|
tiêu dao bảo cự
TRÊN ĐỈNH THANH XUÂN (Những nẻo đường tâm thức thuở mới làm người)
Tiểu thuyết
PHỤ LỤC
Dẫn nhập. (Lời dẫn nhập này được viết trong lần viết đầu tiên, năm1967, lúc tác giả là một sinh viên 22 tuổi.) "Giữa cơn li loạn của lịch sử, những người trẻ phải già trước tuổi. Già trong ư thức. Già trong tâm hồn. Già trong hành động. Bởi những người trẻ phải đương đầu với những vấn đề lớn của thế hệ ḿnh. Những người trẻ nhiệt thành và nóng ḷng. Họ muốn lấp bể vá trời. Muốn dựng đại nghiệp cho chính ḿnh và cho dân tộc. Như một nhân vật trong tác phẩm này đă nói: "Ta phải mong chờ chính ta như mong chờ một kẻ cứu thế. V́ không c̣n ai khác nữa." Những biến động của lịch sử làm ư thức họ chóng trưởng thành. Họ nh́n rơ chỗ đứng của ḿnh. Họ can đảm nhận trách nhiệm và sẵn sàng chu toàn với mọi giá, Nhân vật chính trong tác phẩm này đă dấn thân v́ những thúc bách nội tâm không thể cưỡng lại. Trong thẳm sâu tâm hồn, hắn vốn là một nghệ sĩ. Hắn tham dự v́ không thể ngồi yên trước cơn đau nhức, khát vọng rực lửa và sự cuồng phẫn chung của quần chúng. Quần chúng của một dân tộc nhược tiểu nhưng bất khuất. Hắn sáng suốt trong ư thức và lăng mạn trong hành động. Đó là định mệnh của đời hắn. Tác phẩm tŕnh bày đời sống và nội tâm sôi trào của một kẻ nhập cuộc trong biến động. Đó là khuôn mặt của một cá nhân. Và cũng là khuôn mặt của một thế hệ. Đời sống bản thân cá nhân cũng là một lịch sử. Và ở đây: Một lịch sử cuồng nộ, một suối nguồn mênh mông, một trung thực tột đỉnh cá nhân đă chảy dạt dào trong lịch sử mê cuồng của dân tộc. Nhân vật chính trong tác phẩm, một người trẻ tuổi, muốn gởi gắm thật nhiều điều: Những phẫn nộ và phản kháng của dân tộc nhược tiểu. Những cuồng nhiệt băo lửa dành cho quê hương. Những trang sử vô danh hào hùng. Mặt trái của một cuộc chiến đấu thần thánh. Những mâu thuẫn khốc liệt giữa giá trị vĩnh cửu và giai đoạn, giữa con người - nhân loại và con người - dân tộc. Những cuộc t́nh si mê, điên rồ, choáng váng nhưng phù du trôi nổi. Những tương giao bằng hữu tuyệt vời. Những cuộc chạy trốn của kẻ bị truy nă. Những địa ngục trần gian trong lao tù. Và không khí ngạt thở của giờ thứ 25 trên đất nước. Hắn nói bằng chính những ǵ hắn đă sống trải, chịu đựng. Người trẻ tuổi lắm cao vọng. Nhưng không ai có thể trách hắn. V́ người trẻ tuổi nào không có cao vọng chỉ là đồ chó chết. Người viết cũng là một người trẻ tuổi vô danh trong thế hệ tuổi trẻ. Tác phẩm của hắn chứa nhiều mâu thuẫn. Sự mâu thuẫn cần thiết. Bởi hắn nghĩ hