất cả những ǵ đă tạo dựng được. Các anh cứ tin cậy ở tôi. Tôi sẽ không lầm lạc đâu v́ tôi lầm lạc th́ đại cuộc sẽ hỏng và bao nhiêu người sẽ đau khổ, tù đày. Tôi không có quyền lầm lạc. Các anh cứ tin tôi đi.

Lănh tụ nâng tách nước lên uống và đứng dậy:

- Thôi chúng ta nói chuyện như thế này tạm đủ rồi. Sẽ c̣n nhiều dịp khác gặp nhau nữa. Tôi mong các anh hoạt động tích cực và đi đúng đường lối của phong trào. Trong lúc này chúng ta cần thống nhất hơn bao giờ hết. Chúng ta cùng phục vụ cho lư tưởng chung của quần chúng, không có lư do ǵ để chúng ta chia rẽ nhau cả. Thôi các anh về.

Lănh tụ tiễn hai người ra cửa. Họ lặng lẽ chào ra về. Khoảng sân đầy bóng cây trước chùa lặng im, nắng chiều rất nhạt lung linh trong cành lá. Bước chân hai người chợt chĩu nặng âm thầm. Họ không nói ǵ. Họ không nh́n nhau. Mỗi người cúi đầu nh́n mũi giày đưa lên hạ xuống. Măi cho đến lúc tới chỗ lấy xe đạp, anh bạn Chủ tịch nh́n vào mắt Hoài một lúc lâu rồi cất giọng buồn rầu:

- Ông ta độc tài quá. Ông gọi ḿnh đến để ra lệnh chứ không phải để nói chuyện. Ḿnh có nói được tiếng nào đâu. Ông ta diễn thuyết một ḿnh và không cho ai xen vào để hỏi, trả lời hay bày tỏ ư kiến ǵ cả. Ḿnh có vị trí của ḿnh chứ đâu phải ai muốn sai bảo ǵ cũng được. Tôi chán nhất lối nói chuyện đó. Tụi ḿnh đâu phải là loại người ai bảo  ǵ cũng làm như một cái máy. Ḿnh là đại diện cho sinh viên mà. Trong tương lai ḿnh chắc sẽ gặp nhiều rắc rối và khó hoạt động hữu hiệu được. T́nh thế này nản thật.

Hoài không nói ǵ. Anh lặng lẽ đạp xe lên dốc. Đến một ngả ba, hai người chia tay nhau sau khi hẹn giờ gặp nhau ngày mai. Hoài đạp xe chầm chậm đến công viên gần bờ sông. Anh tựa xe đạp vào một gốc cây và ngồi xuống băi cỏ. Ḷng anh hoang mang. Mặt nước phía trước lấp loáng ánh sáng. Ư tưởng trong đầu anh rơ dần. Buổi nói chuyện vừa rồi chứng tỏ Lănh Tụ Tối Cao quả thật độc tài. Độc tài có cần thiết không? Nếu độc tài sai lầm, hậu quả bi thảm sẽ không lường được. Lănh tụ có quả thực sáng suốt hoàn toàn như ông tin tưởng? Hoàn cảnh hiện tại không cho Hoài tin như thế. Anh không đồng ư nhiều điểm trong chủ trương của Lănh tụ. Hiện t́nh đang bế tắc, chưa t́m được lối thoát. Ngày mai sẽ ra sao? Ít ra anh phải được bày tỏ những cảm nghĩ. Sự đóng góp nào cũng cần thiết trong lúc này. Lănh tụ đă cự tuyệt mọi sáng kiến chỉ v́ ông tin ḿnh đúng khi chưa chịu nghe người khác. Vấn đề đă quá rơ ràng và anh thừa sáng suốt để nhận định. Tại sao Lănh tụ có thể nghĩ như thế được? V́ những hậu ư nào, những khó khăn nào không thể nói ra? Rồi sao. Các anh, những người trẻ sẽ đơn phương hành động. Mọi sự sẽ đi đến đâu? Tương lai bấp bênh nghiệt ngă.

Hoài nhắm mắt lại một lúc rồi mở choàng ra. Ḍng sông trước mặt chợt biến h́nh. Ḍng sông xanh êm mà anh đă đầm ḿnh tắm mát một thời thơ ấu. Ḍng sông tuyệt vời ru êm một thành phố hiền ḥa không c̣n dáng vẻ cố hữu nữa. Mặt nước phẳng yên như nâng cao lên, im sững. Ḍng nước chảy vô h́nh thể ch́m sâu bên dưới quằn quại như một con rắn trườn ḿnh. Ḍng sông tách lànm hai phần. Và bề mặt lặng yên phủ lên chiều sâu cuồng phẫn, âm thầm.

 

 

18. Chúng ta thực sự là bạn của nhau.

Sau cuộc gặp Lănh Tụ Tối Cao, từ giă anh bạn Chủ tịch, đến ngồi ở bờ sông một lúc, Hoài chán nản đạp xe lang thang trên các đường phố vắng vẻ để suy ngẫm. Chợt anh sực tỉnh khi đi ngang qua nhà Paul, một người Mỹ anh quen. Paul đang đứng trước cổng, thấy Hoài, gọi lớn bằng tiếng Việt:

- Hoài. Anh đi đâu đó? Mời vào nhà tôi chơi.

Paul nói tiếng việt khá sơi. Anh ta là phóng viên của một hăng thông tấn Mỹ và là bạn của Hài, dượng anh, người vừa cưới bà o của anh mấy tháng trước. Anh đă gặp Paul mấy lần và có một lần đến nhà anh ta chơi. Paul thuê nhà riêng, một biệt thự nhỏ trên con đường phố vắng này. 

Paul rất yêu Viêt Nam và đă cố gắng học tiếng Việt rất nhanh để tiếp xúc và t́m hiểu về con người và đất nước này. Anh ta chơi khá thân với Hài, lúc đó là một sĩ quan. Paul đă dự đám cưới của Hài và anh ta rất thích thú được tham dự một lễ truyền thống đặc biệt của người Việt Nam. Hoài gặp anh ta lần đầu trong đám cưới đó.

Hoài nhận thấy h́nh như Paul có một cảm t́nh đặc biệt đối với o Hoài, một sự say mê và ngưỡng mộ rất trong sáng trước vẻ đẹp của một người phụ nữ Việt Nam. Có lần Paul nói, anh ta đă đi nhiều nước nhưng chưa bao giờ thấy một phụ nữ xinh đẹp, dịu dàng và thanh khiết như o Hoài lúc o mặc áo dài, đội khăn vành trong ngày cưới. Anh ta hết sức cảm động khi được mời ăn cơm gia đ́nh với o và dượng Hài ở nhà ông nội của Hoài.

Trong mấy lần tṛ chuyện với Hoài, Paul ít nói chuyện chính trị, thời cuộc dù đó là sở trường của anh ta. Paul chỉ thích trao đổi với Hoài về đất nước, con người, lịch sử và phong tục tập quán của dân tộc Việt Nam. Hoài cũng quư anh ta về điều đó.

Lần này gặp Hoài, anh ta mừng rỡ kéo Hoài vào nhà:

- Sao anh không thỉnh thoảng đến tôi chơi. Chúng ta là bạn mà.

Paul mở cửa pḥng khách và Hoài thấy một cảnh tượng ngổn ngang. Ghế đổ lỏng chỏng. Bàn đầy thức ăn thừa. Trên sàn tung tóe những mảnh vỡ của các ly và chai rượu.

Paul  quay lại nắm tay Hoài:

- Tôi xin lỗi. Đây là hậu quả của bữa tiệc hôm qua tôi chưa kịp dọn. Tôi uống rượu với mấy người bạn. Chúng tôi buồn quá nên đă ném ly, chai vào tường. Anh đi theo tôi cẩn thận không dẫm phải mảnh chai đó. Chúng ta vào pḥng ngủ của tôi nói chuyện.

Hoài thận trọng đi theo Paul qua pḥng khách kinh khủng của anh ta vào pḥng ngủ bên trong. Hoài ngồi vào ghế chỗ bàn viết của Paul nh́n ra cửa sổ. Paul ngồi xuống giường nh́n Hoài chăm chú:

- Trông anh có vẻ buồn. Trời sắp tối rồi. Tôi kiếm cái ǵ ăn và chúng ta uống tí rượu nhé. Nếu anh không bận ǵ, tối nay ở lại đây với tôi. Tôi cũng đang buồn quá. 

Hoài quay lại nh́n Paul. Paul có vẻ thanh nhă hơn nhiều người Mỹ khác. Anh ta khoảng ba mươi, khuôn mặt khá đẹp trai và có vẻ trí thức.

Hoài hỏi:

- Tại sao anh buồn.

Paul nh́n anh rất lâu qua cặp kính nhẹ trong suốt:

- Tôi là một con người và có khi tôi cảm thấy cô đơn. Thế thôi.

- Khi buồn anh không t́m đến những nơi giải trí như những người Mỹ khác à. Những người Mỹ thường vui chơi các chỗ đó.

Paul lắc đầu:

- Không phải lúc nào đến những chỗ đó cũng hết buồn đâu. Có khi chán chường hơn.

- Vậy anh cần ǵ?

- Tôi cần một t́nh bạn chân thực. T́nh bạn vô vị lợi giữa người và người. V́ thế, tôi rất quư Hài, dượng của anh. Tôi thích làm bạn với người Việt Nam nhưng có nhiều người nghi kỵ tôi. Có thể họ nghi ngờ tôi làm t́nh báo, gián điệp ǵ đó. C̣n anh, anh nghĩ sao về tôi? 

Hoài cảm thấy không ngạc nhiên trước sự bộc bạch của Paul, anh nói:

- Tôi nghĩ anh là một người Mỹ tốt. Công việc của anh tôi không cần biết đến nếu nó không làm hại đến đất nước tôi. C̣n về t́nh bạn, tôi cũng nghĩ như anh. T́nh bạn phải chia sẻ sâu xa và vô vị lợi.

Mắt Paul sáng lên:

- Cám ơn anh. Bắt đầu từ hôm nay chúng ta thực sự là bạn của nhau. Chúng ta phải uống mừng sự kiện này.

Paul xuống pḥng ăn lục t́m chai rượu, hai cái ly và mấy thứ thức ăn nguội bầy lên bàn. Hai người tṛ chuyện đến tận khuya về đủ mọi đề tài trừ chuyện chính trị và uống hết chai rượu whisky. Hoài chưa bao giờ uống rượu mạnh nhiều như vậy. Người anh ngây ngất và nóng bừng như bốc lửa bên trong. Uống cạn hớp rượu sau cùng, Hoài đứng lên nói:

- Tôi ném chiếc ly này nghe. Không phải v́ buồn nhưng tôi muốn thử cảm giác của sự tan vỡ này.

Mắt Paul nhướng lên:

- Anh ném đi.

Hoài thẳng cánh ném chiếc ly vào phía tường trống. Tiếng vỡ sắc nhọn như những mảnh thuỷ tinh tung tóe.

Paul đưa chiếc ly của ḿnh cho Hoài:

- Anh ném nữa đi. Tôi rất vui v́ anh đă làm như thế.

Hoài ném tiếp chiếc ly của Paul và ném luôn cả chai rượu vào tường. Anh cười lớn trong tiếng vỡ nổ to như một tiếng súng:

- Có lúc cũng phải đập tan một cái ǵ. Tất cả chỉ là hư không. Tất cả rồi cũng chỉ là hư không thôi.

Paul hơi sửng sốt:

- Anh nói ǵ? Hư không à?

Hoài hét lớn:

- Phải. Hư không. Hư không. Anh hiểu chứ?

Hoài loạng choạng bước về phía giường nằm vật xuống. Paul đến ngồi bên anh nói nhẹ nhàng:

- Để tôi giúp anh. Chúng ta đi ngủ thôi. 

Trước khi thiếp đi, Hoài mơ hồ thấy Paul cởi giày và quần áo ngoài cho anh rồi anh ta thay quần áo nằm xuống bên cạnh. H́nh như Paul đặt đầu Hoài gối lên tay anh ta và hôn lên trán Hoài một cái hôn dịu dàng.

 

 

19. Nhân loại và Dân tộc.

Buổi trưa, Hoài ở lại trụ sở. Nhà hơi xa nên anh không muốn về. Anh kê lại chiếc giường sắt nhỏ sau trụ sở. Giường sét rỉ, chiếu rách nát nhưng không hề ǵ. Miễn có chỗ ngả lưng cho qua buổi trưa nắng thiêu thành phố này.

Và trưa nào Hoài cũng nằm ở đó, giữa báo chí tài liệu ngổn ngang. Mọi người đă ra về hết từ 12g. Anh đi ăn cơm vội vàng ở quán gần đó xong trở về đóng tất cả cửa ngỏ của trụ sở và lui về phía sau nằm ngủ. Anh không đủ can đảm để đọc báo nữa. Mỗi ngày Hội Đồng Sinh Viên mua mười mấy tờ nhật báo để lấy tin tức và so sánh tài liệu. Anh đă đọc quá nhiều suốt sáng chiều những chồng bài phát thanh cao nghệu. Bài viết về đủ tất cả mọi vấn đề, bằng mọi bút pháp, của tất cả mọi thành phần biết viết chữ. Đọc để lựa chọn, để gạt ra những bài đi ngược lại đường lối. Phải hiểu cho thấu từng ḍng từng chữ, không được bỏ sót. Chỉ một nhầm lẫn nhỏ sẽ gây nên nhiều ảnh hưởng tai hại và khó nhọc đính chính. Giọng xướng ngôn viên thản nhiên truyền đi tất cả những chữ, những ḍng trên trang giấy trước mặt và bao nhiêu người đang chăm chú lắng nghe.  

Anh phải làm việc rất thận trọng. Khổ nhất là lúc trụ sở ồn ào, người nói cái này, người hỏi cái lia, phải trả lời điện thoại... Những ḍng chữ nhảy múa trước mắt. Anh đọc mà chẳng hiểu ǵ để rồi phải thu hết can đảm đọc lại. Có khi hai lần, ba lần.  Cho đến khi hiểu được bài viết như thế nào. Đầu óc anh luôn quay cuồng những lời, những tiếng, những luận cứ, những chỉ trích, ca ngợi. Đầu óc anh luôn phải bị nhét vào quá nhiều ư kiến đến nỗi có lúc sau khi đọc xong bài một buổi sáng, có ai hỏi bất chợt, đôi lúc anh không thể nhớ ngay ḿnh đă đọc những ǵ và chọn những bài nào. Đôi lúc anh quên bẵng tên một người bạn đứng trước mặt, phải ấp úng măi không biết gọi người bạn đó như thế nào. 

Ngày tháng và công việc cứ kéo dài như thế. Trưa nay, sau giấc ngủ ngắn mệt nhọc, Hoài lảo đảo bước vào pḥng tắm bên cạnh. Những tia nước từ ṿi sen bắn vào người làm anh tỉnh táo, cơn nhọc mệt tan đi theo làn nước chảy trên cơ thể. Anh đứng yên như thế một lúc lâu. Khung cửa sổ nhỏ trước mặt sáng rỡ huy hoàng ánh nắng. Ngoài kia một mảng sân nhỏ im ĺm đằm thắm. Vài cụm cỏ non, mấy con bồ câu đủng đỉnh kiếm ăn. Chúng đi lại hiền lành, dịu dàng và yên vui. Như chưa từng chịu đựng một biến cố. Như chưa từng nếm trải một khổ đau, tủi nhục. Như chưa một lần tuyệt vọng. Hoài bỗng thấy ḿnh náo nức rung động. Anh cúi đầu nh́n thân thể ḿnh đẫm nước. Những ngón tay làm nước chảy thành ḍng cong queo. Anh thốt nhớ đến những lần tắm trong mưa thời thơ ấu, cùng với tụi nhỏ cùng xóm. Cả bọn trần truồng chạy la hét, vật lộn giữa sân. Đứng dưới hàng nước giọt ở mái hiên hay dưới máng xối, chạy băng ra cả ngoài đường. Tắm chán, cả bọn vào mặc quần áo, lấy giấy xếp thuyền thả đua. Rồi tranh thắng, căi nhau chí chóe. Rồi lấy đá ném ch́m những chiếc thuyền đă trôi ra xa. 

Tuổi nhỏ của anh cũng đă trôi ra xa và bị ném ch́m xuống như chiếc thuyền giấy. Bây giờ anh đứng đây, già nua, mệt mỏi với bao nhiêu vấn đề nhọc nhằn chĩu nặng, phủ vây trùng trùng lớp lớp. Anh thở dài và chợt thấy ḿnh mong mỏi lạ thường. Hăy cho tôi thanh b́nh. Hăy cho súng bom im tiếng. Cho ruộng đồng xanh. Cho đường đầy trăng. Cho tiếng ru hiền ḥa. Cho giọng cười ̣a vỡ.  Cho ân t́nh th́ thầm. Cho mưa hiền nắng ấm. Cho bạn bè yên vui. Cho em học i tờ. Cho con làm nũng bố. Cho chị mua quà em. Cho học tṛ nhảy chân chim sẻ. Cho thầy giáo kể chuyện cổ tích. Cho sinh viên đọc sách. Cho nhà văn sáng tác. Cho lính giải ngũ. Cho vợ gặp chồng. Cho người t́nh yêu nhau.

Bao giờ?

Anh nh́n măi thân ḿnh đẫm nước. Nước không thấm vào được trí nghĩ linh hồn anh hắt hiu cằn cỗi.

Buổi tối Hoài trở về, mệt nhọc bỏ bữa ăn, lên giường nằm vùi đầu vào gối. Im lặng như một thây ma. Cả xác lẫn hồn chùng nhăo xuống, như một chiếc bánh thiu. Mọi sự đều vô ích, vô vọng. Có ǵ thay đổi đâu. Chiến tranh vẫn tiếp diễn, người vẫn chết, vẫn nghèo đói, vẫn bóc lột người. Lịch sử độc điệu hay lịch sử điệp khúc. Những cố gắng của anh sẽ đóng góp được ǵ. Một giọt nước rơi giữa sa mạc. Mà quả thực những hành động của anh có một giá trị tự tại nào không, hay chỉ là sự xô đẩy của hoàn cảnh, là kết quả của một luân lư đă được tiêm nhiễm từ khi mới lọt ḷng.

 Hoài nằm bất động cho đến khuya và trở dậy bật đèn lấy cuốn nhật kư ra đọc. Anh muốn đọc lại những ư nghĩ và xúc động trái ngược nhau để t́m kiếm một b́nh yên dung hợp cho con người anh luôn tách làm đôi giữa hai chiều lôi kéo. 

Ngày tháng không ghi...

"Từ lâu rồi tôi không thấy ḿnh ngồi trước trang giấy. Cuộc sống đă trào ra ngoài bằng những cách khác. Ng̣i bút và trang giấy đi vào lăng quên. Ng̣i bút và trang giấy làm những công việc mới của những kế hoạch, tính toán. Chỉ có một lần được viết cho em. Trong cơn tuyệt vọng khốn cùng. Tôi quên thế sống của ḿnh rồi sao. Thế sống mà máu và hồn chảy theo ng̣i bút mải mê trên trang giấy. Bây giờ bỗng nhiên tôi thấy ḿnh bứt rứt. Giấc ngủ và cơn thức quằn quại trong người. Thứ mê sảng kinh niên trở về. Bỗng thấy ḿnh sợ hăi. Sách vở kinh khiếp thù hằn xa lạ. Giường chiếu dồn dập như sóng bể dựng tôi thành kẻ hồi sinh. Té ra tôi đă chết giữa một cơn sống điên cuồng vong bản. Tôi đă quên tôi. Tôi đă vượt ra khỏi tôi để làm một đứa đi hoang. Tôi thấy ḿnh trở về. Tôi thấy cơn đau khởi dậy nhưng b́nh an bỗng dạt dào giữa hồn giữa xác."

Ngày tháng không ghi...

"Tôi muốn nói với riêng em về một nỗi. Một nỗi buồn, chán, trống, thiếu, mất hay cô đơn tôi không biết nữa. Có thể nào dùng h́nh dung từ để xác định một nỗi không trọn, không thành, phải không em.

Buổi chiều tôi trở về mệt mỏi với một thằng bạn. Tôi muốn nó đi ngay. Tức khắc. Cho tôi được yên. Được một ḿnh. Tôi thèm được một ḿnh với buổi chiều. Thằng bạn ra khỏi pḥng. Tôi c̣n lại bên trong. Tôi một ḿnh với buổi chiều. Lạnh mùa đông ẩm ướt bên ngoài. Tôi đóng tất cả cửa lại. Một cửa lớn, hai cửa sổ. Căn pḥng cho tôi được sống với tôi một ḿnh. Với buổi chiều. Tôi để nguyên quần áo nằm xuống giường. Bật đèn đọc một tờ nhật báo. Vô lư. Tại sao lại đọc báo bây giờ. Tôi thèm được một ḿnh. Thèm chết được. Tờ báo trên tay rớt xuống như một chiếc lá khô. Một chiếc lá không c̣n sinh lực, rỗng không, vô vị. Trong tôi, thèm muốn liên hệ đă kiệt sức. Tờ báo rớt xuống như một xác khô vô hồn, teo quắt. Thế là xong một liên hệ. Rồi đời một nguồn sống vĩ đại và yên lặng. 

Tôi vẫn chưa được một ḿnh. Ánh sáng ngọn đèn vẫn c̣n đó. Chói chang xỉa xói. Tôi nh́n đồ đạc trong pḥng. Quen, thân, chán, vô vị, nhạt. Mắt tôi mở và tôi vẫn thấy. Tôi vẫn bị dính với sự vật. Tôi thèm được một ḿnh. Thèm chết được. Tôi với tay tắt ngọn đèn. Bóng tối ụp xuống. Một niềm vui rợn người. Một niềm vui hét to không thành tiếng. Niềm vui lớn dần xao động. Tôi thèm được một ḿnh. Thèm chết được. Bóng tối yêu quư. Bóng tối của môi trường tự do tuyệt đối. Tôi yêu em. Yêu tôi. Người t́nh độc nhất cho tôi được yêu em bằng tuyệt đối. Tôi thèm được một ḿnh. Thèm chết được. Tôi nh́n bóng tối bằng cả người, mắt, môi, tóc, mũi, lông trên da thịt. Tôi nh́n bóng tối bằng tất cả cơ quan bên ngoài của cơ thể. Chưa bao giờ tôi thấy rơ như thế. Thấy rơ bóng tối. Thấy rơ tôi. Trơ vơ, vô hồn. Rỗng không, khô héo. 

Tôi thèm được một ḿnh. Thèm chết được. Bao lâu rồi tôi bán đứt tôi cho người khác. Ngày một, ngày hai. Học hành. Hội họp. Thảo luận. Tiếp xúc. Tổ chức. Lănh đạo. Điều khiển. Ngày. Đêm. Sáng. Trưa. Chiều. Người quen, người lạ, người trên, người cộng tác, người dưới, bạn bè. Tôi bị chia năm xẻ bảy. Tôi bị xé tan thành từng miếng, từng ngày, từng giờ. Tôi không c̣n nhớ tôi như thế nào nữa. T́nh cờ soi gương. Râu tóc mọc dài. Một khuôn mặt bơ phờ, lạ hoắc. Tôi ngắm nghía ḿnh thật lâu. Môi khô và đỏ sẫm như máu. Mắt sâu mỏi mệt. Tôi ở khuôn mặt và nhân dáng. Tôi trong lời nói và suy tưởng. Tôi trong lặng im. Không biết có phải là một không nữa. Tôi sống bằng thật nhiều người. Muốn được hát một ḿnh. Thèm chết được. Trong một con đường vắng, một căn pḥng vắng, một băi cỏ, một ḍng sông, một băi biển, một xó tối, một gầm bàn. Thèm chết được.

Tôi thấy rơ ḿnh trong bóng tối. Rỗng không. Khô héo. Trong bóng tối tôi được kéo ra khỏi mọi liên hệ. C̣n lại tôi, c̣n lại tôi. Một xác ve. Một xác ve bám trên cành khô bằng gai nhọn ở chân. Rỗng không, vô hồn, lạc loài. Tôi tỉnh giấc mơ sống. Tỉnh ra khỏi một cơn thức. Một cơn thức máy móc và phiền toái. Tôi tỉnh thức, thấy một xác ve nằm trên giường. Trong bóng tối. Tự do sổng chuồng cuộc sống. Niềm vui vỡ ra thành một tiếng thét vang động không âm thanh. Tôi thèm được một ḿnh. Thèm chết được. Tôi thèm được kéo ra khỏi liên hệ, liên hệ sống và nô lệ. 

Con nhện, mấy chân mắc vào lưới nhện, sống trên lưới nhện, bằng lưới nhện. Con nhện rơi ra khỏi lưới, không có tơ nhện ǵn giữ. Tôi đâu cần ai đùm bọc tôi. Tôi thèm được một ḿnh. Thèm chết được. Tôi nằm với xác ve trong bóng tối.

Tôi muốn nói với riêng em về một nỗi. Nỗi của xác ve trong bóng tối. Tôi thèm được viết thư, bất cứ cho ai, thèm quá chừng. Tôi vẫn nằm yên với xác ve. Rỗng không. Khô héo. Tôi nhớ em. Bạn bè. Tôi muốn ôm hôn một h́nh người. Thật chặt. Thật khăng khít. Thật gắn bó. Tôi muốn hôn một đôi môi, chặt, khăng khít, gắn bó. Tôi vẫn nằm đó với xác ve rỗng, khô. Tôi thiếp đi trong bóng tối. Tôi vẫn c̣n là một xác ve. Tôi muốn có ai đến thăm. Thèm chết được. Từng tiếng động nhỏ bên ngoài làm tôi nín thở. Chờ. Đợi một người đến thăm. Tôi muốn có người đến thăm. Muốn chết được.

Cánh cửa mở. Một khuôn mặt ló vào. Tôi muốn đấm tan khuôn mặt đó. Như môt miếng bánh tráng, một cục đất sét, một tấm kính dày. Bàn tay nắm chặt lại. Sự giận dữ kinh hoàng làm tôi run lẩy bẩy. Tôi muốn đấm nát khuôn mặt đó. Đồ chó chết. Đồ khốn nạn. Cái ngữ ấy dẫn xác vào đây làm ǵ. Tôi muốn đấm nát bét khuôn mặt đó. Tôi nói: À anh. Anh ngồi chơi.

Tôi kể cho thằng bạn nghe về nỗi của tôi. Nó bảo hôm nay nó cũng thấy chán. Nó rủ đi uống café. Đêm lạnh. Tôi nói: Làm thế nào người ta có thể sống được nếu không đặt nặng vấn đề t́nh cảm và tinh thần. Nó lư luận: Khi người ta có đủ cơm áo mới có thể t́m thấy giá trị của đời sống tinh thần. Tôi chưa hẳn đồng ư nhưng không tranh căi.

Tôi muốn có người yêu đến thăm. Muốn chết được. Mấy ngày rồi. Tôi muốn ôm hôn một đứa con gái có mang kính cận thị." 

Ngày tháng không ghi...

"Cao vọng đó. Bừng bừng như một trận lửa. Và tôi quằn quại trên đó. Xác hồn dẫy dụa. Làm một kẻ tự thiêu bằng ngọn lửa bốc lên từ chính bản thân. Tôi muốn làm một cái ǵ. Lao đầu xuống sông. Đấm tan một cửa kính. Lộn đầu xuống đất. Cắn ngập vào da thịt ḿnh. Ăn một đứa con gái. Cho cơn lửa dịu xuống. Tôi chưa thể làm ǵ bây giờ. Cao vọng ngút trời, ngút trời. Tôi choáng váng trước chính ḿnh. Tôi ngạt thở trong tù ngục của chính ḿnh. Phải giải phóng cho minh bằng hành động. Bằng thâu đêm suốt sáng, bằng kiên  nhẫn chịu đựng, bằng cố gắng thường trực, bằng đêm ngày thao thức, bằng năm tháng đổ hồn  lên trang giấy. Phải tạo cho ḿnh một bản lĩnh. Phải làm ḿnh trở nên siêu việt. Để đứng lên như một đại thụ, một đỉnh núi. Phải chỗi dậy như một cơn phong ba, như một ngàn sóng. Để kéo đi băng băng cả một triều thế hệ. V́ c̣n chờ đợi ǵ nữa. C̣n đợi ai nữa. Phải đợi chính ḿnh. Phải mong chờ chính ḿnh, như đợi một kẻ cứu thế, như chờ một siêu nhân, như mong một xuất chúng. 

Cắn răng cho máu chảy để tiến lên. Trong đói khát. Trong lầm than. Trong khốn khổ. Trong xót đau. Trong thèm khát. Trong cô đơn. Trong hùng vĩ. Bấu vào da thịt ḿnh cho tóe máu để tiến lên. Cho đến khi ră rời. Cho đến khi mỏi mê. Cho đến khi chết gục. Cho đến khi đổ xuống như một thân cây kiệt sức.

Đừng nh́n lại. Đừng hoài nghi. Đừng đắn đo. Phải không các bạn. Đừng sợ hăi. Đừng tị hiềm. Và nhất là đừng hèn  nhát. Phải nắm tương lai trong bàn tay năm ngón của mỗi đứa. Chen vai thích cánh để tiến lên. Như một đoàn quân hung hăn. Với cuồng say của bọn mọi rợ. Với răng của loài chó. Với móng vuốt của sư tử. Với bờm của ngựa. Với cánh của đại bàng. Với sức của đại dương. Với hồn cũa vũ trụ. Chúng ta phải trở thành những quái vật với đặc tính tổng hợp của những đỉnh, những ngọn, những mũi, những tận cùng, những vô biên, những ngút ngợp. Để tạo dựng tương lai thành trời, thành biển. 

Các anh hăy giơ tay cho tôi nắm lấy. Tụi mày hăy giơ tay cho tao nắm lấy. Hăy sống cho nhau và chết cho nhau. Hăy buộc nhau lại bằng xiềng xích nô lệ. Hăy giam hăm nhau vào tù ngục. Để giải phóng cho nhau. Bằng răng, bằng máu, bằng xương, bằng thịt, bằng hồn. Hăy ḥa máu nhau lại mà uống. Hăy coi nhau là anh em, là cha mẹ, là vợ con, là bạn bè. Để đi chung vào một số phận, vào một đường, một lối, một mgơ, một ngách, một khe. Rồi đứng dậy như con nước vỡ bờ. Bước chân rầm rập đổ xô về tương lai. Hăm hở. Dũng mănh. Mắt ngời sáng. Hồn bốc lửa. Thịt da nung nấu.

Phải không các bạn, chúng ta c̣n chờ ai nữa. Chúng ta đă chờ đợi chính chúng ta quá lâu. Và bây giờ là lúc lên đường.

Tôi muốn hét lớn tiếng cho vang dội trời đất. Cho nhân gian chấn động, cho chúng ta về với nhau. C̣n đợi ǵ nữa phải không các anh, phải không chúng mày. Đập chết hết bọn hoài nghi, bọn hèn nhát, bọn ích kỷ, bọn sâu mọt, bọn khốn nạn, bọn chó chết, bọn tiểu nhân, bọn hèn hạ. Rồi lao vào mai sau như một triều biển cả."

Ngày tháng không ghi...

"Tôi bị rúng động bởi ngọn lửa nhiệt t́nh này và tôi muốn truyền ngọn lửa bừng bừng đó cho tràn ngập cả dân tộc. Chúng ta sống vào giờ phút này, giờ phút mà ngọn triều chính trị và chiến tranh đang kéo băng băng ḍng lịch sử. Trong đó chúng ta đang sống, đang chịu đựng và giao phó cả tương lai. Vậy mà chúng ta đă làm được ǵ để giữ cho số phận chúng ta ở trong tay chúng ta. Chúng ta đă làm ǵ trong cơn nguy hiểm thập tử nhất sinh này. Chúng ta đă làm ǵ khi đang bị lôi cuốn bởi một sức mạnh điên rồ cuồng nộ không biết sẽ đưa chúng ta đến bờ bến nào.

Đó là câu hỏi lớn lao nhất. Câu hỏi vĩ  đại nhất. Câu hỏi khẩn trương khắc khoải nhất . Phải được đặt ra bây giờ. Phải được đặt ra thường xuyên hơn cả những lời kinh cầu. Hơn cả những lời tỏ t́nh. Hơn cả những lời than trách số phận. Câu hỏi đó phải được viết trên đường phố. Phải được nhắc lại trên máy phóng thanh hàng ngày. Phải được vang vọng từng giây, từng phút vào ḷng mỗi người. Và chúng ta bắt buộc phải trả lời chỉ bằng một cách, cách trả lời của lịch sử, của danh dự làm người.

Phải làm chính trị. Phải tham dự vào lịch sử.

Trong giờ phút này c̣n kẻ nào không biết ǵ về chính trị, không thích chính trị, không muốn nói đến chính trị, chính là những tên phản quốc, những thằng hèn nhát, những bọn khốn nạn không đáng sống trên mảnh đất quằn quại  đẫm máu này. Hăy giết chúng như những con kư sinh sâu mọt.

C̣n chúng ta, chúng ta bắt tay làm lịch sử."

Hoài úp cuốn nhật kư vào mặt. Những lời, những chữ tiếp diễn vang động không nguôi. Anh thấy minh chênh vênh nghiêng ngả. Anh đă sống, đă đóng góp tận t́nh v́ những cơn thúc bách không cưỡng được. Trước khi tham dự anh đă suy tính, nhưng suy tính bị nhiệt t́nh xô đẩy nên suy tính không thể trọn. Và không có suy tính nào đầy đủ hoàn toàn bởi con người không chỉ sống bằng lí trí, mà ngay lí trí cũng không phải là cái ǵ thuần nhất từ khởi thủy cho đến sau cùng một đời người. Anh làm người trong một quốc gia nhược tiểu cùng khốn nên thân phận anh luôn gắn bó keo sơn với thân phận dân tộc. Đôi khi anh nghĩ, dân tộc là cái quái ǵ. Dân tộc anh chỉ là một tập hợp người sống trên cùng một giải đất trong đó có biết bao kẻ hèn nhát, vong bản, bán nước, luồn cúi, ích kỷ, xua nịnh, tham lam. Dân tộc đó có đáng cho anh hi sinh không và hi sinh để làm ǵ. Lịch sử chỉ là những giai đoạn sống của một dân tộc. Mỗi dân tộc có một sắc thái riêng, có khổ đau, có hạnh phúc và mỗi người tự trách nhiệm lấy đời sống ḿnh.

Vượt xa hơn nữa, con người là ǵ. Anh vô t́nh sinh ra. Có thể ở quốc gia này hay quốc gia khác. Ở phương đông hay phương tây. Châu Á hay châu Âu. Anh sinh ra và lớn lên v́ đă không bị chết sớm bởi một lư do nào đó. Anh không hưởng ân huệ ǵ của ai hết. Xă hội không thể kể công với anh v́ tất cả mọi người đều vô t́nh sống và lớn lên trong xă hội một cách hợp lư và vô t́nh như nhau. Một người chết, một người khổ đau nghèo đói. Trăm người chết, trăm người khổ đau, nghèo đói. Ngàn người, vạn người, triệu người hay hơn nữa. Điều đó không có nghĩa ǵ đối với anh. Có hay không có anh cũng không có nghĩa ǵ hết. Anh trắng nợ với tất cả mọi người. Không ai có thể nhân danh ǵ để bắt anh trả nợ trong đời sống.

 Anh sinh ra, chỉ có một sở hữu duy nhất. Đời sống của chính anh. Anh muốn làm chủ đời sống ḿnh. Đó là quyền làm người. Để cho đời ḿnh nổi trôi vô định hay máy móc sống theo thói quen của người khác là thể hiện một vô nghĩa và từ chối quyền làm người. Sống như thế là sống như con vật, như đồ vật. Anh muốn làm chủ đời ḿnh theo một đường lối tự chọn lựa: Đường lối hưởng thụ, t́m đạt hạnh phúc. Bằng bất cứ giá nào. Bằng tất cả mọi phương tiện. Anh không có trách nhiệm đối với ai hết. Dân tộc, quốc gia chỉ là những từ phù phiếm vô nghĩa mà người ta tạo ra, phong thần để phỉnh gạt lừa dối nhau. Anh có thể trụy lạc trọn đời và chết v́ thượng mă phong nếu anh muốn. Không một hối tiếc ăn năn. 

Những suy nghĩ vô luân này chịu ảnh hưởng của một triết thuyết nào đó, có thể phần nào có lư nhưng anh không thực hiện được. Tại sao? Anh chỉ là một con người. Việt Nam, Trung Hoa, Ấn Độ, Hoa Kỳ chỉ là những tên gọi quy ước vô giá trị đối với con người trong lịch sử vô cùng chiều rộng, chiều dài của nhân loại. Không, không thể như thế được. Một người Việt Nam gắn liền với đất nướcViệt Nam nghèo hèn khốn khó tủi nhục. Người Mỹ, người Anh, người Pháp có thể không gắn bó với đất nước họ nhiều v́ họ giàu có, xa hoa, đầy đủ. Người Việt Nam ràng buộc với đất nước ḿnh một cách sâu xa và không thể giải thích. Không có luận cứ, bằng chứng nào có thể mô tả mối ràng buộc thân thiết đó. Mỗi người tự cảm thấy. Bởi mỗi ngày có hàng ngàn người Việt Nam chết v́ súng đạn của nhau và của ngoại quốc. Bởi ruộng đồng, nhà cửa đă bị san thành b́nh địa. Bởi thiếu cơm, thiếu áo. Bởi anh em bạn bè gầy guộc, đói rách. Bởi bệnh tật đầy dẫy. Bởi tra tấn tù đày, bởi lừa bịp phỉnh phờ, bởi thương yêu khắng khít. Bởi tủi nhục mất nước, bởi hàng ngh́n hàng vạn như thế.

Ai kể hết, ai giải thích cho cùng. Anh đă trót làm người Việt Nam và chấp nhận hi sinh cho đất nước như một nghiệp dĩ vô phương cứu chữa.

 

 

20. Diễn giả đau đớn trước tuổi trẻ. 

Những nghi kỵ thù hằn ganh ghét chia rẽ đă đâm chồi nẩy lá trong đám sinh viên. Triệu chứng đă bắt đầu rơ rệt với những lời dèm pha, chế riễu, chê bai, mỉa mai cay độc. Mọi người đều có thể nói. Dễ dàmg. Bừa băi. Bất cứ lúc nào. Ai cũng có thể là quan ṭa. Ai cũng thấy ḿnh siêu việt và người khác sai lầm hư hỏng. Mỗi người là một chóp núi, một đỉnh cao kiêu hănh ngang tàng. Một hầm chứa thù hận khinh ghét. 

Bao nhiêu lần Hoài định nói với đám sinh viên đó một lời cầu xin van nài. Nhưng không thể được. Người ta thích la hét chưởi bới, người ta thích nghe tố cáo nguyền rủa. Người ta không muốn nghe những lời giải thích trần t́nh.

Hoài đành tự nói với chính ḿnh hàng ngày như một diễn giả tập luyện đau đớn. Như một tự nhủ nguyện cầu. Như giải thích cho người t́nh cố chấp.

Và trong giấc mơ, Hoài thấy ḿnh đứng trước đám đông tận t́nh hùng biện:

Xin các anh hăy dịu ḷng và lắng nghe một chút. Một chút thôi như khi các anh nghỉ ngơi v́ mệt mỏi. Và tôi xin được là người bạn thân ngỏ lời.

Tất cả chúng ta c̣n quá trẻ, cả tuổi lẫn kinh nghiệm từng trải. Quá trẻ về tất cả mọi mặt. Nên chúng ta có nhiều sức mạnh, can đảm và nhiệt t́nh. Đáng lư chúng ta làm được nhiều điều, kể cả việc dựng nên lịch sử. Nhưng chúng ta đă không làm được, tại sao? 

Bởi chúng ta đều có lỗi lầm. Điều đó tất nhiên. Làm thế nào chúng ta có thể hoàn thiện ở lứa tuổi này. Làm thế nào chúng ta có thể chu toàn tuyệt diệu một công tác được giao phó. Làm thế nào chúng ta trở nên một người lănh đạo toàn năng. Lứa tuổi không cho phép chúng ta làm như thế. Bởi chúng ta c̣n nhiều vụng về, nhiều thiếu sót và quá nóng ḷng. Chúng ta không thể chuẩn bị đủ tất cả ở lứa tuổi này. Chúng ta chỉ có thể cố gắng và hết ḷng.  

Thế mà chúng ta không tha thứ cho nhau. Tại sao?

Bởi chúng ta có ḷng tự ái quá lớn. Bởi chúng ta tha thứ cho ḿnh và khắc nghiệt với  người.

Chúng ta  ít khi nghĩ đến sự chấp thuận hay vâng lời. V́ chỉ chúng ta đúng và xứng đáng. Chấp thuận là chịu thua, vâng lời là hèn hạ ô nhục. Mỗi người chúnmg ta là một kẻ lănh đạo tài năng và độc đoán, chỉ nghe ḿnh và không thể nghe ai khác. Ư kiến chúng ta đáng noi theo tuyệt đối và suy tưởng người khác luôn sai lầm. Chúng ta bĩu môi chê cười, nhạo báng. Thằng kia ngốc thật. Nó diễn tṛ ǵ thế. Đi xuống. Cút đi. Thằng khác run rẩy tái xanh ở micro. Ấp úng, lắp bắp. Nó muốn nói nhưng lời nghẹn ở cổ. Nó đă thu bao nhiêu can đảm để lên đây và chết đứng như Từ Hải. Chúng ta phá ra cười, cười nghiêng ngả lăn lộn. Ê, quên rồi hả. Xuống đi em. Cút xuống. Thằng khác nữa mới mở miệng được vài câu. Ê, im đi. Nhảm nhí. Ba láp. Xuống. Và chúng ta cười hả hê thích thú trong buổi họp như đi coi hài kịch. 

Chúng ta không thể tha thứ bất cứ lỗi lầm nào. Dĩ nhiên không phải tất cả nhưng phần đông chúng ta đều như thế. Chúng ta khắc nghiệt độc ác. Và chúng ta hủy diệt người khác. Và chúng ta hủy diệt chúng ta.

Bởi chúng ta không ai không có lỗi lầm. Điều đó chắc chắn. Và người này hạ người kia. Chúng ta hạ lẫn nhau. Thanh toán nhau như trong một cuộc nội chiến điên rồ. 

Chúng ta không chịu để cho ai lănh đạo. V́ không ai hơn chúng ta. V́ chỉ chúng ta mới xứng đáng lănh đạo. Tất cả chúng ta đều là kẻ lănh đạo. Và không ai lănh đạo ai. Và như một người nào đó đă nói: Chúng ta không điều khiển nổi một bữa điểm tâm. Làm thế nào chúng ta có thể chu toàn đại cuộc dựng nước? Đại cuộc lớn nhất trong tất cả, đại cuộc của một dân tộc. 

Tại sao chúng ta không nghĩ đến việc tha thứ cho nhau. Một ít thôi. Để khuyến khích. Để sửa chữa những lỗi lầm. Bù đắp những khuyết điểm. Với ḷng bao dung. Để chung lưng làm nên tương lai.

Thất bại lớn nhất của chúng ta là thiếu lănh đạo. Thế mà chúng ta cứ tiếp tục hủy diệt lănh đạo.

Dĩ nhiên trong chúng ta không ai hơn nhau. Nhưng có người có những thuận lợi và đặc điểm nào đó có thể trở nên lănh đạo. Dĩ nhiên họ vẫn có rất nhiều lầm lỗi thiếu sót, nếu chúng ta nhiều thiện chí và rộng lượng, chúng ta có thể đào tạo họ thành những lănh tụ hoàn toàn sau này. Nhưng tiếc thay, chúng ta không cho họ có th́ giờ tập luyện. Và không ai có thể trở thành lănh tụ nếu không qua thời kỳ tập luyện. Tự ái độc dược của chúng ta đă giết chết mọi lănh tụ chúng ta cần có. 

Chúng ta có thể không đồng ư với nhau về nhiều điểm. Điều đó tất nhiên. Chúng ta có hoàn cảnh riêng, có suy nghĩ riêng, có quan điểm nhận thức riêng, nhưng chúng ta có chung hoàn cảnh lớn. Trong đó đất nước tan nát, đồng bào lầm than, tương lai vô vọng. Chúng ta có nhiều chung cùng. Kể cả trách nhiệm, khao khát và đau đớn. Tại sao chúng ta không cố gắng mở ḷng và t́m hiểu. Tại sao chúng ta lại đố kỵ nghi ngờ khi chưa có cảm thông.

Trong hoàn cảnh này, chúng ta phải thường xuyên nghi kỵ và thủ thế. Bởi trong chúng ta có nhiều kẻ làm tay sai, mật vụ, chó săn luôn ŕnh rập. Trong chúng ta có nhiều kẻ phản bội hèn hạ. Điều đó chúng ta phải chiụ đựng. Lỗi do chúng ta. Lỗi do những người lớn. Lỗi do bọn bán nước. Nhưng không phải v́ thế mà chúng ta khép kín.

Mỗi người chúng ta được người khác nh́n qua một nhăn hiệu. Nhóm này, nhóm kia. Đảng này, đảng khác. Phật giáo. Thiên chúa giáo. Quá khích. Cuồng tín. Thiên tả. Thân Cộng. Trung lập. Bảo hoàng. Bài Mỹ. Dù chúng ta chưa  biết có thực thế không. Chúng ta nghe nói và chúng ta chọn thái độ nghi kỵ đề pḥng. Hay khinh bỉ xa lánh.

Khép kín tạo nên khoảng cách xa, càng lúc càng xa không hàn gắn được. Ngăn cách dần dần trở nên vô phương cứu chữa. Và chúng ta bị chia năm xẻ bảy, rách toang lủng nát.

Tại sao chúng ta không ngồi lại với nhau một lần. Vứt bỏ mặt nạ lạnh lùng, cao ngạo. Rồi nói với nhau. Có thể nói thận trọng lúc đầu. Nói về nhiệt t́nh, về khổ đau, về cùng quẫn, về phẫn nộ, về phản kháng, về căm hờn, về khát vọng đi làm lịch sử. Và chắc chắn chúng ta sẽ ngạc nhiên thấy tại sao chúng ta giống nhau đến thế. Như sao chép từ cùng một nguyên bản. Nguyên bản ḷng người đối với đời sống. Nguyên bản ḷng ngườiViệt đối với đất nước ḿnh. Và chắc chắn chúng ta sẽ cười nửa miệng đau đớn. Sẽ bắt tay nhau thật chặt. Sẽ ôm nhau mà khóc như những người t́nh biết nhau quá muộn. 

Chúng ta thấy đó. Bây giờ tuổi trẻ chúng ta bị nhiễm độc, ung nhọt ghẻ lở. Tuổi trẻ chúng ta bị xé tan tành. Đầy nghi kỵ, thù hiềm, khinh ghét. Chúng ta trở về với chính ḿnh hay với dăm ba thằng bạn. Rồi cùng quẫn bứt rứt. Thấy ḿnh cô độc bó tay trước lịch sử mê lộ điên đảo quay cuồng chông chênh.

Tuổi trẻ khinh ghét tuổi già, nhưng tuổi trẻ đă làm được ǵ. Chúng ta có tránh nổi vết xe của người đi trước không hay chúng ta sẽ lún sâu hơn và nửa đường đứt gánh. Và cúi đầu chịu thua nghe đất nước tang thương băng hoại.

Xin chúng ta hăy tự xét ḿnh. Hăy can đảm nh́n ngó ḿnh. Để nhận ra nguy cơ đang lan tràn như một bệnh dịch. Chúng ta không tự cứu là chúng ta tự giết. Trong một cuộc tự tử tập thể kinh hoàng nơi cuối đường nghẹn ngào của lịch sử.

Hoài tỉnh giấc. Cổ khô. Miệng đắng. Đầu nóng như một ngọn lửa. Và ḷng hoang mang.

 

 

21. Trong cơn say không tṛn chếch choáng. (Độc thoại của Hoài) 

Bước vào căn pḥng đó, nh́n thấy em, tôi chợt choáng váng sững sờ. Đây là người tôi đă t́m kiếm và đă thất vọng trong bao nhiêu cuộc t́nh quá khứ. Tôi tự nhủ thầm: Đây là người yêu đích thực của ḿnh. Tôi tự nhủ nhiều lần, miên man như trong cơn mê hoảng. Bởi v́ em đă ở đó. Trước mắt tôi. Đầy tràn mắt môi h́nh hài thể xác. Tôi chết đứng như một tượng đá si mê. Không nói được lời chào hỏi. Bởi em đă ở đó. Như một kẻ thân thuộc nhất đời. Như một ảo vọng trở giấc thành h́nh. Tôi làm sao hiểu được. Tôi làm sao giải thích. Cái ǵ đă xẩy đến. Tôi không hay. Tôi chỉ đinh ninh biết chắc một điều: Em là người t́nh tôi đă mỏn hơi t́m kiếm. Tôi thấy rơ ḿnh xác nhận với ḿnh. Một cách sáng suốt tuyệt vời. Rằng em đă ở đây. Bất ngờ. Choáng ngợp. Đầy đủ khôn cùng. Tôi hiểu tôi. Tôi tin tôi. Tôi tin em và không điều ǵ khác.

Buổi sáng, gặp thằng bạn, nó bảo có người yêu ở xa đến thăm và mời tôi đến chơi nói chuyện cho vui. Nó muốn người yêu có dịp quen biết với đám bạn bè nó sống ở đây. Tôi nhận lời hờ hững, nếu tiện th́ đến. Bởi tôi nhọc mệt, bận nhiều công việc và nhất là ḷng đang rỗng không, khô héo. Đến nh́n người khác âu yếm nhau sợ cơn khủng hoảng ḿnh trở giấc. Trong lúc này tôi cần b́nh yên để làm việc. Chiều tối ở trụ sở về, đi ngang Cầu Trắng tôi gặp thằng bạn đang đi bộ với một cô gái. Trời mờ mờ không nh́n rơ mặt. Tôi cất tiếng chào và đạp xe đi thẳng. Để họ vui với nhau. Dừng lại, dăm ba câu chào hỏi vội vàng ích ǵ. Tôi trở về nhà, âu lo, suy nghĩ về những biến cố mới. 

Ăn cơm tối xong, ngồi vào bàn để viết bài phát thanh, bỗng nhiên tôi thấy ḿnh bứt rứt. Cây bút ngượng ngập trong tay, ư nghĩ hỗn độn quay cuồng, không thể suy nghĩ mạch lạc về bất cứ vấn đề ǵ. Nhiều ngày tháng đă trôi qua. Phong trào tranh đấu chưa tiến thêm một bước nào. T́nh h́nh không rơ rệt một cách dai dẳng. Những cuộc tiếp xúc riêng của những người lănh đạo được giữ bí mật. Dư luận đồn đăi nhiều điều không hay. Quần chúng mỏi mệt chờ đợi. Công việc trở nên đều đặn như việc làm của công chức. Tôi có thể làm một công chức trong lúc này không. Sốt ruột quá rồi. Nhiều cuộc t́nh đă qua đi, nhiều cuộc t́nh c̣n dở dang. Tôi đă t́m được ǵ. Một nỗi khát vọng không nguôi. Nhiều giới hạn, nhiều biên cương ngăn tôi đi vào cơi xa mù tuyệt đối. Tôi muốn đi thực xa. Tôi thèm một cuộc t́nh ngập lụt giông băo. Và tôi thất vọng nhiều lần. Bạn bè lâu nay cũng cách xa ít khi gặp nhau. Nhiều đứa nhập cuộc, nhiều đứa đứng ngoài. Tôi bận rộn quá nên không có dịp nói chuyện với tụi nó, và biến cố này sẽ đưa chúng ta ra xa nhau biết chừng nào. Tôi mong t́nh thế này sớm chấm dứt. 

Không thể viết được. Có lẽ phải đi đâu đó một lúc cho trí óc thanh thản. Tôi lấy xe và thấy ḿnh đạp qua nhà thằng bạn gặp ban chiều. Một quăng đường dài. Một cây Cầu Trắng trên ḍng sông êm đen.

Và tôi bước vào căn pḥng đó sững sờ choáng váng. Tôi miên man nhủ thầm một điều khám phá huyền hoặc. Những lời giới thiệu của thằng bạn tôi nghe không rơ và không hiểu lắm. Thương, cô em gái cưng của ḿnh. Ngôn ngữ t́nh yêu của nó đó sao. Tôi đinh ninh một điều khác. Đây là người t́nh đích thực của ḿnh. Đúng như thế, không một mảy may sai lầm.  

Và chúng ta nói chuyện với nhau. Tôi trả lời những câu hỏi của thằng bạn một cách mơ hồ. Và đột nhiên tôi bày tỏ cảm xúc của ḿnh thành lời. Tôi nói tôi không biết em là ai, là kẻ quen người lạ, là người yêu của bạn ḿnh, nhưng tôi thấy, tôi hiểu em rơ rệt. Bởi tôi đă kiếm t́m và người ta  không thể không hiểu điều ḿnh đang t́m kiếm. Tôi nh́n thấy em và tôi sung sướng bàng hoàng. Tôi lâng lâng phơi phới. Trên cánh gió phiêu bồng. Trong một cơn say không tṛn chếch choáng. Tôi có nên ngăn cản nỗi rung động của ḿnh không. Tôi có nên giết chết tôi đang vỡ bờ hạnh phúc. Tôi có nên dấu diếm. Tôi có nên quanh co.Tôi có nên e ngại. Không. Không. Phải không em. Phải không mày.  

Tôi phải trung thực, thẳng thắn, can đảm, tận t́nh với ḿnh với người. Nên tôi đă bày tỏ. Tôi không thể làm khác  hơn được. Có thể tôi diễn tả điều ḿnh đang có như diễn tả một khát vọng, như phá vỡ một ảo ảnh. Tôi luôn chạy đuổi  và tôi đă luôn chụp hụt. Như đứa bé bắt chuồn chuồn trên cỏ. Nó đă rón rén nhẹ nhàng. Nó đă nghiến răng quơ chụp. Nó đă rón rén hơn nữa, cố quên cả cái gai đang đâm vào chân, cố quên cả giọt mồ hôi ḅ nhột nhạt trong cổ áo. Và con chuồn chuồn bé vẫn bay đi. Và nó vẫn chập hai ngón tay run run vào nhau không có đuôi con chuồn chuồn dẫy dụa. Giữa niềm tin và cơn tuyệt vọng xao xuyến bồi hồi. Nhưng bây giờ tôi có cơ hội để mô tả ảo ảnh của ḿnh, có thể chỉ để bám víu trong những cơn xuống dốc thất thanh của hồn của xác. Hay để nuôi giữ một thỏa nguyện muộn màng. Tôi không biết nữa. Nhưng tôi thấy rơ hiện tại của ḿnh. Tôi đang chứng kiến ngày Kha Luân Bố t́m ra châu Mỹ. Và tôi quên hết những điều khác. Phải không em.

Tôi đă nói không cần suy nghĩ lựa tiếng t́m lời như một bộc phát tất nhiên không sao tránh được. H́nh như thằng bạn có vẻ hài ḷng lúc đầu, nhưng về sau bắt đầu e ngại. Nó t́m cách giải thích sự kiện đang xẩy ra như một điều vô hại. Nó bảo điều sau cùng tôi nghĩ là điều đúng thực nhất và nên ǵn giữ, không thể đi xa hơn. Những điều tôi bày tỏ chỉ là cách diễn tả một ảo ảnh trong đời sống và chỉ thế thôi, không hơn không kém. Bởi không có ǵ thay đổi chuyển hoán. Nó với tôi là bạn. Nó với người yêu đă có cuộc t́nh năm năm khăng khít và sắp đến lúc đưa cuộc t́nh hai đứa đến đỉnh tṛn vẹn. Và lần nói chuyện đêm này sau cùng chỉ là giấc mơ tuyệt vời chỉ đến một lần.

C̣n em, em đă nói ǵ với tôi. Em bảo em sung sướng khi nghe tôi bày tỏ. Em hiểu hết những ǵ tôi muốn nói. Em thấy tôi thẳng thắn nhiệt t́nh như em đoán v́ em đă có lần nghe bạn tôi nói về tôi. Bạn tôi đă nói với em về đặc tính và con người của từng thằng bạn nó ở đây. Khi em nh́n tôi lần đầu, em đoán ra ngay tôi là ai. Em muốn có nhiều dịp nói chuyện với tôi v́ em tin chúng ta nói chuyện với nhau rất tương đắc. Trong quá khứ chưa ai nói với em những điều như tôi nói. Em cũng ngạc nhiên, sững sờ một chút ban đầu rồi quen thân ngay với giọng nói, cách nói, điều nói của tôi. Và đây quả là một đêm huyền hoặc em không bao giờ quên được.

Em đă âu yếm tựa vào người yêu để nói với tôi những điều như thế. Và tôi đă thực sự thấy ḿnh không lầm. Lời em nói như một cách kiểm chứng. Em đă thuận, đă đồng t́nh, đă nhận ra thật rơ những ǵ tôi muốn nói. Em cũng không ngần ngại. Em cũng không từ chối. Và hai đứa hiểu nhau đến ngần nào. Khi mắt em sáng long lanh. Môi em ướt hồng. Giọng em thanh tao ngọt ngào. Lời em dịu dàng đằm thắm nhưng đầm ấm nồng nàn.

Sau cuộc nói chuyện, quá khuya, tôi không thể về và quyết định ở lại viết bài phát thanh suốt đêm. Căn pḥng nhỏ bé vừa đủ kê một chiếc giường cũng nhỏ bé và một chiếc bàn. Đêm hôm đó tôi đam mê ngồi vào bàn viết quên cả mỏi mệt. Ngọn nến chập chờn trước mắt. Em và người yêu nằm ngủ chung giường ngay sau lưng tôi không đầy một thước. Tôi nghe rơ cả tiếng trở ḿnh rất gượng nhẹ của hai người. Tiếng hôn thầm. Tiếng thịt da khăng khít. Tôi nghe và không có một ư niệm dục t́nh nào khởi phát. Tôi yêu em. Tôi yêu em. Ngay cả khi em ở trong ṿng tay của kẻ khác. Ngay cả khi em lơa lồ trên giường với một người đàn ông nào đó, tôi không rơ, trong quá khứ hay tương lai. Bởi tôi yêu em như một điều nghiệt ngă, một định mệnh vô phương cứu chữa. Và tôi dại khờ, và tôi bao dung rộng lượng để đón em từ muôn ngàn phía, bạc bẽo, dày ṿ. Tôi không đ̣i hỏi. Bất cứ điều ǵ. Bởi tôi là kẻ đuổi theo tuyệt đối nên phải nếm trải cho đủ mùi chua cay, mặn đắng. Tôi không chịu đựng nhưng chấp nhận mọi thứ, mọi điều sẽ đến. Và t́nh yêu tôi sẽ thăng hoa thánh hóa hết bản chất bẩn thỉu của tương giao t́nh ái trần gian.

Rồi tôi quên em đang ngủ với người yêu cách tôi không đầy một thước. Tôi quên tôi. Tôi cúi xuống trang giấy trước mặt. Tôi mô tả quê hương rách nát tàn phế. Và tôi nhận ra bao nhiêu dấu tích, bao nhiêu ră rời trùng trùng lớp lớp trên dải đất gầy c̣m ốm yếu. Ruộng đồng héo hon cằn cỗi. Thành phố xa hoa trụy lạc. Rác rến dọc đường ngoại ô cao thành núi lúc nhúc troi người. Thép gai mọc lan thành rừng gai mênh mông. Xác người ngổn ngang phơi đầy đất nước. Rồi từng đoàn quân chiến thắng rầm rập diễn hành. Đế giày dẫm lên cả xác, cả ruộng đồng rác rến. Lời ca hùng hồn bay cao và người Việt Nam không ai hiểu được. Tôi bỗng phẫn nộ điên cuồng, hận thù bừng bừng lửa đỏ. Và ngọn bút cắm xuống trang giấy lời nguyền rủa như những nhát dao đâm.

Đêm đó tôi viết gần suốt sáng. Giấy tờ vứt bừa băi trước mặt. Mẩu nến sau cùng gục xuống trên chút sáp hồng c̣n lại. Tôi ṃ mẫm trong bóng tối mở cửa ra ngoài. Trời lấm tấm sao. Gió đêm vuốt ve cành lá. Tôi đi dạo một ḿnh trong sân. Bước chân nhẹ âm thầm. Bỗng dưng tôi thấy thương ḿnh. Như chỉ có một ḿnh tôi ở đây. Suốt đời lang thang quanh quẩn với chính ḿnh, không ai hay biết và ḷng khao khát một cuộc t́nh thật bé mọn tầm thường. Đă bao lần, tôi thức dậy thật khuya, đèn bật sáng, cửa sổ mở rộng, ngồi đọc sách hay hút thuốc một ḿnh và mong mỏi có một người con gái hiện ra nơi cửa sổ xin vào tá túc qua đêm. Tôi sẽ không hỏi em là ai, từ đâu đến. Mà tôi sẽ trân trọng mời vào, rất thương yêu dịu dàng, rất chở che đùm bọc. Và hai đứa sẽ ngồi hay nằm chung giường nói chuyện với nhau suốt đêm. Như hai người t́nh rất lâu ngày gặp mặt. 

Tôi mong mỏi và em sẽ không bao giờ đến cả. Bởi v́ em làm ǵ có trong đời sống hạn hẹp khắt khe tù đày bủn xỉn này. Và tôi sẽ chờ đợi măi hoài cho đến khi mải mê bóp chết đời sống. Tôi đi ở đây, một ḿnh trong đêm và em trong kia yên lành giấc ngủ. Tôi có em hay không có em, tôi và em có liên hệ ǵ. Hay thịt xương sông núi. Hay tương giao ngộ nhận. Và em là em. Tôi là tôi. Vĩnh viễn cách xa cuối bể, đầu trời.

Tôi vào ngả ḿnh trên chiếc ghế bố nhỏ, nhọc mệt thiếp đi trong tiếng muỗi vo ve. Tôi nghe đêm tối thấm vào da thịt và thân thể ḿnh đẫm chất đen.

Sáng sớm, thằng bạn thức tôi dậy. Tôi tỉnh giấc như chưa ngủ một chút nào. Ban đêm và bây giờ h́nh như có ǵ thay đổi. Có lẽ không khí huyền hoặc đă tan đi và chúng ta bắt đầu nh́n rơ nhau trong ánh sáng ban ngày.

Chúng ta đi bộ qua phố ăn sáng. Chiếc Cầu Trắng đầy sương mù. Tôi đi trước một ḿnh. Ḍng nước loang loáng bên dưới như một sự sống trường cửu âm thầm. Thành cầu lạnh vắng. Tôi đi như đi một ḿnh trong buổi sớm. Vị cô đơn thấm vào từ đầu mấy ngón tay ră rời tê buốt. 

Ngồi đối diện với em nơi bàn ăn đặt ngoài trời của chiếc quán. Mặc dù có người yêu của em bên cạnh, tôi vẫn có cảm tưởng thân thuộc với em như một người t́nh thực sự. Cách em nh́n tôi ở mỗi cuối mắt hay ngước nh́n che dấu một t́nh tứ ngượng ngùng. Tôi muốn nhận hết. Muốn có một cử chỉ thật âu yếm. Và tôi đă t́m cách ăn chiếc bánh em đang ăn dở, uống tách nước em uống c̣n thừa. Tôi muốn chia sẻ với em một cái ǵ đó. Bất cứ cái ǵ để thể hiện sự gắn bó thúc bách bất chợt tôi không thể ǵn giữ. Tôi không cần rào đón, không cần ǵn giữ nữa. Tôi muốn là tôi vỡ bờ khao khát.

Và thằng bạn thấy tôi đă đi quá xa. Nó bảo cần đưa em về. Chúng ta chia tay. Tôi nh́n em không nói lời nào. Tôi nh́n em nép bên người yêu đi ra xa và thấy đau buốt khắp miền thân thể.

Những ngày tháng sau đó tôi mỏi mê với công việc. Tôi quên em quên tôi để lao vào những biến động dồn dập. Không c̣n th́ giờ để suy nghĩ bất cứ ǵ khác. Biến động này đă chiếm trọn tôi. Tôi đă tham dự và không nề hà. Tôi muốn sống cho thật tận t́nh. Tôi muốn trải hết những kinh nghiệm của con trai trong thời loạn.

 

 

22. Đoàn Sinh Viên Quyết Tử 3.

Đă mấy tháng rồi, t́nh trạng của cuộc tranh đấu không tiến thêm được một bước. Mọi sinh hoạt không ngưng trệ nhưng không thay đổi. Sự việc trở nên b́nh thường, mất đi tinh cách khích động cuồng nhiệt của buổi đầu.V́ không chịu nổi sự đều đặn nhàm thường của công việc phát thanh va ban phát thanh cũng đă hùng hậu đầy đủ hơn nên Hoài quyết định tạm ngưng chức vụ Phó chủ tịch ngoại vụ và phát thanh được phân công trước đây để gia nhập Đoàn Sinh Viên Quyết Tử. Tổ chức này Hội Đồng Sinh Viên mới thành lập để chuẩn bị cho giai đoạn 3 của cuôc tranh đấu. Hai đoàn đă được huấn luyện xong và gởi đi công tác. Hoài gia nhập đoàn 3 và sau đây là những ḍng ghi vội của Hoài về chuyến đi của Đoàn Sinh Viên Quyết Tử 3: 

"Hai ngày được huấn luyện quân sự ở thao trường Văn Thánh. Mệt không thể tưởng, lại bắt đầu cảm ho nữa. Nhưng cần ǵ, uống 1/4 chai thuốc ho, 2 viên typhomycine rồi tập luyện tận lực, la hét, chạy dưới nắng suốt ngày, dĩ độc trị độc xem thử có hết bệnh không. Bây giờ đâu phải là thời kỳ nghỉ ngơi. Bệnh ǵ cũng mặc.

Hai ngày mà học đủ thứ. Có lẽ chưa có cuộc huấn luyện nào chớp nhoáng như thế. Vượt đoạn đường chiến binh. Tháo lắp Carbine, Garant. Các thế bắn nằm, đứng, ngồi. Tác xạ. Tránh lựu đạn và hơi độc. Cận chiến, tay không đoạt dao găm, đoạt súng. Vậy mà vẫn c̣n thời gian nghỉ trưa và chiều để họp, chơi chung, văn nghệ. Nếu cần, với vốn liếng chừng đó vẫn chiến đấu được. Súng trên tay, máu sôi trong mạch, ḷng căm hờn, ư chí xả thân. Có thể chiến đấu với bất cứ lực lượng nào. Nhất là được chiến đấu trong ḷng phố yêu dấu. Cho anh em, bạn bè, bà con đồng bào, cho đất nước tả tơi khốn khó. Máu sẽ đổ, xác sẽ gục nhưng miệng vẫn mỉm cười. 

Cả tụi ngốc thật, lần đầu vượt đoạn đường chiến binh, đáng lư phải từ từ vượt từng chướng ngại vật, có người chỉ dẫn, đợi cả đoàn tập xong mới bắt đầu vượt chướng ngại vật khác. Đằng này 6 thằng dẫn đầu chạy thẳng một hơi luôn, vượt mấy chục chướng ngại vật liên tiếp, không cần biết cách thức ra sao, miễn qua được thôi. Đến chướng ngại cuối cùng, tuột dây tử thần, v́ không biết phương pháp nên tên nào cũng chợt gị cả. Mệt gần đứt hơi. Nhấc chân tay lên không nổi. Đợi gần hai giờ sau, cả đoàn mới đến trong khi 6 đứa chỉ mất có 20 phút . 

Nhiều chuyện vui không tưởng. Lúc tập các thế tác xạ. Những câu "xạ thủ thế bắn ngồi thủ thế"  rồi "bắn đứng, bắn xổm, bắn chồm hổm", được cả đoàn nhắn lại nhiều lần sau huấn luyện viên, tự nhiên làm nín cười không được. Nhất là có mấy cô nữa. Đoàn 3 v́ thiếu sinh viên nên đă nhận thêm một đội nhạc sinh Quốc Gia Âm Nhạc và mười mấy cô nữ sinh các trường trung học t́nh nguyện. Toàn mấy cô choai choai 16, 17 tuổi, hăng hơn cả con trai nữa. 

Làm đội trưởng đội 2, chỉ huy 9 tên học đủ các phân khoa. Tên Minh - Khoa học ngông cuồng không thể tưởng. Nó ba xạo, tếu, vô kỷ luật nhưng khi cần cũng đứng đắn ra phết. Đi trong hàng bao giờ cũng khệnh khạng, đụng người này huưch người kia, lọt sang đội khác. Phong cho nó chức ủy viên trật tự, tức th́  nó đóng một bộ mặt nghiêm nghị, đi dọc theo đội, nh́n trừng trừng vào mặt từng đứa, sửa chân sửa tay, bắt đứng thẳng hàng, dạy luân lư trật tự, như một xếp khố đỏ duyệt binh không bằng. Cả bọn cười nôn ruột v́ nó.

C̣n tên Vinh nữa. Nó tự  nhận làm ủy viên tán. Trong giờ nghỉ nó đến đội của mấy cô, cất mũ kiểu Dartagnan, cười t́nh một phát rồi trịnh trọng tuyên bố: "Xin thông báo cho mấy cô được biết, anh đội trưởng đội 2 muốn làm quen và qua nói chuyện  với mấy cô". Xong nó thụt lui trở về tŕnh diện:  "Thưa anh đội trưởng, ủy viên tán đă làm xong nhiệm vụ" . Vậy là đội  trưởng cũng đành phải thi hành chương tŕnh của ủy viên tán tự đặt ra và bị mấy cô tấn công cho một trận tối tăm mặt mũi.

Tên Vinh thuộc thật nhiều dân ca. Nó vốn là cựu nhạc sinh. Tập cho anh em toàn những bài "Khen ai khéo xếp ối a cái đèn cù", "T́nh bằng có cái trống cơm", "Đèn nào cao cho bằng đèn Châu Đốc" và nhất là những bài đổi lời "Thương nhau cởi hết ối a cho nhau"... Những đoạn đổi lời này nó đă dặn anh em hát thật nhỏ thế mà có tên vô ư vẫn cao hứng rống lên làm tên bên cạnh bịt miệng không kịp. 

Mấy chị, mấy bà tiểu thương săn sóc chu đáo không thể tưởng. Cơm nước, thức ăn nấu sẵn ở chợ, buổi trưa chở lên thao trường bằng xe GMC. Lại có cả 6,7 người đi theo để dọn cho anh em ăn uống. Đôi khi c̣n có cả chè, nước ngọt, kẹo tráng miệng, thuốc hút. Các chị, các bà âu yếm săn sóc từng người, nài ăn thêm, uống thêm, gắp đồ ăn bỏ vào chén, xới cơm cho thật đầy. Thấy ḷng rưng rưng.

Tiệc măn khóa. Tổ chức để cám ơn các huấn luyện viên đă tận t́nh chỉ dẫn cho 3 đoàn Sinh Viên Quyết Tử. Mấy ông thiếu úy, trung úy huấn luyện viên ga lăng quá trời, o bế mấy cô hết ḿnh, cho bắn súng lục thả cửa. Được mấy cô hát tặng mấy bản nhạc, có một ông hát trả lễ, giọng ồm ồm như vịt đực kêu trong thùng thiếc rỉ. Nhà binh có khác. Anh em tha hồ cười nghiêng ngửa. Các bà cũng phát biểu ư kiến, lời mộc mạc, đầy thương yêu tŕu mến, cả đoàn lắng nghe nghẹn ngào hơn bất cứ khi nghe một bài diễn văn hùng hồn nào, của bất cứ ai tai to mặt lớn, bằng biếu đầy ḿnh.Vui cho đến tối mịt. Không bao giờ quên được. 

Dù đă tối, Đoàn quyết định trở về  khuôn viên trường đại học để bầu ban chỉ huy mới theo nguyên tắc sau khi huấn luyện xong. Ban chỉ huy trong khi huấn luyện chỉ có tính cách tạm thời. Sau hai ngày mà như một tháng chung sống. Sáu đội, sáu mươi mấy người hiểu nhau và ràng buộc với nhau mau chóng lạ lùng.

Được anh em cử làm đoàn trưởng. Ban chỉ huy có tính cách vừa quân sự, vừa chính trị và hành chánh gồm đoàn trưởng, đoàn phó nội vụ, đoàn phó ngoại vụ, các ủy viên và đội trưởng.

Được lệnh đổi tên gọi thành đại đội để phân biệt với tên Đoàn Sinh Viên Quyết Tử chung. Đoàn gồm ba đại đội 1, 2 và 3. Mới nghe cũng hơi kỳ, có vẻ quân sự quá, nhưng dần rồi quen đi. 

Nghe h́nh như đại đội 3 sắp được gởi đi xa. Chỉ bọn con trai thôi. Mấy cô nhao nhao lên đ̣i đi theo cho được. Bắt hứa phải sống chết có nhau. "Nếu đi th́ đi hết. Không có chuyện phân biệt nam nữ. Bọn này cũng học quân sự, cũng bắn súng được đâu thua ǵ ai". Mấy cô bé nhiệt thành quá can không được. Đành phải hứa tạm, sẽ can thiệp cho mấy cô được đi. Hứa thế thôi chứ biết chắc là không thể để mấy cô đi. Làm thế nào các cô có thể đứng trên xe GMC không mui di chuyển từ thành phố này sang thành phố khác, ngủ ngoài trời chung với con trai, ăn uống kham khổ hàng tuần, hàng tháng. Lại c̣n gia đ́nh chưa chắc đă cho phép. Vừa hứa vừa dọa. Hi vọng đêm về ngủ nghĩ lại, ngày mai tới cho kẹo cũng không dám đi nữa.

Gần 10 giờ đêm mới giải tán. Đạp xe về một ḿnh. Cầu Trắng im vắng. Gió dịu dàng. Chân tay mỏi ră rời. Cúi nh́n chiếc khăn đỏ trên cổ, tự nhiên thấy phấn khởi và thanh thản lạ thường. Như chưa bao giờ thế cả.

Đoàn họp chung với Ban Thường Vụ Hội Đồng Sinh Viên để nhận chỉ thị trước khi đi. Nhiệm vụ: Vào Quảng Tín để hỗ trợ tinh thần và củng cố lực lượng tranh đấu ở đây đang bị một chính đảng hăm dọa. Chuyến đi chắc sẽ nhiều cam go. Đoàn cam kết sẽ giữ vững tinh thần của một Đoàn Sinh Viên Quyết Tử. Sáng suốt, can đảm và không lùi bước trước bất cứ một hiểm nguy trở ngại nào. Làm việc trong tinh thần hiểu biết và trách nhiệm của sinh viên xả thân cho khát vọng chung của quần chúng. Quyết tử nghĩa là quyết tâm không lùi dù trước cái chết, giá sau cùng của mọi hành động hy sinh. Quyết tử không có nghĩa là liều ḿnh tự hủy. Quyết tử là cách thể hiện cao nhất ư chí cương quyết sắt son cho đại nghĩa. Đoàn đă hứa và sẽ giữ lời , không v́ bất cứ lư do ǵ để tự làm nhục ḿnh và tập thể sinh viên. 

Làm thủ tục giấy tờ, cấp phát thẻ đoàn viên, mua thêm vải đỏ để làm khăn quàng v́ hai ngày huấn luyện đă bẩn hết. Đồng phục chỉ có khăn quàng chung, c̣n áo quần tự do. Một số thân nhân của đoàn viên và đồng bào đến thăm. Dặn ḍ, chụp ảnh kỷ niệm như trong một buổi đưa tiễn lên đường không hẹn về. Mấy cô trong đoàn không được đi nhưng cũng đến đầy đủ. Săn sóc quyến luyến không muốn rời.

Khởi hành. Những bàn tay vẫy. Lời chúc lên đường. Và chuyến nào cũng gây một chút nao nao. Dù chỉ là gợn nhẹ trong ḷng.

Xe ra khỏi thành phố. Đường vắng tanh. Đằng trước, đằng sau không bóng dáng một chiếc xe lạ. H́nh như việc giao thông trên con đường này đă ngừng lại từ lâu. Hai bên đường, những xóm nhà, những đồng cỏ chơ vơ. Một loài hoa vàng rực rỡ trên ngọn cây khô đẹp điêu tàn. Như một dung nhan tiều tụy sưởi trong nắng. Đất nước chỉ c̣n chừng đó thôi sao.

Ngoại ô Đà Nẵng. Vài người mặc thường phục chặn xe lại hỏi giấy tờ. Họ là người của lực lượng tranh đấu Đà Nẵng. H́nh ảnh này gợi lại một thời kỳ kháng chiến xa xưa nào. Không hiểu sao nghĩ thế. Có lẽ tại đường vắng. Họ đột ngột xuất hiện, súng lục cầm tay ra hiệu cho xe ngừng lại. Khác hẳn với h́nh ảnh trạm kiểm soát lưu thông với rào cản và cảnh sát đồng phục trước đây mấy tháng.

Một giờ trưa, ba chiếc xe khởi hành vào Quảng Tín. Đoàn phải từ chối mấy nồi bún ḅ của lực lượng tiểu thương Đà Nẵng đăi v́ cần đi gấp. Tài xế không dám khởi hành sau một giờ trưa v́ sợ nguy hiểm dọc đường. Quốc lộ 1 vẫn không một bóng xe cộ. Cầu cống nào trên đường cũng mang dấu vết tàn phá. Có cầu bị đặt ḿn đến 4, 5 lần, chỉ c̣n lại những h́nh thể cong queo rúm ró. Những quăng đường bị đào nát bét, cứ cách vài thước có một hố mặc dù đă được lấp lại nhưng xe phải đi rất chậm. Ở hai đầu và trên những cầu quan trọng có lính trú đóng. Họ ở trong những căn nhà bằng đất lợp tranh thụt sâu xuống đất như ổ chuột. Hai bên đường nhà cửa xác xơ, ruộng lúa bờ tre bệnh hoạn c̣m cơi. Thỉnh thoảng một vài cánh đồng c̣n in hằn dấu quần của thiết vận xa như những vết thương rớm máu  của mặt đất. Nghĩ đến những vết thương khác do đạn, do bom, do vết giày đầy rẫy khắp nơi mà mặt  đất đă nhận chịu. Rồi những vết thương khác trong ḷng. Thấy đất nước bất hạnh không cùng, ung nhọt , ghẻ lở bên ngoài và hư nát rỗng mục bên trong. Hơn một con bệnh thập tử nhất  sinh đang quằn quại với chứng nan y khốc liệt . Đất nước này là dấu vết ô nhục và tội ác của cả nhân loại. Đâu phải chỉ là một cuộc nội chiến mà chính là một trận thế chiến bỉ ổi thu gọn. Và dân tộc Việt Nam khốn khổ bất lực. Tất cả đă đồng lơa đóng vai tṛ sát nhân tập thể. Và người Việt làm nạn nhân. Và cả nhân loại văn minh man rợ ngồi xem báo, nghe radio, theo dơi tin tức không chút động ḷng.  

Xe sắp vào thành phố. Một đoàn quân xa đầy lính vũ trang, khăn quàng đỏ hiện ra. Hai bên ngừng lại. Đó là một đơn vị của Quân Đoàn Cách Mạng ủng hộ phong trào tranh đấu đóng ở Quảng Tín ra đón Đoàn Sinh Viên Quyết Tử. Anh em gặp nhau. Tay bắt thật chặt. Cười như phá. Lời hoan hô nồng nhiệt. Đoàn quân xa quay lại, chia làm đôi để hướng dẫn và hộ tống   Đoàn Sinh Viên Quyết Tử vào thành phố. Đông đảo dân chúng đang tiến về Công trường để tham dự cuộc mít tinh của lực lượng tranh đấu địa phương tổ chức.Họ vẫy tay hoan hô khi đoàn xe đi qua.

Xe ngừng lại. Sinh viên vừa xuống xe th́ một lọat tiểu liên nổ ḍn, vài tiếng súng  carbine lẻ tẻ tiếp theo. Mọi người hơi nhốn nháo một chút nhưng không ai mất b́nh tĩnh. Đằng xa, vài bóng đen lẩn vào trong ngơ hẻm. Được giải thích đó là tiếng súng của một lực lượng chính đảng. Có lẽ họ bắn để áp đảo tinh thần cuả Đoàn Sinh Viên Quyết Tử. Quyết Tử đâu có yếu bóng vía đến nỗi run sợ trước vài phát súng chỉ thiên thị uy. Kể ra được tiếp đón như thế cũng khá đầy đủ. Để Đoàn có thể ư thức được những cam go sắp đương đầu. 

Đoàn sắp xếp hàng ngũ nhanh chóng và diễn hành trên đường phố chính một ṿng để tự giới thiệu trước khi tham dự buổi mít tinh do lực lượng tranh đấu ở đây tổ chức. Dân chúng trong các phố nh́n ra với vẻ ṭ ṃ ngạc nhiên hơn mừng rỡ.Có cái ǵ làm họ e ấp dấu kín ư nghĩ và cảm xúc. Dù sao sinh viên vẫn c̣n xa lạ với thành phố này, hơn nữa t́nh h́nh có vẻ căng thẳng và áp lực của địa phương rất nặng nề. H́nh như người ta lo sợ sắp phải chứng kiến những giao tranh đẫm máu.

Đến Công trường. Xếp hàng vào vị trí định sẵn. Đoàn được dân chúng đặc biệt chú ư. Một số đến thăm hỏi  tṛ chuyện, nhất là các cô bé  cứ sán lại hỏi đủ thứ. 

Khi được mời phát biểu, đại diện của Đoàn trung thành với đường lối đă phác họa trước khi ra đi, chỉ bày tỏ cảm t́nh với dân chúng ở đây, tuyên bố không đứng về phe nào chống phe nào mà chỉ t́m hiểu và với  mọi nỗ lực, tranh đấu cho khát vọng chung. Lời tuyên bố nước đôi mơ hồ này rất cần thiết. Nếu không, sự có mặt của Đoàn ở đây sẽ là mồi lửa cho những xung đột ngấm ngầm bùng nổ.

Buổi mít tinh giải tán. Chiều tối, Đoàn trở về chùa Tỉnh hội trong cơn mưa. Ăn cơm tối xong, Đoàn di chuyển vào chùa Tịnh Độ để trú đóng v́ chùa Tỉnh hội không đủ chỗ. Ban chỉ huy và ban tác động tinh thần ở lại để tiếp xúc và làm việc.

Đêm đầu tiên ở Quảng Tín. Tiếp xúc với Ban Chấp Hành Lực Lượng Nhân Dân Đấu Tranh Cách Mạng địa phương. Biết tạm đầy đủ những điều cấn thiết. Lực Lượng Nhân Dân ở đây chỉ có danh, không có thực. Thiếu phương tiện. Thiếu người. Bị thanh toán. Chỉ c̣n lại Ban Chấp Hành ẩn náu trong chùa không dám ra ngoài. Lực Lượng Chính Đảng mạnh nhất ở đây có quân lực trong tay, đối lập với phong trào tranh đấu. Sự chống đối đang ở mức độ cao nhất. Nhiều cuộc dàn xếp vô hiệu v́ cả hai bên đều không chịu nhượng bộ. Dân chúng bị áp lực nặng nề. Nhiều vụ thanh toán, thủ tiêu lẫn nhau làm dân chúng khiếp hăi. Đa số tán thành nhưng không dám tham gia phong trào.   

Thảo kế hoạch tạm. Ngủ lúc 1 giờ khuya  trên mấy chiếc bàn học tṛ ghép lại. Tiếng súng nổ lẻ tẻ khắp thành phố.

Buổi sáng đi thăm Đoàn. Tŕnh bày t́nh h́nh tổng quát, kế  hoạch hoạt động. Phân công. Chuẩn bị phương tiện.

Đi họp ở Tỉnh đường với các đại diện lực lượng tranh đấu. Buổi họp tay ba. Lực lượng tranh đấu, đại diện chính đảng và chính quyền. Mục đích ḥa giải những xung đột. Người của chính quyền chỉ chứng kiến. Hai phe đối lập đều không có lập trường thống nhất. Bên nào cũng có người ôn ḥa và kẻ quá khích. Buổi họp nghẹt thở nhưng kết quả khả quan. Phong trào tranh đấu hứa không động chạm ǵ đến chính đảng. Chính đảng hứa sẽ triệt thoái quân đội gồm biệt chính và nghĩa quân ra khỏi thành phố. Hai bên lập uỷ ban liên lạc hỗn hợp. Ra thông cáo chung trấn an dân chúng. Buổi họp có ông Tướng Tư Lệnh Quân Đoàn chứng kiến. Ông Tướng hứa sẽ giúp hai bên thi hành những điều cam kết. 

Trở về. Đường phố có ǵ thay đổi. Các cửa hàng đóng kín mít. Từng toán biệt chính và nghĩa quân vơ trang từ phía nam lẻ tẻ tiến vào thành phố. Họ đi hàng một hai bên đường. Súng cầm tay. Im lặng. Như sắp tham chiến.   

Về chùa Tịnh độ họp Đoàn. Báo cáo về buổi họp ḥa gỉai ở Tỉnh đường. Chuẩn bị ăn trưa. Đột nhiên một chiếc xe Lambretta chạy thẳng vào cổng, mấy sinh viên trong ban tác động  tinh thần từ Chùa Tỉnh hội đến nhảy xổ xuống la thất thanh: Báo động.  Biệt chính chiếm  thành phố. Chùa Tỉnh hội bị vây. Hai bên sắp nổ súng. Xin t́m cách giải cứu.

Đoàn quyết định nhanh chóng. Xếp hàng tư, diễn hành trước mũi súng để kêu gọi đoàn kết và ngăn cản cuộc xung đột.

Xe phóng thanh đi đầu. Cả đoàn lặng lẽ ra cổng tiến về hướng chùa Tỉnh hội. Lính biệt chính đă dàn khắp hai bên suốt đường phố  chính. Họ ngồi trên các bực thềm, núp sau các thân cây, trong các ngơ hẻm, súng cầm tay sẵn sàng nhả đạn. Một số đại liên bố trí sau các mô đất và các đống gạch vụn. Họ có vẻ ngạc nhiên, im lặng khi thấy đoàn sinh viên đi qua, có lẽ họ thấy đám sinh viên tay không đi trầm tĩnh nên không ai có phản ứng ǵ đáng tiếc. 

Dăy phố mang vẻ cô tịch và chết chóc lạ thường. Mọi nhà cửa đóng then cài. Không một bóng người dân nào, nhưng người ta có cảm tưởng họ đang nín thở nh́n qua khe cửa. Có lẽ vào quăng 1 giờ trưa. Nắng nồng im sững khắp nơi. Không một cơn gió. Rồi chợt tiếng xe phóng thanh vang lên, xoáy vào khoảng không gian chết đứng trước mặt.

“Thưa tất cả các bạn. Thưa toàn thể đồng bào. Chúng ta đều là người Việt Nam. Chúng ta đều là họ hàng anh em. Không có lư do nào và không ai có thể bắt chúng ta trở thành thù nghịch. Trước khi là tín đồ một tôn giáo, đảng viên một đảng phái, chúng ta, bất cứ ai, cũng phải là người Việt Nam trước đă. Bởi chúng ta có cùng một lịch sử, một quê hương, một gịng máu. Bởi chúng ta cùng sướng, cùng khổ, chia ngọt xẻ bùi qua bao nhiêu biến cố trong một thời gian dài lâu bền vững. Chúng ta có với nhau quá nhiều ràng buộc. Nhất là trong lúc này. Đất nước đang bị tàn phá hủy hoại trong cuộc chiến tranh tàn khốc. Không ai trong chúng ta không lo âu hăi hùng  trước viễn tượng kinh hoàng sắp xẩy đến. Chúng ta phải chung lưng đấu cật để sống c̣n hay chúng ta chia rẽ nhau để tự sát. Chúng ta giết nhau nghĩa là chúng ta giết anh em bạn bè, bà con ḿnh, nghĩa là chúng ta tự giết. Trong chúng ta đâu có ai nỡ làm như thế. Điều đó chắc chắn. Không ai nỡ ḷng và không ai làm thế được.

Dĩ nhiên chúng ta có nhiều tiểu dị về chính kiến, về tôn giáo, về hoàn cảnh cá nhân, nhưng chúng ta có đại đồng. Bởi chúng ta yêu tự do, thù ghét nô lệ và áp bức, khao khát sống yên vui thanh b́nh nên chúng ta không v́ tiểu dị mà xóa bỏ đại đồng. Tiểu dị là sông. Đại đồng là biển. Và sông nào cũng chảy về biển cả. Người Việt nào cũng là người Việt. Có người Việt nào không là người Việt không. Chúng ta phải xóa bỏ hận thù lầm lẫn để nắm tay nhau vui cười tṛ chuyện.” 

Lính hai bên đường vẫn im lặng đứng nh́n nhưng nét mặt họ đă dịu. Súng đă buông xuống hay khoác lên vai. Một vài người mệt mỏi ngả ḿnh trên bực cửa. Vài người tựa bên thân cây cúi đầu. Có cái ǵ xao xuyến, dâng lên khắp nơi. Một tiếng thở e dè nào đó sau cánh cửa. Một cánh tay buông thơng, một bắp thịt căng thẳng duỗi dài. Không gian chùng xuống, loăng ra. Đoàn sinh viên vẫn đều bước. Họ quay lại đi lần thứ hai trên con phố chính. Họ hát bài ca của chính họ đặt ra:

" Tôi đi về Quảng Tín, qua bao ngày chinh chiến, người dân tôi đổ mồ hôi, xương máu rơi..., không hết lời.

Đường về làng tôi hư, đồng ruộng vườn tôi hoang, nói cùng tôi, ai ơi nói cùng tôi, tương lai c̣n có ǵ ?

Gặp một người thân yêu. Gặp ngàn người thân yêu. Nói cùng tôi, ai ơi nói cùng tôi, ai ơi c̣n nhớ ǵ ?

Quảng Tín vùng lên, Quảng Tín vùng lên..."

Đoàn sinh viên mắt ngời sáng, hát say mê, bước đi say mê, trước mũi súng. Và mũi súng đă hạ xuống. V́ súng cầm trên tay, tay trên thân thể, thân thể có một con tim. Và con tim đă rung động bàng hoàng.

Lời ca trầm hùng lẫn trong tiếng xe phóng thanh thiết tha dục dă : “Thưa các bạn đang cầm súng đứng hai bên đường. Chúng tôi là anh em, bạn bè với các bạn dù chúng tôi mới đến đây một ngày. Giả thử bây giờ các bạn nâng súng lên bóp c̣. Chúng tôi sẽ ngă gục. Máu sẽ loang đầy trên đường phố. Xác chúng tôi sẽ nằm ngổn ngang. 

Khi các bạn đến lật xác chúng tôi lên, chắc chắn các bạn sẽ nhận diện được, sẽ nhận ra chúng tôi là anh em bạn bè. Và chắc chắn các bạn sẽ khóc. Sẽ hối hận đến suốt đời. Chúng tôi tin các bạn biết trước như thế nên các bạn không bao giờ bắn cả.Và các bạn thật xứng đáng  là những người  Việt Nam  sáng suốt cao cả. Chúng tôi cám ơn và yêu mến  các bạn đến chừng nào. Và quả thật chúng tôi đă không lầm khi tự nhủ rằng lúc ḿnh vào đây sẽ gặp một người thân yêu, trăm người thân yêu, ngàn người thân yêu, như lời ca chúng tôi đang hát. Không có ai là kẻ thù v́ chúng tôi không đến đây với tư thế của kẻ thù nghịch.”

Đoàn Sinh Viên Quyết Tử diễn hành lần thứ ba, rồi thứ tư. Không có ǵ đáng tiếc xẩy ra. Khúc phố dần trở nên b́nh thường. Một vài nhà lần lượt mở cửa. Sinh viên ngừng lại để treo biểu ngữ. Một số lính buông súng đến giúp. Rồi họ nói chuyện với nhau. Như bạn bè.  

Ở chùa Tỉnh hội, một trung đội thuộc Quân Đoàn Cách Mạng bảo vệ chùa vẫn gh́m súng cố thủ. Nếu cuộc xung đột xẩy ra, chắc chắn họ sẽ bị tàn sát v́ họ không phải là đơn vị thiện chiến. H́nh như trong họ có hai tiểu đội  thuộc quân y quen cầm kim tiêm hơn cầm súng. Hơn nữa, lực lượng đối phương có đến cả tiểu đoàn với đầy đủ vũ khí. Đoàn sinh viên treo biểu ngữ xong, một chi đoàn thiết giáp ủng hộ phong trào tranh đấu đến cứu viện. Súng của hai bên gần chạm nhau nhưng không bên nào nổ. Rồi lực lượng biệt chính chiếm thành phố đột nhiên được lệnh rút lui. Họ lần lượt tiến ra khỏi thành phố mhư lúc vào  và người cuối cùng khuất sau dăy phố biến mất.

Dân chúng thở phào nhẹ nhơm, mọi người mở cửa ùa ra đường. Tiếng cười nói, lời hoan hô ̣a vỡ tung bay trong gió chiều. 

Những ngày kế tiếp làm việc liên miên. Giúp kiện toàn tổ chức cũ. Vận động thành lập những lực lượng mới. Nâng cao tinh thần quần chúng. Họp, tiếp xúc, dự mít tinh, diễn hành, phát thanh, báo chí. T́nh h́nh có vẻ khả quan hơn. Đoàn sinh viên làm việc rất nhiệt thành, không nề hà bất cứ công tác nào. Điều quan trọng nhất là sinh viên bắt đầu được dân chúng yêu mến. Họ thích đến tṛ chuyện và mang theo quà bánh, thức ăn, không c̣n dè dặt như ban đầu. Có lẽ cảm t́nh nhanh chóng này bắt đầu từ hôm sinh viên diễn hành trước mũi súng. Trong một buổi nói chuyện, bà hiệu trưởng trường Nữ Trung học, cũng là một cựu sinh viên của Thành phố Thơ bảo : "Hôm đó, thấy mấy anh đi mà phát khóc, thương mấy anh quá. Ai lại liều lĩnh như thế. Nếu họ nổi giận nổ súng th́ mấy anh chắc bỏ xác ở đây hết. Đồng bào trong nhà ai cũng run và rưng rưng nước mắt."

Nghe và thấy ấm ḷng. Không ngờ được yêu thương đến thế. Đồng bào ḿnh ở đâu cũng nhiều thương yêu tŕu mến. Đâu phải là điều huyền hoặc chỉ có trong sách vở. 

Thỉnh thoảng anh em được nghỉ đi dạo phố chơi. Chiếc khăn đỏ trên cổ sinh viên  thấp thoáng trong thành phố như những niềm tin rạng rỡ. Thấy chuyến đi thật đầy đủ.

Một số lớn trẻ con ở đây thuộc những bài hát sinh viên vẫn hát. Thấy sinh viên là tụi nó xúm lại đ̣i tập hát ngay giữa đường. Không thể không chiều chúng nó. Và lời ca từ miệng các em bay sâu vào từng ngưỡng cửa mang theo tất cả gởi gắm nồng nàn  của Đoàn Sinh Viên Quyết Tử.

Những đêm ngủ ở chùa Tịnh Độ thật hiếm hoi trong đời. Chùa có vườn rộng, cây cao và mang  một vẻ thanh thản lạ thường. Gần 100 sinh viên sống ở đây vẫn không làm khuấy động  được không khí êm ả kỳ diệu tràn đầy khắp nơi. Bên phải chùa có một dăy nhà lá dùng làm trường tiểu học hay mẫu giáo ǵ đó, bây giờ dùng làm chỗ dọn ăn cho sinh viên. Chùa có ǵ cho ăn đó. Bữa chay, bữa mặn, bữa chè, bữa cháo. Mấy bà, mấy chị và các cô bé trong chùa phụ trách dọn ăn cho sinh viên. Họ thân mật dịu dàng đến độ làm sinh viên có cảm tưởng như họ là người thân trong gia đ́nh. Ban đêm sinh viên trải chiếu ngủ la liệt trên chính điện của chùa, ngay trước bàn thờ Phật. Mỗi sáng tiếng chuông mơ cầu kinh trầm vang của các thầy cũng không đánh thức được đám sinh viên mệt nhọc say ngủ.

Có hôm vào ngày đại lễ, chợt tỉnh giấc v́ tiếng chuông gióng giă, mở mắt mà vẫn thấy ḿnh đang mê. Trên bàn thờ Phật, đèn sáp khói hương nghi ngút. Tất cả các thầy và những người giúp việc trong chùa đứng xếp hai hàng cầu kinh giữa đám sinh viên nằm ngổn ngang. Họ cúi đầu tụng kinh. Có lẽ họ đang lim dim mắt gởi cả tâm hồn vào lời nguyện cầu. Hay họ đang yên lặng nh́n xuống đám sinh viên mê mệt. Không một ư nghĩ phiền trách, không một gợn nhỏ bất b́nh. Mà đầy thương yêu tha thứ, đầy chở che đùm bọc. Và Đức Phật cũng bao dung đến thế là cùng. Ngôi chính điện như cao lên và rộng ra vô bờ, từ trên xa Đức Phật hiền ḥa nh́n xuống yên lặng mỉm cười.

Buổi sáng, mấy đứa bé gái thường hái hoa ngọc lan đem cho. Những đứa bé gái chỉ quen mặt và không có th́ giờ tṛ chuyện. Nhận hoa và thấy xao xuyến như lần đầu nhận quà tặng của người t́nh.

Đoàn đă ở đây khá lâu và đă làm gần hết những ǵ cần làm. Sắp phải từ giă thành phố này trở về nhận một công tác khác. Sống tận t́nh và những ràng buộc đă khai sinh trưởng thành. Thành phố này không c̣n là thành phố lạ nữa. Thành phố quen rất quen, thân rất thân. Tự nhiên nghĩ đến một lần trở lại nào đó rất lâu trong tương lai nếu ḿnh c̣n sống. Bao nhiêu thăng trầm thay đổi. Nhưng bước chân chắc sẽ bồi hồi.

 

 

23.  Tôi không muốn tin chuyện người giết người nữa.

Trời chập tối, khúc phố gần ngoại ô vắng không một bóng người. Hai ngọn đèn đường kế tiếp vỡ nên đoạn đường ch́m trong bóng tối mờ mờ. Bên trái một hồ nhỏ lấp loáng ánh nước. Bên phải mấy gian nhà nhỏ xây dở in h́nh những khung cửa và những v́ tường chênh vênh lên nền trời loáng thoáng sao. Mấy thân cây trơ trụi lặng lẽ trong bóng tối. Không một tiếng gió xao động. Chỉ có tiếng côn trùng bé nhỏ vô h́nh nào đó chép miệng trong luống cỏ.

Hai bóng người đi ngược chiều. Tiếng giày rời rạc khua động. Họ đi chậm lại khi đến gần nhau  ngay trước căn nhà xây dở. Cả hai bỗng dừng hẳn lại. Một già một trẻ nh́n nhau thật sát trong bóng tối lờ mờ, rồi người già chợt cất tiếng, giọng thoáng ngạc nhiên :

 - Có phải anh là đại diện của Đoàn Sinh Viên Quyết Tử trong buổi họp ban sáng ?

Hoài đứng thẳng người lại :

 -  Và ông là đại diện của Đảng...

-  Vâng. Sao anh đi liều lĩnh thế. Không sợ bị ám sát sao ? 

-  Tôi không nghĩ rằng  có người sẽ ám  sát tôi.

-  Điều đó dễ dàng lắm. Ngay bây giờ tôi có thể bắn chết  anh với khẩu súng  lục trong túi. Đoạn đường này vắng người, không ai dám đi lại bây giờ và ngày mai người ta sẽ t́m  thấy xác  anh trong hồ nước.

- Đó chỉ là thí dụ. Tôi tin ông không bao giờ làm thế.

- Tại sao?

Hoài mỉm cười tự tin:

- V́ tôi đă nh́n thấy ông và nghe ông nói.

- Những điều tôi nói trong buổi họp không biểu lộ ǵ hết. Người ta luôn luôn  phải đóng kịch  và nói như một cái máy phát âm trong pḥng họp.

- Thế nhưng tôi vẫn nhận ra con người thực của ông sau vai tṛ kịch ông đóng.

Người ǵa cười thành tiếng :

- Anh tự tin quá. Ban sáng anh đă nóí về lư tưởng phụng sự của sinh viên thật hay nhưng suưt nữa làm chạm tự ái những người trong đảng tôi đấy. Lần sau nhớ thận trọng hơn một chút.

- Cám ơn ông .  

Hoài  lấy bao thuốc ra khỏi túi mời. Người ǵa đưa tay rút một điếu . Que diêm Hoài bật lóe sáng rồi ngọn lửa chập chờn lớn dần  soi rơ  hai khuôn mặt. Cả hai nh́n nhau một thóang đăm đăm kỳ lạ rồi người ǵa cúi xuống ngọn lửa. Hoài mồi thuốc và búng que diêm  ra xa. Im lặng một chút. Người ǵa h́nh như thở dài  rất nhẹ trong hơi thuốc: 

- Tôi mến h́nh ảnh của các anh bây giờ. Các anh làm tôi nao nao và nhớ lại nhiều điều mà từ lâu tôi tưởng đă quên hẳn.

- Tôi nghĩ thế hệ nào cũng phải giải quyết lấy vấn đề của thế hệ ḿnh và  những thế hệ gần đây h́nh như có cùng một dáng dấp .

- Ngày  trước, vào lứa tuổi anh, tôi đă tham dự và chứng kiến cái chết của vị đảng trưởng đầu tiên của đảng tôi. Những ngày tháng sau này tôi thấy ḿnh không xứng đáng, có lẽ tại tôi bất tài.

- Tôi nghĩ hoàn cảnh bây giờ phức tạp và khó khăn.

Người già nhếch môi cười không thành tiếng. Ông lùi lại dựa người vào thân cây. Giọng ông mơ hồ như tự nói với ḿnh:

- Tôi không muốn được an ủi . Không phải tôi bi quan hay khắt khe với ḿnh. Thực ra ... tôi muốn nói đến cả thế hệ chúng tôi, những người già,  bây giờ nhiều người làm việc theo thói quen, không thích nghi nổi với những thay đổi. Một số tự măn. Một số cầu an với địa vị danh lợi. Cũng có người nhiều tham vọng và nhiệt thành nhưng lại quá hẹp ḥi nên trở thành độc đoán. Tất cả đều lầm lỗi.

- Quả thực tôi cũng nhiều lần thất vọng v́ những người già mặc dù tôi không hiểu họ lắm. Có lẽ tôi không có dịp t́m hiểu hoặc không có động lực nào thúc đẩy. Tại người già không làm cho chúng tôi tin cậy hay tự họ làm mất thế đứng của ḿnh. Cũng có thể tại tuổi trẻ kiêu hănh. Nhưng dù sao tôi vẫn thấy lỗi ở người lớn nhiều hơn.

- Tôi không chối căi. Điều đó thực đáng buồn.          

Hoài hít một hơi thuốc dài. Điếu thuốc chói đỏ khuôn mặt anh. Chợt anh nói sôi nổi như bộc lộ một điều uất ức :

- Chúng tôi không muốn trách móc hay đ̣i hỏi nhiều ở người già, nhưng chúng tôi bất b́nh. Ít ra họ phải tỏ được thiện chí và giúp chúng tôi phấn khởi trong hiện tại dầu sôi lửa bỏng này. Đằng này họ đă làm ngược lại. Chúng tôi từ chỗ bất b́nh đi đến bất măn và khinh ghét. Thí dụ các chính đảng, trong lúc chưa đủ thế lực để tham dự vào những sinh họạt chính trị lớn, đáng lư phải củng cố lực lượng, thống nhất tổ chức, gây niềm tin cho quần chúng bằng những công tác văn hóa hay xă hội chẳng hạn. Chúng tôi chỉ thấy các phe phái lục đục với nhau và trang giành các ghế phụ thuộc trong chính quyền. Đảng chỉ có danh không có thực. Làm thế nào chúng tôi tin được. Dù muốn t́m hiểu chúng tôi cũng không biết phải nói chuyện với ai bây giờ.

Hoài bỗng ngừng lại. H́nh như người đối thoại cúi đầu rất lâu không ngửng lên. Anh dịu giọng :

- Xin lỗi,có lẽ tôi nói hơi nhiều.                   

Người già ngẩng lên đáp vội :

- Không. Không. Anh cứ tiếp tục. Tôi muốn nghe.

- Thực ra, đó chính là điểm quan trọng nhất. Nhưng có phải chúng ta gặp nhau đây để nói về những điều đó không ? 

Hai người nh́n nhau rất lâu. Ánh đèn một chiếc xe từ xa tiến lại rọi sáng mặt đường nhấp nhô. Chiếc xe đi qua. Bóng tối trở về đen sẫm hơn. Người già lại như thở dài rất nhẹ :

- Có thể lắm chứ. Nhưng tôi tin c̣n nhiều điều khác nữa.

- Tôi cũng nghĩ thế. Nhưng chúng ta không ai chuẩn bị ǵ cả. Mà có cần chuẩn bị không đây ?

Hoài bỗng đổi giọng, mắt anh nh́n như sáng lên trong bóng đêm :

- Tôi có thể gọi ông bằng bác không ?

- Tôi muốn gọi anh bằng em. Có lẽ anh bằng tuổi con tôi.                  

Hoài cười vui thành tiếng trong trẻo :

- Chúng ta nói chuyện như những người t́nh. Tôi nhớ năm tôi mười bảy tuổi, trong một kỳ thi vấn đáp tú tài, lần đầu tiên trong đời tôi xưng tôi với một gíáo sư. Tiếng xưng tôi làm một người trở nên trưởng thành và đặt ḿnh ngang hàng với  kẻ đối thoại. Không hiểu sao tôi nghĩ thế. Nhưng từ đó tôi bắt đấu tự tin hơn. Dĩ nhiên với những người thân, tôi sẽ xưng bằng con, em hay cháu dễ dàng. Với ông, với bác bây ǵờ, tôi cũng muốn như thế. Nhưng có lẽ tôi nên xưng tôi hơn. Chắc  bác hiểu.

- Vâng. Cũng như tôi sẽ gọi em là em, mặc dù tôi muốn gọi là con, xưng bác. Ồ, có phải tôi đang tỏ t́nh với em đây không. Năm nay tôi 58 tuổi và đây là lần đầu tiên tôi nói ra lời lẽ này. 

Người già đặt tay lên vai Hoài, nói như tâm sự với một người bạn đồng tuổi :

- Vợ tôi mất cách đây hai năm. Tôi có ba đứa con. Thằng con đầu đi lính, chết trong một trận phục kích. Thằng con thứ bằng tuổi em vừa chết tháng trước v́ tai nạn. Người ta bảo nó bị ám sát nhưng tôi không tin. Tôi không muốn tin chuyện người giết người nữa. Như em đă tin tôi không thể giết em. Tôi không muốn hận thù và lấy máu trả nợ máu. Tôi già rồi. Tôi muốn chịu thua thiệt một chút và sống b́nh yên. Bây giờ tôi chỉ c̣n đứa con gái út. Nó thương tôi lắm. Dù sao tôi vẫn c̣n có nó để tin yêu và hi vọng. Tôi chưa mất mát hết đến nỗi phải trơ trọi khô héo  và chết đi như một cây khô kiệt sức. Tôi mừng được gặp em và nói với em những điều này. Có thể tôi không nói với ai khác nữa. Đúng rồi. Chỉ một lần này thôi. Tôi sẽ không nói với ai khác nữa. Em có tin tôi không ? 

Hoài nhấc bàn tay gầy g̣ trên vai xuống và bóp giữa hai tay ḿnh không nói năng. Rất lâu sau, anh lẩm bẩm một ḿnh như trong cơn mê :

- Không. Tôi tin. Con tin. Con tin chứ. Bác không thấy sao ?

 

 

24. Phán xét của lương tâm bằng hữu. 

Đêm mùa hạ. Năm người đánh trần nằm ngồi ngổn ngang dưới mái hiên của một căn nhà nhỏ ở ngoại ô. Ở giữa, một b́nh trà, mấy cái ly, vài bao thuốc, hai hộp quẹt, một gói kẹo để bừa băi. Hoài hẹn mấy người bạn thân đến chơi để nói chuyện v́ có lẽ đă khá lâu họ không có dịp gặp nhau. Trong biến cố này, mọi người đều tham dự nhưng với mức độ và vị trí, công việc khác nhau. Do đó, trong ḍng cuốn chung ào ạt, họ ít khi gặp nhau đông đủ. Họ có với nhau nhiều ràng buộc. Mỗi đứa không thể đi một ḿnh xa quá. Mỗi đứa một cá tính và quan niệm riêng nhưng họ chấp nhận một liên đới trách nhiệm giữa năm người dù không ai nói ra. Họ gặp nhau, không tay bắt mặt mừng, chỉ lặng lẽ ngồi xuống bên nhau và cảm thấy gần gũi thân thiết. Rất lâu sau này, cuộc đối thoại trong đêm hôm ấy vẫn âm vang trong tâm hồn Hoài.

Băng:

- Lâu nay mày phiêu lưu nhiều quá. Càng đi nhiều càng xa tụi tao. Không ai "dạy dỗ" nên mày hư thân mất nết lắm phải không? 

Hoài:

- Kể ra không đúng lắm. Dù không có tụi mày đi nữa, trong khi tao suy nghĩ hay hành động bao giờ cũng có tụi mày chia sẻ. Bởi chúng ta đă nói với nhau quá nhiều điều. Chúng ta đă chấp nhận một số vấn đề và giải pháp căn bản. Tao khó ḷng vượt thoát ra ngoài hay phản bội những ǵ chúng ta đă chấp nhận chung. Tao tin mỗi đứa trong chúng ta cũng đều như thế. Tuy nhiên, v́ mỗi đứa có cá tính riêng nên có cách thể hiện khác nhau. Tao muốn nói ngay từ đầu rằng cho đến bây giờ tao không có ǵ ân hận hết. 

Quang:

- Tao không tin lắm. Vị trí của mày đă đưa mày đi xa hơn mày tưởng. Có nhiều lúc tao ngạc nhiên tự hỏi không hiểu sao mày làm thế được. Đáng lư có những quyết định mày cần hỏi tụi tao trước nhưng mày đă không làm. Hay mày thấy mày quan trọng quá nên coi thường cả tụi tao.

Tŕnh:

- Tao ngược lại. Tao thấy thằng Hoài không có ǵ lầm lỗi. Mày đă xử sự đúng cách. Hơn nữa, bao giờ mày cũng là mày trước tiên đă. Bạn bè chỉ chi phối đến một mức độ nào đó thôi. Đâu thể uốn nắn mày hoàn toàn như thế này, như thế khác. Mày đâu phải là một thứ bột cho người khác nhồi nắn.

Hoài:

- Tao biết tụi mày trách móc hay tán đồng đều v́ thương tao. Chữ "thương" có lẽ không đúng với bọn ḿnh nhưng cứ dùng tạm vậy. Tuy nhiên, tao đă nói là tao không có ǵ ân hận hết. Khi nói thế, tao bao hàm một sự tự tin và sáng suốt ghê gớm về ḿnh. Dù bây giờ có một ngàn người chưởi rủa, nhổ nước bọt hay công kênh tao, tao cũng không động tâm. Đó là trường hợp người khác. Nhưng tụi mày là bạn. Tao sẽ lắng nghe hết ḷng.

Băng:

- Tao biết nhiều về con người của mày cũng như ngược lại, và nói chung tất cả chúng ta biết nhau. Vậy trước hết, tao muốn mày bắt đầu ở điểm này: Mày hăy tŕnh bày điều khó khăn nhất mày gặp phải trong thời gian tham dự biến động này. Từ đó tao sẽ chỉ cho mày thấy mày sai lầm ở điểm nào.

Hoài:

- Như tụi mày biết, tao tham dự vào biến động này v́ những thôi thúc nội tâm sâu xa không cưỡng được. Tao đă bỏ lỡ nhiều dịp và tao phải nắm lấy cơ hội trong tầm tay. Tao không có khuynh hướng chính trị nhưng tao khao khát tham dự vào lịch sử ở những giai đoạn lịch sử đ̣i hỏi sự đóng góp của tất cả mọi người. Như thế tao đă t́nh nguyện như một phản ứng tinh thần tất yếu, không v́ một lư do nào khác. Điều đó tụi mày có thể thấy rơ.

Tuy nhiên khi đă vào guồng rồi, tao không thể không quay. Và tao đă quay theo tao, trong vị trí của ḿnh. Tập thể tao làm việc có nhiều khuynh hướng và nhất là chịu một sự chi phối mạnh mẽ từ bên ngoài. Dĩ nhiên, trên tất cả mọi khác biệt và bất đồng ư kiến,  tao đă chấp nhận lư tưởng chung của phong trào. Chính v́ thế tao gặp khó khăn. Có nhiều điều tao chống đối nhưng tao chỉ chống đối trong khả năng và quyền hạn của ḿnh thôi. Tao không thể làm khác hơn được. Có lúc tao thành công, có lúc tao phải khuất phục. Dù thế nào đi nữa, tao cũng làm việc hết ḷng. Tao không thể bỏ khi không đồng ư. Trong một tập thể, cá nhân phải hi sinh nhiều điều khi chấp nhận tập thể đó. Nếu cá nhân muốn hành động theo cách riêng của ḿnh, cá nhân đó sẽ là kẻ phản bội. Nó phải cố gắng và tận t́nh thế nào để mất mát ḿnh một ít nhưng góp sức được để đưa tập thể đi lên. Tao là cá  nhân đó. Hơn nữa, tụi mày nên nhớ rằng tao không phải là kẻ lănh đạo tối cao, tao chỉ là lănh đạo nửa vời và vai tṛ đó thật khó đóng. Một kẻ nhiều tự ái và cố chấp không bao giờ làm được công việc này, bởi hắn bất măn và từ chối không làm những điều hắn không thích dù điều đó có lợi cho đại cuộc. Riêng tao, tao đă cố gắng đóng vai tṛ của ḿnh với nghệ thuật cao nhất và với lương tâm của ḿnh. Tao đúng hay sai, thành công hay thất bại, đó là vấn đề phê phán của người khác. Họ có quyền nói thế này thế khác. Cũng như tao có quyền yên tâm. Giản dị thế thôi. 

Tuy nhiên đó chưa phải là vấn đề khó khăn nhất. Đó chỉ là vấn đề lương tâm, chỉ đạo và kỹ thuật. Hơi khó một chút nhưng rơ ràng minh bạch. Có một điều tao cho khó khăn hơn là vấn đề bản chất con người của chính tao. Tao là một nghệ sĩ, tao là một công dân và tao tham dự vào những sinh hoạt chính trị với tinh thần của một công dân yêu nước tích cực và tâm hồn của một nghệ sĩ phóng đăng. Có lúc tao thấy ḿnh làm bổn phận một cách thật đầy đủ, không từ nan bất cứ công việc ǵ và khi nhận là làm tận t́nh hết sức. Tao đủ khôn ngoan và tế nhị để đối phó với những vấn đề bất ngờ, phức tạp. Tao có thể thành công gần hoàn toàn trong một công việc nào đó hợp với khả năng của ḿnh nhưng tao không thể làm việc tận tụy máy móc đều đặn như một công chức gương mẫu. Có lúc tao chợt thấy chán hết. Chán cả đời sống và con người với những tranh chấp phi lư bẩn thỉu, chán cả con người của chính ḿnh, muốn đập phá hủy hoại hay hư vô hóa hết. Lúc đó tao làm thế nào c̣n yêu thích công việc được khi tất cả đối với tao đều vô giá trị và cùn mằn hẹp ḥi. Chính v́ thế tao không làm được công việc nào lâu dài nhất là những công việc có tính cách độc điệu. Tao muốn luôn có nhiều thay đổi và biến cố. Tao thích đương đầu với nguy hiểm. Tao thích liều lĩnh và làm công việc phi thường theo ư ḿnh.

Và như thế tao rơi vào cuộc tranh chấp, hay cuộc tranh chấp nảy sinh trong chính tao. Tao phải chiến đấu thường xuyên để t́m một lối thoát giữa sự chèn ép lôi kéo của hai sức mạnh ngược nhau. Nếu một bên thắng thế, tao sẽ dễ dàng chọn lựa, nhưng đằng này cả hai là kỳ phùng địch thủ đồng cân lạng hay một bên chỉ thắng thế nhất thời rồi cuộc tranh chấp vẫn tiếp diễn. Ở đây, chọn lối thoát cũng là một nghệ thuật và tao đă cố gắng làm nghệ thuật này ở mức độ cao nhất có thể làm được. Tao chịu đựng nhiều cuộc khủng hoảng và nhiều tấn thảm kịch nội tâm. Nhưng đó là vấn đề cá nhân, tuy có dính dự một phần đến tập thể nhưng phần đó tao đă giải quyết ổn thỏa, c̣n riêng cá nhân tao, tao cam chịu một ḿnh. Đó là nghiệp dĩ không ai chia sẻ được.

Tŕnh:

- Mày thật giống tao. Tao nghe mày như nghe chính tao. Trong bản chất con người tao cũng có một cái ǵ bẩm sinh và thật vững chăi, chi phối hết mọi hoạt động. Không thể v́ một hành động nào đó mà đánh mất con người ḿnh được. Con người cá nhân là sự quan trọng đầu tiên trong tất cả mọi sự quan trọng. Không tôn trọng con người là phỉ nhổ tất cả bởi việc làm nào cũng bắt đầu từ con người và v́ con người. Nếu chúng ta tự diệt ḿnh để hi sinh th́ thực ra chúng ta không hi sinh ǵ hết. Hi sinh cho người khác nghĩa là hi sinh cho con người , vậy mà chúng ta chà đạp con người quan trọng nhất là con người chính ḿnh th́ mọi hành động khác chỉ là giả tạo phù phiếm. Riêng mày, mày đă hành động v́ ḿnh và v́ người, mày không có ǵ đáng trách. Trường hợp tao, tao cũng không thể làm khác được.

Băng:

- Cả hai đứa tụi mày đều ngụy biện một cách gớm ghiếc. Cá nhân sâu mọt của tụi mày quan trọng đến thế hay sao. Cá nhân là ǵ trong lịch sử của dân tộc và nhân loại. Một hạt bụi. Một số không. Không là ǵ cả. Cá nhân không thể là một tự ái lớn lao, nó chỉ là một phụ thể đóng góp vào lịch sử nên nó phải đóng góp toàn diện và hết mức. Không làm được thế, cá nhân đó là một thứ vô giá trị hay hơn nữa, một kẻ phản bội. Làm cách mạng nghệ sĩ nghĩa là thế nào? Có thể có cách đó không? Theo tao đó là một cuộc truy hoan, một cuộc khiêu vũ trên xương máu của người khác. Hoặc là không làm ǵ hết và đám đông bảo ǵ cũng phải vâng lệnh. Hoặc lựa chọn dấn thân th́ phải dấn thân cho trọn. Phải xóa bỏ trong cá nhân những bốc đồng, những sở thích, những tự do hạnh phúc riêng để hi sinh cho đa số. Khi c̣n tôn trọng ḿnh, coi ḿnh quư hóa quá, đ̣i phải được thể hiện bản chất con người ḿnh th́ c̣n hi sinh ǵ nữa. Nói hi sinh chỉ là làm bẩn chữ, là đánh đĩ danh từ. 

Tụi mày làm việc cho đám đông mà ngông cuồng liều lĩnh, c̣n bốc đồng theo sở thích, c̣n yêu đương tán tỉnh, c̣n lệ thuộc nhiều ràng buộc này nọ th́ thực ra tụi mày đă nhảy múa trên xương máu của đồng bào chứ đâu phải hi sinh. Theo tao, muốn làm cách mạng phải từ cha mẹ đă, coi cha mẹ như không đẻ ra, lúc đó mới có thể hiến thân trọn cùng cho cách mạng. 

Hoài:

- Tao có thể t́m cho mày một con người làm cách mạng lư tưởng đó. Chắc mày biết Tôn Ngộ Không, con khỉ do đá sinh ra trong Tây Du Kư. Con người như Tôn Ngộ Không khỏi cần từ cha mẹ, không có nhân tính, không người yêu thương, không có ǵ ràng buộc, chắc sẽ làm cách mạng được. C̣n mày, bao giờ mày từ cha mẹ đây. Hay mày phải đợi cho đến lúc ông bà mất đi. Bao lâu nữa. Mười năm. Hai mươi năm. Lịch sử có đợi được mày không?

Con người bao giờ cũng là con người với đầy đủ mọi phương diện của nó. Nó có thể lựa chọn để hi sinh phần này, nâng cao phần kia nhưng không bao giờ tự xóa bỏ hẳn ḿnh được. Một chính trị gia, một nhà cách mạng, ban ngày diễn thuyết trước đám đông, tranh luận trong pḥng họp, suy nghĩ thâu đêm về kế hoạch, đó là công việc chính của hắn nhưng không thể cấm hắn ngủ với vợ, kẻ lông mày cho vợ hay làm ngựa cho con cỡi. Những việc đó có phải là chính trị hay cách mạng đâu nhưng hắn vẫn có quyền làm, hắn cần phải làm. Không ai có thể nhân danh ǵ để cấm hắn. Vả lại, dù hắn không làm đi nữa cũng vô ích, không lợi ǵ cho cách mạng cả. Ai đ̣i hỏi như thế làm ǵ và ai có quyền đ̣i hỏi?

Quang:

- Kể ra đ̣i hỏi như thế là quá đáng nhưng nó nêu lên được khía cạnh tích cực của vấn đề phục vụ cho đám đông. Sự dấn thân đ̣i hỏi cá nhân phải hi sinh đến mức độ tối đa chứ không phải hy sinh nửa chừng, nhất là đối với vai tṛ lănh đạo. Sự sai lầm hay bốc đồng của người lănh đạo gây ra những hậu quả lớn lao không những cho riêng hắn mà cho tất cả đám đông đă tin cậy và theo hắn . Số mệnh và sự thành bại của hắn gắn liền với đám đông nên hắn phải luôn nghĩ đến đám đông, nhập thể đám đông vào ḿnh và thận trọng hết sức trong mọi quyết định. Hắn lầm lẫn là bao nhiêu người khác phải gục ngă, tù đày, ly tán, khổ sở. Hắn chịu trách nhiệm về nhiều người khác nên hắn phải hi sinh nhiều nhất.

Trường hợp mày, tao đồng ư mày chỉ là một thứ lănh đạo nửa vời nhưng mày vẫn có trách nhiệm cần phải chu toàn. Chính v́ mày bốc đồng nên đă làm lỡ một cơ hội lớn của chính tụi ḿnh. Đây là điều tao giận mày nhất. Mày c̣n nhớ hai tuần trước, những người lănh đạo phong trào tuyên bố ngưng vận động và thỏa hiệp với Chính quyền Trung Ương. Lúc đó tụi tao đang ở Đà Nẵng. Không phải riêng tụi tao mà tất cả mọi người, mọi lực lượng đều bất măn. Quần chúng đă tốn bao nhiêu mồ hôi và sức lực, bao nhiêu tiền của và đă hi sinh, chịu đựng trong một thời gian lâu dài mới có thể tạo cho phong trào thế lực lớn lao như bây giờ. Chỉ c̣n giai đoạn chót nữa là kết thúc. Tại sao lại thỏa hiệp. Thỏa hiệp là phủ nhận hết tất cả mọi cố gắng của quần chúng  trong quá khứ. Trong khi phong trào đang lên cao, chỉ cần đẩy mạnh thêm một chút nữa là chúng ta có thể thành công và hoàn thành cuộc cách mạng mà chúng ta mơ ước. 

Khi hay tin lănh đạo phong trào thỏa hiệp với Chính quyền Trung Ương, tụi tao bất măn và phẫn nộ hết sức. Chính tụi tao đă đi biểu t́nh phản đối cùng với Đoàn Sinh Viên Quyết Tử 1. Tụi tao đă tuyên bố ai muốn thỏa hiệp phải bước qua xác tụi tao đă. Tại sao lại thỏa hiệp. Phải đi tới cùng bằng máu lửa. Chúng ta đă hi sinh và không ai ngần ngại ǵ không hi sinh thêm chút nữa để đi tới đích. Không có cuộc cách mạng nào ở đất nước này không tốn xương máu. Bao nhiêu người t́nh nguyện đổ máu cho cách mạng mà lănh đạo không để cho người ta hi sinh. Tạo được một phong trào quần chúng không phải dễ, thế mà tạo được rồi nhưng lúc có cơ hội tốt nhất lại bỏ dở. Tao không hiểu thỏa hiệp để làm ǵ. Đâu phải để tiết kiệm xương máu, v́ cơ hội này qua đi, xương vẫn c̣n rơi, máu vẫn c̣n đổ mà cuộc cách mạng sẽ không bao giờ thành.

Lúc đó, hầu hết các lực lượng ở Đà Nẵng đều phẫn uất. Họ dự định lật đổ Ban chấp hành cũ để cướp quyền lănh đạo. Họ có thể thành công dễ dàng nhưng họ sợ bị cô lập. Do đó, tao nghĩ ngay đến mày. Tao ra đây t́m mày để vận động việc đó v́ mày ở trong Ban Thường Vụ Hội Đồng Sinh Viên. Tao tin rằng ở đây nếu ḿnh khôn khéo quần chúng sẽ hưởng ứng v́ mọi người đều nóng ḷng và bất măn. Tao nghĩ đây là cơ hội tốt nhất để tụi ḿnh hoàn thành đại cuộc. Tao đặt biết bao nhiêu kỳ vọng, nhưng khi ra đây, mày đă đi với Đoàn Sinh Viên Quyết Tử 3 vào Quảng Tín. Hi vọng của tao tan tành v́ sự bốc đồng của mày. Tại sao mày không tiếp tục làm công việc phát thanh. Mày mê chiếc khăn đỏ trên cổ, mày muốn làm anh hùng, mày muốn phiêu lưu thay đổi. Mày đă làm lỡ thêm một cơ hội nữa, cơ hội chót. Mày đă phạm trọng tội, mày biết không?

Hoài:

- Vấn đề thỏa hiệp có phản bội quần chúng hay không, những kẻ lănh đạo có hậu ư nào, những điều đó tạm gác qua một bên v́ đó không phải là vấn đề của tao. Trong tương lai chúng ta sẽ có dịp xét lại v́ bây giờ chúng ta chưa có đủ dữ kiện. Tao chỉ nói về ư định đoạt quyền lănh đạo của mày và điều mày trách tao thôi. Thực ra mày c̣n ngông cuồng hơn tao tưởng. Giả thử mày giành được quyền lănh đạo trong tay những người cũ, mày có thể hướng dẫn được quần chúng và đưa phong trào đi đến đích không. Mày chưa có kinh nghiệm, chưa có thế lực hậu thuẫn, chưa có nhóm lănh đạo thống nhất, chưa có cán bộ, chưa hiểu rơ t́nh h́nh toàn diện, mày sẽ không làm được ǵ hay chỉ gây nên một cuộc đại loạn. Nhưng đó chỉ là thí dụ thôi. Trong thực tế mày không bao giờ đoạt được quyền lănh đạo. Với tổ chức có sẵn, người ta sẽ bóp chết mày như ngóe khi biết ư định của mày.

Lư do tao đi với Đoàn Sinh viên Quyết Tử 3 tao đă tŕnh bày rồi. Tao phải phục vụ trong những công tác thích hợp với ḿnh chứ không thể làm một công chức cách mạng. Công việc phát thanh tao đă làm hết sức, có tiếp tục nữa cũng vô ích thôi, c̣n những ngày tao đi có trùng hợp với  một sự kiện nào đó chỉ là t́nh cờ. Tao làm sao trách nhiệm và bảo đảm những t́nh cờ như thế. 

Đối với tao, tao không có tham vọng ngông cuồng như mày dù tao cũng là một thứ ngông cuồng. Tao chỉ muốn tham dự vào biến động này để sống hết những kinh nghiệm thời loạn, để rèn luyện bản lĩnh cho tương lai. Thế thôi. Tao phải tự lượng sức và không thể làm những ǵ ḿnh chưa làm được. 

Tŕnh:

- Những chuyện đó đă qua rồi và tao tin rằng đất nước này c̣n đ̣i hỏi chúng ta nhiều. Trong tương lai chúng ta c̣n nhiều dịp để thử thách, thử sức và thực hành những kinh nghiệm mua được. Chúng ta c̣n quá trẻ và chưa có ǵ muộn hết khi chúng ta chưa nằm xuống.

Có một điều tao thấy cần phải xác định dứt khoát là con người không thể sống rời xa bản chất của ḿnh. Bản chất hiểu theo nghĩa những yếu tố căn bản bẩm sinh hay tập thành tạo thành cá tính của một người, làm người đó khác với kẻ khác và chọn một khuynh hướng đặc thù nào đó. Phải nhận ra bản chất của ḿnh và đóng những vai tṛ thích hợp với bản chất đó. Lịch sử đ̣i hỏi mọi người tham dự theo cách của ḿnh. Đó là điều không thể chối bỏ. Lịch sử không thể nuốt chửng cá nhân hay giảm trừ cá nhân thành những công cụ đồng loạt. Cá nhân tạo thành tập thể. Tập thể tạo thành lịch sử. Lịch sử chi phối cá nhân. Đó là chu kỳ đúng. Lịch sử chỉ là hậu quả, không bao giờ là nguyên nhân. Do đó cá nhân phải được tôn trọng, và cá nhân là con người. Lịch sử nào bắt nguồn từ sự phủ nhận con người cá nhân là lịch sử tàn bạo của loài vật. Cũng v́ thế cá nhân không thể hi sinh trọn cùng hạnh phúc và con người ḿnh cho lịch sử. Hi sinh đó nếu không phi nhân th́ cũng điên rồ không thể chấp nhận. 

Hoài:

- Tao đồng ư điều đó. Cũng v́ thế tao sắp phải giải quyết vấn đề có nên rút lui ra khỏi phong trào không. Bây giờ là giai đoạn tao không làm chủ được ḿnh nữa, dù chỉ là ở mức độ tối thiểu. Những khó khăn tao phải đương đầu đă trở thành vô phương. Lư tưởng lớn tao chấp nhận từ đầu cũng đă biến thái. Tao không c̣n lư do để đóng lâu hơn vai tṛ không thể đóng trọn. Có lẽ tao sẽ cố gắng chịu đựng thêm một thời gian, nhận thêm một vài công tác và khi những yếu tố đă chín, không c̣n cách cứu văn, tao sẽ rút lui. 

Băng nói với San, người giữ im lặng từ đầu:

- C̣n mày, mày nghĩ thế nào?

San:

- Mày không thấy sao. Tao im lặng. Như tao vẫn thường im lặng. Tao chỉ hành động và  vốn rất ít lời.

 

 

25. Một người về với hư không.

Tại sao lại có thể như thế được. Cách đây gần một tiếng đồng hồ, lúc đang ngồi ở pḥng đợi của phi cảng Đà Lạt, một chú tiểu vừa từ Huế vào nói chuyện ở Huế có một sinh viên sư phạm đi biển bị chết đuối, h́nh như tên Diễm, học năm thứ hai. Tao thoáng nghĩ đến mày v́ tụi mày có rủ tao nhưng tao phải đi xa bất ngờ nên không thể đi với tụi mày được. Tao chỉ thoáng nghĩ đến tụi mày thôi chứ tao không thể tin kẻ bạc mệnh đă chết như thế lại là mày. Sau đó, chú tiểu cho biết thêm hiện xác sinh viên đó đang được quàng ở trường Đại Học Sư Phạm. Mấy thằng bạn cùng đi với tao ở đây bàn tán về chuyện đó. Một đứa đặt nghi vấn tại sao một sinh viên đi tắm biển chết, xác lại được quàng ở trường Đại học, có thể có uẩn khúc bên trong. Nó muốn ám chỉ đến việc tranh đấu. Tao bàn góp, nếu có một sinh viên chết trong trường hợp như thế th́ bạn bè có thể đi đưa đám thôi, không có lư do để quàng xác ở trường đại học. Sau đó, câu chuyện được chuyển sang vấn đề khác. Tao đâu biết đă nói về trường hợp của mày một cách hững hờ và vô tâm như thế.  

Quăng mười phút sau khi phi cơ cất cánh, thằng bạn đi với tao t́nh cờ đọc tờ báo Saigon Post, nó đưa tờ báo và bảo: "Nè mày, thằng chết là Trần Đ́nh Vỹ". Tao tái người sững sờ. Không thấy ḿnh xúc động nữa. Cảm xúc đă chết lịm. Không thấy đau đớn. Không thấy hoảng hốt. Không cả ngạc nhiên. Chỉ thấy ḿnh vô tri, vô giác, như gỗ, như đá. Tại sao thế. Tao đọc lại tin đó không biết mấy lần. Tao chép lại tin đó ở đây để đọc lại suốt đời như nhắc nhở một điều ân hận.

Teacher missing in Hue.

Hue, May 3 [VP]  An executive member of the Hue "Teachers Struggle Force for Democracy" Mr Tran Đinh Vy was reported missing since Sunday when he left for the Thuan An beach, some 12 km from downtown Hue.

Active search was made to find his whereabouts but in vain. The rumors are running that Vy would have been abducted by opponents.

 

Như thế đó. Câu cuối có nghĩa ǵ. Abducted. Opponents. Tao không nghĩ đến việc có những đối thủ đă giết mày. Mày làm ǵ có đối thủ phải không. Tao nghĩ đến cao vọng của mày, của tụi ḿnh. Tao nghĩ đến sự đứt bựt của một tuổi trẻ chưa trọn. Một tuổi trẻ c̣n quá xanh, c̣n quá trẻ, c̣n quá non. Sự sống chưa hề dừng lại hay héo hon, già cỗi. Sự sống chưa một lần mỏi mệt. Sự sống đang bừng bừng dâng lên như con nước. Sự sống c̣n đam mê băo tố. Tại sao lại có thể như thế được. Sự sống đă nghẹn ngào đứt bựt không báo trước. Như một sự lỗi nhịp điên rồ ngoài tầm kiểm soát của mày, của tao, của cả nhân loại. Tao đă viết hai chữ "phi lư" bên cạnh mấy ḍng tin trên báo. Tao nghĩ đến sự sống và cái chết. Điều một thằng bạn đă nói với tụi tao hôm qua. Phải đặt lại vấn đề sự sống trước khi nói đến ḥa b́nh. Tao không nghĩ đến sự sống hèn mọn lây lất của người Việt Nam. Tao nghĩ đến sự sống của cả nhân loại, một thứ định mệnh vô phương cứu chữa.

Máy bay sắp hạ cánh xuống phi trường Tân Sơn Nhất, tai tao ù lên. Cảm giác nhức buốt ở tai biến thành nỗi đau dành cho mày. Tao đang bị hành hạ một cách tàn nhẫn bởi nỗi xót thương không cùng bi thảm và khô cháy. Không thể suy nghĩ nữa. Như một điều dại dột.

Về Sài g̣n, việc đầu tiên là đi mua ngay mấy tờ báo. Vẫn chỉ tin đó. Ông Trần Đ́nh Vỹ, một ủy viên trong Ban chấp hành Lực Lượng Giáo Chức Tranh Thủ Dân chủ bị mất tích trên đường Huế - Thuận An. Dư luận cho rằng ông bị đảng phái đối lập bắt cóc. Tao nghĩ những đứa trong tụi ḿnh làm ǵ có đảng phái đối lập. Những đứa đă đứng lên trên cao trên xa những tranh chấp nhỏ mọn tầm thường của nhân loại. Những đứa đă chọn hư không làm quê hương, chọn vĩnh cửu làm giá trị, chọn cỏ rác làm nơi sinh trưởng, chọn khổ đau và khoái lạc làm hạnh phúc. Những đứa như thế không thể có đối thủ, phải không mày. Tao nhắc lại điều đó như một niềm kiêu hănh, một vinh dự tối thượng cho mày, đứa đă chết, và cho tụi tao, những thằng c̣n sống.

Tao thấy nổi giận với tụi Việt Tấn Xă. Tụi nó chuyên đưa tin bố láo. Mày vừa ở Sài G̣n về và viết bài cho Ban Phát thanh của Hội Đồng Sinh Viên có mấy hôm mà tụi nó bảo mày là ủy viên của Lực Lượng Giáo Chức. Chẳng hiểu tụi nó săn tin ở đâu thế. Lại c̣n thêm dư luận cho rằng mày bị đảng phái đối lập bắt cóc. Nếu không phải sai lầm th́ là một cố ư khốn nạn muốn đào sâu thêm hố chia rẽ giữa lực lượng tranh đấu với các đảng phái. Thứ bệnh trầm trọng nhất của nhân dân Việt Nam không phải là nhược tiểu mà là bệnh vị kỷ, hẹp ḥi, cố chấp và khốn nạn. 

Chính mày và tụi tao đă thề sẽ làm lại một dân tộc Việt Nam mới. Chúng ta sẽ đào tạo một thế hệ Việt Nam khác với thế hệ chúng ta bây giờ. Chúng ta đă thừa hưởng quá nhiều lỗi lầm của những người đi trước, bị bôi nhọ bởi những người đồng thời nên chúng ta không có quyền để thế hệ sau chịu số phận của chúng ta nữa. Những thằng như mày và tụi tao chấp nhận hi sinh làm phân bón để thế hệ sau lớn lên, chấp nhận hi sinh đời sống cho lư tưởng tạo dựng dân tộc. Rồi vĩnh viễn đi vào hư không, không một chút nuối tiếc ân hận.

Suốt ngày hôm sau ở Sài G̣n tao thấy cô đơn không cùng. Sứ mạng liên lạc với phong trào tranh đấu của sinh viên Sài G̣n không thực hiện được v́ phong trào ở đây đă bị đánh tan tác. Nỗi chết của mày ám ảnh cộng với đơn độc trong thực tế v́ không t́m được bất cứ thằng bạn nào ở đây. Tao đi lang thang giữa những đường phố lạ, giữa đám người lạ mặt như một kẻ bị bỏ rơi, như một người từ đâu lạc về, không thân không thích. Nỗi cô đơn cứ lớn dần từng giờ từng phút. Khi mày chết đi, đột nhiên sự có mặt của tao thiếu hẳn đi một phần. Tao không hiểu là phần ǵ. Có thể là sự phong phú, có thể là ḷng tin tưởng. Tao không biết nữa. Chỉ mơ hồ cảm nhận đang có một thiếu hụt nào đó. Như mang một vết thương sâu trong người. Không thể nói được những điều muốn nói.

Tao nghĩ đến tụi ḿnh. Hai đứa đă từng nói chuyện với nhau bao nhiêu lần trong từng giờ từng ngày về viễn tượng tương lai, về nỗi hạnh phúc lớn lao phát sinh ngay trong hành động thể hiện ước mơ và khát vọng. Tao muốn nhắc đến như một kỷ niệm, rất nhiều kỷ niệm để đem mày sống dậy trong tâm tư cô đơn và rướm máu của bạn mày.

Bây giờ mày ra đi rồi. T́nh cờ. Vội vă. Không lời từ biệt. Mày đă đi về vùng trời nào, về phương hướng nào. Có bể khơi, có hư không bát ngát cho mày thỏa vọng? Mày vốn không quen chịu đựng những hẹp ḥi chen chúc. Mày sẽ làm ǵ, có làm ǵ được không khi rời bỏ thể xác tù ngục nặng nề. Tao không biết nữa. Tao làm sao biết được.

Tao c̣n sống đây. Những đứa khác nữa. Tụi tao sẽ làm ǵ? Chọn vĩnh cửu làm giá trị. Vĩnh cửu là dài lâu bền vững. Và hiến thân phải là cách trọn đời. Tụi tao sẽ lựa chọn công việc nào đây để phục vụ cho đến trọn đời. Có công việc nào xứng đáng để làm thế không giữa cơn hiện tại hỗn mang này. Con đường văn hóa xây dựng ư thức dân tộc chúng ta lựa chọn ngày nào đă soi rọi bước chân hăm hở. Chúng ta không cần có hiệu lực trước mắt nhưng hạt giống sẽ nẩy mầm và sinh trưởng trong ḷng người, trong thời gian tương lai, trong dân tộc Việt Nam mười năm, một trăn năm, một ngàn năm sau nữa. Chúng ta không giải quyết vấn đề trong hiện tại. Chúng ta tách ra những biến động nhất thời v́ chúng ta không muốn mất ḿnh trong cuộc dấn thân ngắn hạn. Chúng ta không cốt chỉ làm thỏa măn động tính của tuổi trẻ.

Nhưng chúng ta sẽ giải quyết thế nào. Hiện tại bây giờ là một hiện tại lớn và những biến động nhất thời này sẽ chi phối cả vĩnh cửu. Hiện tại chỉ mang chứa những vấn đề giai đoạn, đầy tràn những vấn đề giai đoạn, không c̣n chỗ cho vĩnh cửu chen chân. Chúng ta sẽ xây dựng giá trị vĩnh cửu từ khởi điểm, từ căn bản, từ vị trí nào đây giữa cơn lốc điên cuồng của hiện tại. 

Sao tao bỗng hoảng hốt bối rối. Ḿnh lạc đường rồi sao. Hay đă nhầm lẫn từ bước khởi đầu. Hay bây giờ trí nghĩ cùng quẫn. Tại mày chết rồi. Chết khi người khác c̣n sống. Mày chết khi tao c̣n tin yêu. Mày chết như một cứu tinh chết trước nạn nhân. Và ư nghĩ nào cũng tan vỡ như bọt nước.

 

 

26. Những chuyến đi. 

Đường lên cao nguyên. Chiếc xe hàng lớn khởi hành từ sáng sớm. Hành khách nói chuyện ồn ào lúc đầu rồi dần dần im hẳn. Một số người đă tựa đầu vào thành xe lim dim ngủ. Hoài tḥ đầu ra khỏi xe để sưởi nắng buổi sáng, gió thổi tung tóc rối loạn làm anh thấy gây gấy dễ chịu. Quăng đường gần ba trăm cây số nhưng chắc không mệt nhọc lắm. Xe chạy êm và đường tốt. Phong cảnh lạ v́ mới đi đường này lần đầu. Anh thích thú chiêm ngưỡng một ḿnh không nói chuyện với ai. Hoài thực hiện chuyến đi này với một nhiệm vụ đặc biệt do Hội Đồng Sinh Viên Đấu Tranh Cách Mạng giao, bắt liên lạc để phối hợp với sinh viên Sài G̣n và Đà Lạt nhưng anh không hoàn thành được nhiệm vụ. Phong trào ở hai nơi này đă bị đánh tan tác.  

Hoài đang trên đường trở về trung qua ngả cao nguyên. Trên xe toàn người lạ. Anh cũng không buồn bắt chuyện làm quen để hưởng trọn cảm giác một chuyến đi cô độc. Hai bên đường, những căn nhà của đồng bào Công giáo định cư chạy dài đến mấy cây số. Nhà phần nhiều lợp lá và làm rời nhau cách một khoảng vườn cằn cỗi nên trông xác xơ tiêu điều. Không hiểu sao ở đây người ta làm nhà xa nhau vậy. Để cho có vườn trồng cây hay để tránh hỏa hoạn. Trông có vẻ lạnh nhạt, rời rạc thế nào, khác hẳn với làng mạc của quê anh. Ở đó, nhà cửa liền mái hay dù có cách vườn đi nữa, những mảnh vườn cũng xanh tươi mát mẻ nên thấy dân cư sống có vẻ thân mật, đầm ấm hơn. 

Hết trại định cư, hai bên đường bắt đầu những rừng cao su đen thẫm. Ngồi trên xe nh́n những gốc cây chạy quanh, xoắn vào nhau đến chóng mặt. Những hàng cây trồng thật thẳng, nh́n giữa hai hàng chỉ thấy đường ánh sáng lờ mờ hun hút. Ở thân mỗi cây có một đường rạch xoắn ṿng tṛn và treo  một cát bát để hứng nhựa, có chỗ trông rơ nhựa trắng đang rỉ ra. Tự nhiên anh thấy rùng ḿnh một chút. Những thân cây này như kẻ hiến máu. Hiến máu đến trọn đời cho đến lúc kiệt sức khô héo và bị đốn xuống làm củi. Không có sự hi sinh nào đau đớn dài lâu và bi thảm như thế. 

Rừng cao su làm mặt đường trở nên tối hơn. Thỉnh thoảng một toán lính ở trong rừng nhô ra chặn xe lại kiểm soát. Họ mặc đồ đen. Không biết lính của bên nào. Hành khách trên xe bắt đầu lo ngại. Họ kháo nhau quăng đường này thường bị cướp hoặc địch chặn xe để đánh thuế, bắt lính . Một số người muốn trấn an bảo ḿnh là đồng bào lương thiện đi đường, buôn bán th́ đâu có sợ ǵ. Gặp lính bên nào cũng vậy thôi. 

Hết mấy dăy rừng cao su là đồng trống và rừng thưa. Cây hầu hết khô héo hoặc bị đốn xuống làm gỗ hay lấy củi nằm ngổn ngang hai bên đường. Gần trưa, xe ngừng lại ở một quán trơ vơ giữa đồng để hành khách nghỉ ngơi, ăn uống. Xe tiếp tục chạy, đường bắt đầu lên dốc, mới đầu thoai thoải rồi cao dần và trở nên quanh co dốc ngược. Khi lên đèo, khí hậu đổi khác. Gió lạnh, rồi mưa đổ xuống. Trận mưa lớn che mờ cả đường đi làm tài xế phải bật đèn, bóp c̣i luôn và chạy rất chậm. Hoài kéo kính cửa xe xuống che mưa. Nh́n ra ngoài, trên dốc núi, thỉnh thoảng có vài người thượng mang gùi đội mũ lầm lũi đi trong mưa. Vài người khác đi trên đường ngơ ngác dừng lại nh́n xe đi qua. Họ có vẻ lạc lơng ngay giữa rừng núi giang sơn của ḿnh nhưng có cái ǵ làm Hoài thấy họ chất phác, trong sạch. Có lẽ họ chỉ chiến đấu với thiên nhiên để sống chứ không chiến đấu với người đồng chủng. Sự chiến đấu đó cao cả và hùng vĩ.

Qua khỏi đèo, xe bắt đầu xuống một thung lũng. Trời đă tạnh nhưng đường vẫn trơn loáng nước. Đến một khúc quanh, tự nhiên xe chạy chậm rồi dừng hẳn lại. Đằng trước một đoàn xe nối đuôi nhau đậu giữa đường. Có lẽ cầu hư hay có tai nạn. Hoài xuống xe đi đến xem. Một con sông nhỏ và sâu chắn ngang đường, chiếc cầu sắt gẫy đôi cắm xuống ḷng sông. H́nh như cầu bị hư đă lâu. Người ta đă làm một con đường nhỏ và một cây cầu tạm gần đó. Đoạn đường nhỏ này không tráng nhựa, sau cơn mưa nhăo ra và trở nên trơn trợt. Bốn năm chiếc xe hàng lớn chạy xuống bị trợt bánh nằm quay ngang giữa đường choán hết lối đi. Người ta đă cố gắng nhưng không thể kéo xe ra được. Có chiếc bánh đă ngập gần hết trong bùn, càng quay càng lún xuống sâu. Có lẽ c̣n lâu lắm mới hi vọng đi được.  

Hoài đi về xe ḿnh. Phía sau đă có thêm mấy mươi chiếc đậu thành đoàn dài. Hành khách một số ngồi trên xe, một số xuống đi lại cho dăn chân. Một cô gái bồng con đứng tựa vào xe. Hoài nh́n và tự dưng có ư nghĩ ngộ nghĩnh. Tại sao ḿnh không nghĩ một thiếu phụ mà là một cô gái đang bồng con. Cô gái th́ có con sao được. Tại cô ta trẻ trung và hơi thoáng một chút thơ dại, không có vẻ đang làm mẹ chút nào. Nhưng như thế tại sao ḿnh không nghĩ đứa nhỏ không phải là con của cô ta mà có thể là cháu hay em. Ư nghĩ đó làm anh mỉm cười và cô gái cũng mỉm cười gật đầu chào.

Hoài hỏi:

- H́nh như chị cũng  đi cùng một xe với tôi? Chị ngồi ở đâu tôi không nhớ ra? 

Cô gái lại cười:

- Tôi ngồi ở băng đầu tiên bên cạnh tài xế. C̣n anh ngồi sát ngoài cửa băng thứ ba phải không?

- Chị tài thật. Tôi ham nh́n phong cảnh nên không để ư đến hành khách. Đằng trước xe bị kẹt nhiều lắm. Chắc phải đợi lâu. À, cháu bé này là con chị hả?

- Nó không giống tôi sao?

- Vậy mà tôi cứ tự hỏi không biết chị có phải là mẹ cháu không. Chắc chị mới thôi học.

- Không. Tôi đang ghi danh ở Dự bị Văn Khoa Sài G̣n nhưng ở nhà bận lắm nên ít đi nghe giảng. Kể ra có gia đ́nh rồi đi học cũng bất tiện. Tôi muốn bỏ học nhưng nhà tôi không cho. Tôi học cho vui thế thôi chứ không thi cử ǵ.

- T́nh h́nh sinh viên Sài G̣n thế nào chị?

- Tôi ít đến trường nên cũng không rơ lắm. H́nh như sau đợt tranh đấu mới rồi họ đang bị đàn áp. Nghe nói ở các nơi khác cũng vậy, nhất là miền Trung. À, anh cũng là người miền Trung phải không?

- Vâng, tôi học đại học ngoài đó, nhưng đại học băi khóa lâu rồi nên tôi vào đây chơi. 

Cô gái có vẻ mừng rỡ:

- Vậy hả. Anh kể chuyện ngoài đó cho nghe với đi. Ở trong này đọc báo chẳng theo dơi được ǵ. Nhiều người bảo một số báo xuyên tạc ghê lắm v́ họ bất măn với phong trào tranh đấu hoặc ăn tiền của chính phủ. Mấy năm trước, ở Sài G̣n vụ lộn xộn nào tôi cũng tham gia cả. Dù là con gái tôi cũng thích chia sẻ với con trai. Ḿnh không làm chính trị nhưng phải góp sức vào những cuộc đấu tranh cho lẽ phải. Bây giờ th́ hết rồi. Lo cho con cũng đă mệt ngất nhưng tôi vẫn thích nghe những chuyện đó.

Hoài nh́n cô gái đắn đo một chút. Khuôn mặt cô rạng rỡ, hồng lên và mắt sáng linh động v́ nói nhiều. Cô gái nh́n anh đăm đăm chờ đợi. Anh mỉm cười:

- Kể ra những hoạt động của sinh viên Huế bây giờ cũng giống như sinh viên Sài G̣n mấy năm trước. Tuy nhiên ở Huế có cái đặc biệt là các phân khoa đại học ở gần nhau, cùng nằm trên một con đường lớn sát bờ sông. Lúc nào cần triệu tập sinh viên rất dễ, chỉ cần mười lăm phút là sinh viên có thể có mặt đầy đủ. Sinh viên Huế làm việc thống nhất, ít bị phân hóa, dù sự thống nhất đó không c̣n được như trước. Sinh viên rất có uy tín với dân chúng và được dân chúng yêu mến. Họ chủ trương cái ǵ là được đồng bào ủng hộ ngay. Họ được coi như những kẻ lănh đạo thực sự nhất là từ sau ngày lật đổ chế độ gia đ́nh trị. Đại học Huế đă băi khóa từ mấy tháng nay và thành lập một lực lượng chống Chính quyền Trung Ương bên cạnh những lực lượng dân chúng khác. Hiện giờ họ chiếm và kiểm soát đài phát thanh. Không biết trong này chị có bắt được đài Huế không. Phong trào tranh đấu đă lan ra khắp miền Trung và miền Trung gần như tự trị. Tuy nhiên t́nh h́nh đang khó khăn v́ Chính Quyền Trung Ương không chịu nhượng bộ và chưa có phản ứng ǵ rơ rệt cả. Người ta đang đợi. Có lẽ sắp đến giai đoạn kết thúc nhưng không rơ nó sẽ kết thúc như thế nào đây.

Cô gái chăm chú nghe, thỉnh thoảng vỗ vỗ đứa nhỏ trên tay để nó khỏi khóc. Cô chau mày, giọng mỏi mệt:

- Thôi ḿnh lên xe ngồi một chút đi anh. Tôi mỏi chân quá, lại phải cho thằng nhỏ này bú nữa.

- Vâng, chị lên ngồi nghỉ đi. Tôi đến đằng này xem họ làm xong chưa. 

Gần hai giờ sau, con đường mới được khai thông. Trời bắt đầu tối. Các xe qua khỏi cầu chạy hết tốc lực để tranh thủ thời gian. Chạy được quăng vài chục cây số, các xe bị chận lại ở một thị trấn ven đường. Lệnh cấm xe không được đi đêm. Phải đợi sáng mai mới tiếp tục đi được. Hành khách ào vào quán ăn độc nhất c̣n mở cửa trong thị trấn để ăn uống. Mặc dù quán khá rộng nhưng vẫn không đủ chỗ cho số khách quá đông. Thấy cô gái bồng con lóng ngóng ở cửa, Hoài tiến đến hỏi:

- Chị cần ǵ, tôi làm giúp cho.

- Tôi định vào đằng sau xin nước sôi pha sữa cho em bé. 

Anh vồn vă:

- Chị đưa b́nh thủy tôi đi xin cho. À, chị có ăn ǵ tôi gọi luôn. Chị ngồi tạm đây đă.

- Cám ơn anh. Anh gọi cho tôi tô phở ǵ đó cũng được. Tôi mệt quá. 

Hoài len giữa đám đông vào phía sau quán. Một lúc sau anh mang nước sôi ra. Quán đă bớt khách. Anh kéo ghế ngồi đối diện với cô gái:

- Chị pha sữa cho em bé đi. Ḿnh đợi một chút. Sắp có thức ăn rồi. Ăn xong c̣n phải đi kiếm chỗ ngủ. Người ta bảo cuối đường này có một nhà nghỉ nhỏ. Sợ lại hết chỗ th́ phiền.

Cô gái im lặng lấy đồ pha sữa. Hoài tự nhiên thấy thương hại và muốn che chở cho người bạn mới. Anh chợt hỏi:

- Thế c̣n anh đâu không đưa chị đi. Đi một ḿnh thế này phiền quá, nhất là lại có cháu nhỏ. 

Cô gái có vẻ lúng túng. H́nh như mặt cô hơi đỏ lên:

- À, nhà tôi bận lắm. Anh ấy làm ở Air Vietnam. Tôi cứ tưởng sẽ đến ngay từ chiều và trên đó đă có người đón. Thôi đành chịu vậy.

Hoài thấy không tiện hỏi thêm. Anh nghĩ chồng làm ở Air Vietnam mà lại để vợ đi xe hơi khi đường sá nguy hiểm như thế này. Nhưng thôi, chuyện riêng của người ta, ḿnh không nên t́m hiểu sâu quá lúc mới quen.

Ăn xong, hai người gởi hành lư cho mấy người khách ngủ lại trên xe để đi t́m pḥng ngủ. Con đường tối sẫm, chỉ có ánh đèn le lói từ xa chiếu lại. Hoài bỗng cảm thấy ḿnh ràng buộc với cô gái đi bên cạnh. Có cái ǵ làm anh thấy gần gũi và trách nhiệm. Anh đă từng đi xa nhiều lần. Hầu như lúc nào cũng vậy, không người đưa tiễn, không bạn đồng hành. Đi không ai biết, đến không ai hay. Anh chỉ thấy ḿnh có với ḿnh, chia sẻ với ḿnh vị cô độc. Ngay từ hồi c̣n bé, anh đă đi xa một ḿnh lần đầu trong đời với mười bảy đồng trong túi. Chuyến xe lửa lạ lẫm. Người soát vé độc ác đă tống cổ anh xuống một ga gần chỗ anh muốn đến sau khi đă lấy hết tiền trong túi anh v́ anh đă không kịp mua vé trước khi lên tàu. Và anh đă đi bộ hơn mấy giờ dưới nắng, cổ khô, miệng khát, với chiếc va ly trĩu nặng trên tay. Sau này không c̣n ai tống cổ anh xuống nữa nhưng vị cô độc vẫn len lén thấm vào người anh trong mỗi chuyến đi xa. Cô gái mới quen có lẽ đang gặp trường hợp khó khăn nào đó. Có thể cô ta vừa trốn nhà ra đi. Có thể cô ta bị đuổi ra khỏi nhà. Trên khuôn mặt nhỏ nhắn có cái ǵ chịu đựng âm thầm nhưng cương quyết. Chính vẻ đó quyến rũ anh. Anh thấy cô gái gần với ḿnh như một đồng dáng. 

Nhà nghỉ nhỏ làm bằng gỗ thông có đèn mờ nơi hành lang. Một người Pháp lai đang đùa dỡn với một cô gái thượng sau quầy. Thấy hai người vào, cô gái thượng quay ra nói như xua đuổi:

- Hết chỗ rồi. Không cho thuê nữa.

Hai người nh́n nhau, Hoài bảo:

- Hay ḿnh về xin ngủ nhờ nơi quán ăn vậy. 

Cô gái thản nbiên:

- Nếu không th́ ḿnh ngủ trên xe. Chỉ hơi bất tiện cho em bé thôi. Mấy khi được ngủ trên xe phải không anh. Nếu cần ḿnh thức trắng đêm cũng được. Thức một đêm đâu có chết mà sợ.

- Nếu vậy c̣n ǵ bằng. Chỉ sợ cho chị thôi. Tôi th́ thức quen rồi, không ngủ hai, ba đêm cũng không sao.

Hai người trở lại xe. Quán đă đóng cửa. Vài người trải chăn nằm ngay trước hiên quán. Muỗi nhiều quá làm họ phải quạt luôn không ngủ được. Một ông già trùm miếng vải trên đầu ngồi tựa lưng vào tường ngủ gà ngủ gật. Trên xe ở mấy băng sau, ba bốn hành khách đang ngồi nói chuyện. H́nh như có ǵ vui làm họ phá lên cười. Thấy hai người về, một bà già bảo:

- Lên nghỉ tạm trên xe cũng được cô cậu ơi. Không c̣n lâu đâu. Sáng mai xe chạy sớm mà.

Cô gái mở cửa xe lên phía trước dọn chỗ và ru cho đứa bé ngủ. Hoài ngồi ở băng ngay sau cô gái. Anh nh́n qua thành ghế. Mái đầu nhỏ nhắn của cô gái cúi xuống trên mặt con. Giọng ru buồn buồn và lời dỗ con thiết tha đầm ấm. Anh chợt có ư nghĩ ḿnh phải chở che săn sóc cho người bạn mới như một người đàn ông, một người chồng, dù anh c̣n trẻ và chưa làm chồng bao giờ. Anh ngạc nhiên thấy ḿnh trở nên thanh cao lạ thường, không một tà ư nào thấp thoáng. Chợt anh nói, giọng âu yếm:

- Chị ngủ một chút đi.

Cô gái hơi quay đầu lại:

- Chắc tôi không ngủ được. Đây là lần đầu tiên tôi gặp trường hợp như thế này.

- Vậy nếu chị thích, tôi sẽ kể chuyện cho chị nghe. Tôi có nhiều chuyện, chị muốn nghe không?

- Tôi cũng định xin với anh như thế. 

Hoài cất giọng trầm trầm nói về những kỷ niệm thời nhỏ, về gia đ́nh, về những đau đớn, hất hủi lâu dài và những hạnh phúc thoáng qua đă nuôi anh trưởng thành. Anh nói một cách say mê và thành thật lạ lùng như tâm sự với một người bạn thân thiết. Cô gái im lặng nghe, cảm xúc dấu kín trên khuôn mặt ẩn trong bóng tối nhưng anh vẫn có cảm giác mắt cô đang mở lớn và hàng mi chớp rung động. Cô gái chợt hỏi, giọng cảm động:

- Bây giờ anh sống thế nào?

Hoài cười nhẹ, ngả ḿnh trên thành ghế:

- Bây giờ là lúc tôi sống đầy đủ và nhọc mệt, choáng váng nhất. Thực ra đó là điều tôi mong muốn. Tôi trưởng thành rồi. Tôi phải tự ḿnh đương đầu với nhiều vấn đề. Tôi vốn không quen nương tựa. Giai đoạn lịch sử băng hoại này đ̣i hỏi ở những người mới lớn chúng tôi rất nhiều. Chúng tôi thấy có trách nhiệm và cần phải chu toàn trách nhiệm. Chúng tôi không thể cầu an hay hưởng thục. Ngay cả t́nh yêu cũng trở nên nhỏ bé. Trú ẩn trong t́nh yêu không đủ. Sóng gió biển động bên ngoài kêu gọi chúng tôi phải dấn thân. Chúng tôi mê say theo đuổi tiếng gọi đó và lao vào những chuyến đi. Chuyến đi này cũng là một. Chúng tôi không nề hà ǵ. Tuy nhiên tôi chỉ sợ một điều là có một lúc nào đó ḿnh phản bội ḿnh, nếu không ḿnh trở thành đứng bên lề. Dấn thân là vào một ḍng cuốn. Thả buông trôi là điều nguy hiểm. Nhưng cưỡng lại c̣n khó hơn. Dù sao đi nữa tôi vẫn cố gắng đến cùng, cho đến lúc nào tôi thấy sắp mất ḿnh hay ḷng đă nguội lạnh, lúc đó tôi sẽ trở về với ḿnh để đóng kín bản thân lại. Những điều tôi nói có vẻ trừu tượng quá phải không chị. Tôi không có cách nào bày tỏ khác hơn.

- Kể ra tôi không hiểu rơ lắm những điều anh vừa nói nhưng tôi thông cảm được. Sự thông cảm đôi khi không cần đến những hiểu biết sáng suốt phải không anh?

Hoài cúi đầu nói thật nhẹ như hơi thở:

- Cám ơn chị. Tôi mong được như thế.

Hai người nói chuyện rất lâu. Họ thành thực với nhau lạ lùng. Không có điều ǵ làm họ ngượng nghịu hay muốn dấu diếm. Gần sáng, họ chợp mắt được một chút và bị đánh thức dậy ngay để sửa soạn đi.

Xe khởi hành khi mờ sáng. Sương mù cao nguyên trắng đục đầy trời. Những rừng cây thưa lặng lẽ ngái ngủ. Rồi chim chóc bắt đầu lên tiếng hót. Tiếng động và ánh sáng làm con đường trở nên linh hoạt hơn. Vài ngọn cây đă rực nắng vàng và những giọt sương lấp lánh.

Đến trạm kiểm soát trên đèo gần thành phố, đoàn xe bị chặn lại. Thành phố thiết quân luật 24/24 giờ. Xe chưa được vào thành phố. Phải ở đây để đợi lệnh mới. Hành khách chán nản xuống xe. Chuyến đi này thật gian nan hết sức. Một số đông không đủ kiên nhẫn đợi nên quay về Sài g̣n. Chuyến xe của hai người cũng đổ khách xuống để quay về. Hai người phải mang hành lư sang đi nhờ xe khác.

Thấy nhiều người về, cô gái cũng tỏ ư muốn theo họ v́ sợ không biết phải đợi đây bao lâu nhưng Hoài khuyên nên ở lại. Ở đây thiết quân luật th́ biết đâu Sài G̣n lại không sắp có đảo chánh. Mấy ngày nay người ta đồn nhiều về tin đó. Về mà không vào được thành phố lại càng phiền hơn.

Hơn một giờ sau, có lệnh cho xe đi. Đến thành phố, xe không được vào bến ngay mà phải xếp hàng ở băi đất trồng gần Ty Cảnh sát để kiểm soát hành khách. Một cảnh sát viên tiến đến hỏi giấy tờ của Hoài. Ông ta nh́n qua rồi bảo:

- Anh đợi đây. Tôi vào đồn hỏi lại về trường hợp của anh. Nếu không có ǵ trở ngại tôi sẽ mang trả giấy tờ và anh được đi ngay.

Viên cảnh sát quay gót, Hoài bảo vội cô gái:

- Bây giờ chị đứng qua bên kia và làm như không quen biết tôi. Chốc nữa nếu không có ǵ tôi sẽ mang giúp hành lư và đưa chị đi t́m nhà. Nếu tôi bị bắt, mong chị sẽ t́m được người khác giúp và chúng ta coi như không bao giờ gặp nhau nữa.

Cô gái im lặng, mặt lộ vẻ lo lắng. Cô muốn nói ǵ nhưng h́nh như bối rối không nói được. Hoài b́nh thản lấy thuốc ra châm hút.

Một lúc sau, viên cảnh sát trở lại đưa trả giấy tờ bảo:

- Anh may mắn đấy. Ở đây một số sinh viên đang bị lùng bắt. Anh cũng là sinh viên nên bị nghi ngờ. Người ta đă ḍ trong danh sách nhưng không có tên anh. Bây giờ anh có thể đi.

Hoài đến bên cô gái mỉm cười hỏi:

- Chị sợ không?

Cô gái mừng rỡ:

- Tôi lo cho anh quá. Nếu anh bị bắt chắc tôi bị ám ảnh suốt đời, không bao giờ quên được.

Hai người băng qua băi cỏ. Bóng họ chênh vênh xa dần trên đường giới nghiêm bỏ không hoang vắng.

 

 

27. Chạy trốn. 

Hoài rẽ vào con ngơ hẹp rợp bóng tre. Có cái ǵ khác thường làm anh rờn rợn, linh cảm như đang bị theo dơi. Thoáng một chút lo ngại, anh làm ra vẻ tự nhiên quay đầu nh́n lại. Một người đứng tuổi mặc quần áo kaki vàng, đội mũ xám, đeo kính đen, b́nh thản đạp xe theo sau. Có thể chỉ là t́nh cờ đi cùng đường. Anh cố ư đạp xe chậm lại, rồi nhanh hơn. H́nh như người đi sau vẫn giữ một khoảng cách cố định với anh. Anh giả vờ nh́n vào các cổng nhà như đang t́m kiếm, vượt qua nhà định vào và theo con ngơ đi thẳng vào trong xóm. Đến một ngả ba, anh dừng lại. Người đi theo đă biến mất. Đợi một lát, anh quay lại, đạp xe chầm chậm. Trước khi rẽ vào cổng nhà Băng, anh ư tứ nh́n chung quanh. Không có ai.

H́nh như có ǵ thay đổi. Một căn nhà nhỏ vừa mới dựng lên lấp hẳn con đường dẫn vào ngôi cḥi riêng của Băng ở cuối vườn, làm anh ngờ ngợ như vào lầm nhà. Bà chủ nhà từ phía sau đi ra, anh hỏi:

- Thưa bác, có Băng ở nhà không bác?

- Về quê lâu rồi. Không biết chừng mô mới lên.

Chợt có tiếng nói:

- Vô đây. Đi ṿng ngă sau nè.

Băng mặc quần đùi, áo lót sau một bụi mía chui ra mỉm cười:

- Tao dặn ở nhà nói tao đi vắng để đề pḥng. Đưa xe đạp tao cất cho. 

Anh theo bạn đi ṿng ra sau. Tất cả đều đổi khác. Con đường dẫn vào ngôi cḥi đă được đào lên trồng chuối và khoai, mới nh́n không thể biết trước ở đây có một con đường. Anh mỉm cười khen:

- Ngụy trang khá lắm, nhưng tụi nó ập vào thế nào cũng biết. À, thằng Quang đâu?

- Nó đang đọc sách. Mày thấy lạ hẳn đi phải không? Dù sao tụi nó vào cũng đủ thời gian chạy trốn v́ tụi nó không ngờ.

Anh lách tấm liếp che cửa bước vào. Ngôi cḥi mỗi bề chưa đầy ba thước chỉ đủ kê cái phản và một bàn nhỏ trông xa chẳng khác ǵ chuồng gà. Dù sao đây cũng là nơi dung thân của bọn anh. Anh cảm thấy yên tâm, thoáng một chút tŕu mến khi bước chân vào đây.  

Quang đang nằm đọc sách, ngồi nhổm dậy:

- Có ǵ lạ không mày? Tụi tao tu tiên ở đây cả tháng rồi không bước chân ra cửa. Bị bắt nhiều lắm phải không? Tao mong cho vụ này chóng xong để c̣n lo việc khác chứ chẳng lẽ nằm hoài ở đây sao. Chân tao bắt đầu ngứa rồi đây.

- Tao đến báo tin để tụi mày chuẩn bị chuồn. Một anh cảnh sát quen cho biết là đến lượt tụi mày rồi đó. Tao tưởng tụi mày sẽ được bỏ qua. Nói theo kiểu thằng Băng th́ tụi mày chỉ là cán bộ cách mạng hạ cấp, loại này đâu đáng được thanh trừng. Chính Quyền Trung Ương phải tỏ ra rộng răi một chút để lấy ḷng dân chứ. Vả lại nếu bắt hết th́ đâu đủ nhà tù để giam. 

Băng tựa lưng vào vách nh́n ra cửa sổ:

- Mày đừng ngây thơ quá. Có điều ǵ người ta không dám làm.  

Băng đột nhiên ngừng lại. Có tiếng lao xao ngoài cổng. Ba người nhớn nhác nh́n ra. Qua cánh cửa tre của gian nhà, đằng trước loáng thoáng có vài bộ quần áo rằn ri và những mũi súng đen ng̣m. Chợt có tiếng động và thằng nhỏ trong nhà từ cửa sau của nhà trên đâm bổ vào cḥi, mặt tái ngắt, miệng lắp bắp:

- Lính tới. Lính tới. Mấy anh chạy trốn đi. 

Nhanh như cắt, Băng quơ vội bộ quần áo. Hoài, Quang đứng vùng dậy. Cả ba nhảy lên bàn, lao ra cửa sổ, băng vào vườn bên cạnh. Một tràng đạn nổ chát chúa đuổi theo.  Hoài nghe gót chân tê tái nhưng vẫn chạy theo hai bạn. Băng dẫn lối quanh co chạy qua rất nhiều vườn, có khi xuyên ngang qua cả nhà một người quen, theo những con ngơ nhỏ đi sâu vào trong xóm. Không ai nói một lời nào cho đến lúc yên tâm không thể bị đuổi kịp, cả ba mới dừng lại để thở và Băng mặc quần áo. Hoài cúi xuống xem gót chân ḿnh. Gót chân phải và chiếc dép loang lỗ máu lẫn đất. Anh rút mùi xoa xé làm đôi ngồi xuống bên đường, dùng một nửa lau sạch gót chân phải. Anh nhăn mặt v́ nhức buốt. Một viên đạn đă xuyên qua mé gót chân ra ngoài c̣n để lại một vết thủng tứa máu. Anh đưa nửa chiếc khăn c̣n lại cho Băng:

- Mày buộc lại dùm tao đi.

 

Hai bạn cúi xuống nh́n vết thương lo lắng:

- Bị nặng không mày?

- Nhẹ thôi. Viên đạn ra ngoài rồi.

 

Quang lấy thêm chiếc khăn tay của ḿnh buộc chặt vết thương cho bạn. Máu vẫn tiếp tục ứa ra thấm đẫm chiếc khăn. Băng ngẩng lên nh́n quanh lo ngại:

- Mày đi được nữa không? Ở đây chưa thể yên tâm. Phải cố gắng qua bên kia sông mới chắc chắn an toàn.

Hoài nghiến răng đứng lên:

- Tao sẽ cố gắng cho đến khi nào không đi nổi th́ tụi  mày cơng tao vậy.

 

Bỗng anh bật cười khi thấy nút quần của Băng chưa kịp gài và áo một nửa nhét trong quần, một nửa bỏ ra ngoài. Anh tiếp:

- Dù sao cũng được một xuất chạy thú vị. Chỉ tiếc  viên đạn khốn nạn làm mất cả vui. Tụi mày sửa soạn quần áo lại cho đàng hoàng rồi đi. Chắc bây giờ tụi nó chỉ quanh quẩn t́m  kiếm bên kia. Tụi ḿnh cứ b́nh tĩnh như đi chơi vậy. Đừng để người khác biết tụi ḿnh đang bị truy nă. À, dân ở đây có thể tin được không mày?

 

Băng nhún vai:

- Cái đó không chắc được. Tụi ḿnh sống trong ḷng dân th́ phải tin vào sự bao dung và che chở của dân. Nếu có sự phản bội nào th́ ráng chịu v́ tụi ḿnh có thể trốn thoát khi bị một đại đội truy nă nhưng không thể thoát được nếu một người dân nào đó muốn tố cáo. Nhưng thôi, cứ trông cậy vào sự khôn ngoan và may rủi của ḿnh thôi.

Hoài quàng tay vào cổ hai bạn và hai người d́u anh đi ra phía bờ sông. Băng như chợt nhớ ra điều ǵ:

- À, tại sao tụi nó có thể t́m được tụi ḿnh sớm vậy? Tao chắc có ai chỉ điểm.

Hoài thoáng nghĩ đến người mặc áo kaki đi theo khi anh sắp vào nhà:

- H́nh như tao bị theo dơi khi đến tụi ḿnh. Lúc tao rẽ vào ngơ có người đi đằng sau, tao sợ bị theo dơi nên đă cố ư đánh lạc hướng bằng cách đi vào trong xóm xa rồi mới trở lại. Không hiểu sao tụi nó vẫn biết. Nhưng không chắc đâu. Suốt quăng đường đi từ nhà tao đên xóm này tao chỉ đi lối tắt và để ư không có ai theo cả. Hay cả xóm này bị lục soát chứ không riêng ǵ nhà mày. Có lẽ v́ thấy tụi ḿnh chạy nên tụi nó mới bắn theo.

Băng nh́n lại phía sau:

- Khó mà biết được. Nhưng bây giờ tụi ḿnh t́m cách chuồn là vừa. Tao có thằng bạn ở bên kia sông, hi vọng bên đó an toàn được một thời gian. 

Ba người đi dọc theo bờ sông t́m đ̣. Hoài cảm thấy gót chân càng lúc càng nhức buốt. Mỗi lần đặt chân phải xuống là nhói buốt tận tim, tuy nhiên anh vẫn cắn răng bước đi. 

Dưới sông, một người đang đứng trên thuyền vung lưới cá. Ba người dừng lại. Băng xuống sát bờ sông gọi:

- Này bác ơi, chở giùm tụi tui qua sông được không bác.

Người đánh cá quay lại nheo mắt nh́n rồi chỉ tay về phía sau:

- Dưới kia có đ̣ ngang. Đ̣ tui không chở khách. 

Băng cám ơn và đi lên. Ba người tiếp tục đi. Hoài bắt đầu thấy chân đau dữ dội, mồ hôi toát ra ướt đẫm cả áo. Anh phải bám chặt vào vai hai bạn và gần như chỉ ḷ c̣ một chân. Ba người đi rất khó nhọc. Cũng may đường trưa vắng tanh không có ai. Đi gần nửa cây số, ba người mới thấy bên kia sông có một thuyền nhỏ buộc dưới gốc cây và một bọn trẻ con đang đùa dỡn. Bên này, cũng dưới một gốc cây, mấy bực đá dẫn xuống một bến nhỏ. Hai bạn đỡ Hoài leo xuống bến. Quang bắt tay làm loa gọi lớn:

- Ê, đ̣ chèo không?

Bọn trẻ con ngẩng lên nh́n qua và một đứa đứng dậy trả lời:

- Chèo. Đợi tui đem đ̣ sang.

Nó mở dây buộc và nhảy lên thuyền chèo qua. Ba người yên lặng lên thuyền. Đứa bé chèo rất chậm v́ thuyền khá lớn đối với nó. Ḍng nước xanh sâu êm đềm. Hoài cúi xuống vốc nước rửa mặt, bàn tay anh phá vỡ bóng ba người đang rung rinh trong ḷng nước. Anh chợt nhớ đến lần chạy trốn đầu tiên cách đây hơn một tháng.

 

Sáng sớm hôm đó, từ nhà trọ, anh theo những con đường không bị kiểm soát đi về quê nội, một vùng cách thành phố khoảng năm cây số. Lần đi mang ư nghĩa một cuộc chạy trốn cho anh nhiều cảm giác lạ. Một thoáng cô đơn làm anh nao nao. Bỗng dưng thèm khát một kẻ đồng hành cùng tâm trạng. Lần đầu tiên đối với anh, quê hương trở thành một chốn dung thân. Không khí ở đây yên tĩnh và thanh b́nh với những lối ngơ rợp bóng tre và những khu vườn đầy cây ăn trái. Căn nhà già cỗi rêu phong năm tháng mang một vẻ bao dung nào đó làm anh yên ḷng xen lẫn khó chịu. Dù sao anh không phải là kẻ thích những che chở của gia đ́nh. Anh vẫn là đứa con hoang mang mễ trong người một quá khứ tuổi thơ cô đơn tủi cực. Anh mơ những chuyến đi xa. Anh muốn làm thân đăng tử. Anh thích sống giữa đám bạn bè cùng lứa tuổi, cùng khát vọng mà anh đă chấp nhận như một gia đ́nh đích thực.  

Ngày một ngày hai trôi qua. Anh t́m cách để ngày tháng đỡ nản trong thời gian tự chôn ḿnh ở đây. Anh kê một chiếc bàn nhỏ ở cửa sổ nh́n ra vườn để viết thư cho người thân ở xa, lục đọc những sách cũ đă rêu mốc vứt trên trần nhà, suy nghĩ về quá khứ, về tương lai, thương nhớ một vài người.

Nga, cô em họ Hoài rất mừng khi anh trở lại. Cô xoắn xuưt bên anh suốt ngày. Anh nói chuyện với cô về quê hương, về thời cuộc, về tâm trạng của kẻ chạy trốn và một nỗi buồn mới chớm. Những con ngơ thanh b́nh quen thuộc bỗng mang đầy vẻ bất trắc nghi kỵ. Anh thoáng nghĩ đến sự lợi dụng cơ hội của các đảng phái, một điều làm anh khổ tâm. Bây giờ người ta chỉ nh́n nhau qua định kiến, qua óc bè phái, qua những phạm trù hẹp ḥi. Anh chỉ muốn được người ta nh́n như một người Việt Nam nh́n một người Việt Nam đồng bào của ḿnh. 

Có lần Vỹ đă nói với anh: "Tụi ḿnh là những kẻ không ai có thể hay có quyền đối lập v́ tụi ḿnh đứng trên b́nh diện dân tộc và nhân loại, vượt lên trên những bé mọn tầm thường." Tuy nhiên thực tế không thế. Anh có thể làm chủ được ḿnh chứ không uốn nắn được người khác. Vỹ đă chết, cũng may chết v́ tai nạn chứ không phải v́ đối lập. Hồn nó chắc khỏi uất ức. Sự chia rẽ và tị hiềm bây giờ là một trong những điều khốn nạn và đau xót nhất của quê hương. Những đường dao của con cứ chia năm xẻ bảy h́nh hài gầy trơ xương của mẹ.

Bước chân của anh bỗng rờn rợn và xót xa không ngờ. Anh nhớ đến một người bạn cùng ở trong Hội đồng Sinh Viên, có gia nhập một chính đảng, sau một buổi họp đầy nghi ky, đă tâm sự với anh trên đường về. Phố đêm không một bóng người. Cầu Trắng im sững trong sương. Người bạn đă nói với anh về ḷng nhiệt thành dành cho quê hương, về cách thế dấn thân và những nghi kỵ ghẻ lạnh đă nhận chịu bằng một giọng chân thành xót xa. Trong lúc đó, anh cảm nhận tất cả sự rời ră và đốn mạt của không ít những thằng trẻ tuổi. Anh đă bóp tay người bạn thật chặt, người bạn mà ngày thường anh không ưa, bằng cử chỉ mà anh chỉ làm với người yêu. 

Một người bạn khác nổi giận khi bị chụp mũ và đă nói với bạn bè:

- Các linh mục là người của Phật giáo cài vào. Sư săi nhận nhiệm vụ của Thiên Chúa giáo. Tổng thống Mỹ là điệp viên của Liên Xô. Tụi mày tin đi. Đồ chó chết cả một lũ. 

Những điều đó đă làm đất nước rời ră và cố gắng nào cũng trở nên vô ích. Căn bệnh thật không chữa được.

 

Chợt Hoài bừng tỉnh. Đ̣ cập bến và hai bạn đă xuống. Anh nh́n qua bên kia. Con đường dọc theo bờ sông thẫn thờ trong nắng. Bên này bên kia và ḍng sông nhỏ ngăn cách như một che chở. Anh sẽ b́nh yên. Có thể một ngày, một tuần nữa thôi. Chừng ấy không đủ. Anh thèm khát sự lâu dài.

 

 

28. Đam mê của kẻ bị truy nă.   (Nhật kư của Hoài viết về Thương)

Nghe tiếng động, em ngoảnh nh́n ra và khuôn cửa đóng khung một người con gái sững sờ. Tôi ngạc nhiên thấy ḿnh bỗng bàng hoàng đứng đó. Như một bất thường. Một t́nh cờ. Một không nói nên lời. Một hoang mang chợt đến. Đáng lư tôi phải nhẩy bổ vào ôm lấy em trong hai cánh tay nóng bỏng lửa nhiệt t́nh. Đáng lư em phải ngả vào tôi như buông ḿnh vào vùng cứu rỗi. Nhưng không. Hai đứa vẫn đứng đó. Chợt biến thành tượng đá với bao nhiêu cảm xúc dập dồn c̣n in hằn trên môi trên mắt. Trong một khoảnh khắc, chúng ḿnh không có ǵ để nói với nhau, có thể nói với nhau. Chỉ có im lặng thiết tha lên tiếng với nội dung dập dồn sóng bể.

Môt tháng chờ đợi mỏi ṃn khô héo của em. Chuyến đi vội vă với hai tiếng đồng hồ lắc lư trên chiếc xe đ̣ cũ kỹ của tôi đă tạo nên hội ngộ im lặng đó. Như một điều hiển nhiên phi thường. Rồi tôi mỉm cười bước vào nhà. Như làm cử chỉ tầm thường nhất. Tôi nói với em lời thăm hỏi đầu tiên. Như nói một điều tầm thường nhất. Rồi em trả lời tôi. Như nói điều tầm thường nhất. Và chúng ta làm những đứa bất lực với chính ḿnh. Và chúng ta bất lực đối với nhau. 

Lần gặp gỡ hai tháng trước đây đă khai sinh một vài t́nh ư, khơi mở một vài lối ngơ, lay động một triều đam mê đang yên ngủ, rồi qua đi như một đám mây khi em ĺa xa thành phố đó. Bức thư của anh vang dậy lời nồng nhiệt và tiếng si mê có lẽ nằm im đâu đó trong những trang sách của em. Thế nhưng hai tháng qua đă làm em khô héo mỏi ṃn trong chờ đợi nghiệt ngă vô vọng. Rồi lá thư đi rất chậm của em đến với tôi sáng nay như một thú nhận đau thương không kém. Và im lặng sững sờ của hai đứa bây giờ là ḥa điệu của niềm đau nghẹn lời không thể lên tiếng đó.

Buổi tối tôi hẹn em. Em đă dối nhà đến với tôi. Để đi với nhau trên những con đường mà bóng cây bỗng rờn rợn âm mưu tính toán, với những ngơ hẻm ŕnh rập, những dáng đi vội vă, những nghi kỵ liếc nh́n soi mói. Tiếng loa phóng thanh vang dậy trên khắp các ngă đường của thành phố nhỏ. Tiếng loa biểu hiện uy quyền lớn tiếng cao lời trong ḷng đêm của thành phố không phản kháng. Lệnh bắt buộc các Đoàn viên Quyết tử phải ra tŕnh diện với vơ khí. Thông cáo chính phủ khoan hồng đối với các phần tử biết giác ngộ ra đầu thú. Tin về các cuộc hành quân cảnh sát tảo thanh lực lượng chống chính phủ. Quyết định cứng rắn của chính phủ về việc ổn định t́nh thế. Bài b́nh luận về những sai lầm và hậu quả của phong trào tranh đấu. 

Tôi đang làm một phạm nhân, một kẻ chạy trốn và chúng ta đi trong tiếng vang của những loa phóng thanh đó. Bước đi v́ thế bỗng trĩu đầy lo ngại và đẫm thú đau thương. Chúng ta đă tựa vào nhau, tay trong tay, bước liều lĩnh trên những con phố vắng tanh vắng ngắt không nói với nhau một lời. Chung cùng và chia sẻ vốn không cần ngôn ngữ phải không em. 

Con đường dọc theo bờ sông không một bóng người. Hoang vắng và man rợ bỗng xuất hiện nơi đây. Những dây thép gai thu ḿnh trong bóng tối, mũi súng im lặng trên  cánh tay người lính trong một trạm gác. Mấy lá phượng non t́nh cờ nổi bật dưới ngọn đèn néon thành một chùm hoa phong lan mầu ngọc thạch như một thứ hạnh phúc lạc lơng. Trên con đường đó em đă kể cho tôi nghe giấc mơ đêm trước. Giấc mơ của một chợp ngủ mệt mỏi từ hơn bốn giờ sáng sau suốt sáu tiếng đồng hồ thao thức dằn vặt. Em đă đọc những lá thư của tôi không biết bao nhiêu lần trong sáu tiếng đồng hồ đó. Em đă nằm sấp, nằm ngửa, nằn nghiêng, nằm ôm gối, nằm co quắp. Em đă trùm mền kín cả đầu giữa đêm mùa hạ nóng bức. Em đă vứt mền xuống đất. Và thế nằm, động tác nào cũng không làm em thôi bứt rứt khốn khổ. Đầu óc em quay cuồng tên anh, mắt môi tiếng cười giọng nói của anh không một giây ngưng nghỉ. Anh làm em đến phát điên lên mất. Nhớ anh quá chừng quá đỗi. Nhớ anh đến cuồng dại mất thôi. Em cầu mong anh hăy ra khỏi trí óc em. Một phút thôi cũng được. Để cho em được b́nh an. Để cho em khỏi ngất ngư mệt lử. Tội nghiệp em quá chừng phải không anh. Trong một phút em muốn mở cửa chạy thẳng đến nơi anh trọ trên những con đường nửa khuya của thành phố 9 giờ giới nghiêm này để đến trước ngơ nhà anh, nh́n vào cửa sổ th́ thầm gọi tên anh, th́ thầm nói với anh rằng em nhớ anh quá chừng.

Và trong đêm băo táp đó, một ước mơ điên cuồng đă đến với em. Ước mơ sau này được lấy anh. Một người con gái như em đă sống năm năm với một người yêu em tin sẽ thuộc về nhau trọn đời, thế mà từ khi gặp anh, ánh mắt nồng nàn bỏng cháy, nụ cười nửa miệng trên vành môi đỏ sẫm như một vệt máu, lời tỏ t́nh cuồng nhiệt và đột ngột, tất cả đă làm em thay đổi, như con ve thoát xác. Số phận của em bỗng dưng đổi chiều, bị buộc vào bước chân liều lĩnh phiêu du của anh. Em không c̣n tự chủ được nữa. Em đă lệ thuộc vào anh mất rồi. Em sẵn sàng từ bỏ hết. Kể cả gia đ́nh, cả mối t́nh cũ năm năm đằng đẵng để theo anh. Em nghĩ đến hạnh phúc tương lai của hai đứa ḿnh như một điều cứu rỗi duy nhất. Không thể thiếu được phải không anh.

Trên con đường bóng tối nhiều hơn ánh sáng dọc theo bờ sông trong giờ giới nghiêm này, lần đầu tiên trong đời tôi nghe và bằng ḷng nghe những lời như thế của em. Trong cuộc đời hai mươi năm của tôi, với nhiều cuộc t́nh lớn bé, tôi chưa bao giờ chịu nghe những lời tương tự. Với tôi, hôn nhân vẫn là một cái ǵ không thể chấp nhận được. Tôi quan niệm sự thay đổi bao giờ cũng là điều hiển nhiên cần có. V́ thế trong t́nh yêu chỉ có hiện tại chứ không có tương lai. Hứa với nhau một gắn bó trọn đời là bắt đầu một bội phản. V́ không ai có thể quyết định một trường cữu nào cho tương lai. Cứ để cho mọi chuyện xẩy ra như sẽ xẩy ra. Cứ trung thực với chính ḿnh. Cứ nói với nhau những lời yêu thương cuồng nhiệt nếu quả t́nh ḿnh yêu thương. Cứ nói với nhau những lời chán chê ghét bỏ nếu quả t́nh chán chê ghét bỏ. Nhưng không phải mỉa mai cay đắng. Rồi mỗi người sống cho riêng ḿnh với những đam mê mới. T́nh yêu luôn đổi thay mà hôn nhân th́ ràng buộc cố định. Như thế cứ sống hiện tại chứ đừng quyết định ǵ cho tương lai. Nếu không, phản bội là điều không thể tránh được. Mà phản bội là cái ǵ ghê tởm hèn hạ.

Bao nhiêu người con gái đă nói với tôi về dự phóng hôn nhân và tôi đă ngăn lại. Hoặc không nói đến, hoặc xa nhau để khỏi phiền phức. Tôi chỉ chấp nhận một trong hai thái độ đó. Thế nhưng lời nói của em hôm nay bỗng làm tôi thay đổi. Tôi đă nghe em như một đứa học tṛ ngoan nghe cô giáo. Em đă dạy tôi về bài học hôn nhân đầu tiên và tôi đă say mê nghe em nói về hạnh phúc lứa đôi của hai đứa sau này. 

Tôi và em đă dừng lại trên băi cỏ của bến sông đó để hai đứa có một thanh b́nh riêng rẽ. Chưa bao giờ chúng ḿnh có riêng nhau cả phải không em. Làm sao em nói được những điều em muốn nói khi có mặt người khác và người trong gia đ́nh. Bây giờ chúng ḿnh đă liều lĩnh để tạo cho nhau một lần có nhau trọn vẹn. Em đă dối mẹ và tôi đang bị truy nă. Hai đứa đă quyết định đi với nhau trong giờ giới nghiêm của thành phố chết đang trải qua những cuộc lùng bắt bố ráp. 

Tôi và em đă dừng lại trên băi cỏ loang lỗ bóng trăng đó. Tôi nh́n vào mắt em. Tôi nh́n vào một vùng sương khói đẫm trăng không bến không bờ và hai hàng mi ch́m xuống như một thoáng gợn liêu trai  bập bềnh trôi dạt. Tôi nh́n sâu vào mắt em. Tôi nh́n vào đôi mắt chợt trở nên thơ dại như mắt một đứa bé khi bú sữa ngước lên nh́n mẹ mà tiếng nói thiết tha đă trở nên vụng dại, đă trở nên hoang sơ như tự một thuở khai nguyên nào.

Tôi si mê nh́n vào mắt em và bỗng dưng thấy ḿnh ngất ngư choáng váng trong một nỗi phiêu bồng lên cao sương khói. Tôi quên hết mọi ư niệm dục t́nh. Tôi tưởng rằng khi có riêng em tôi sẽ điên cuồng hôn em cho cả hai cùng ngất ngư mệt lử. Thế nhưng tôi quên rằng tôi phải hôn em cho sượng sùng tê điếng. Tôi đă quên hết khi nh́n vào mắt em. Khi nh́n vào một nỗi phù du tŕu mến. Khi nh́n vào một vùng hư không thanh thoát.

Tôi quên tôi.

Tôi quên cả ngày mai phải xa em để làm một kẻ trốn chạy trên đường bị truy nă.

 

(xem tiếp phần 3)

 

 

 

Phần I

Phần 2

Phần 3

Phụ lục

 

Trên đỉnh thanh xuân

 

 

 

Tiêu Dao Bảo Cự

 

art2all.net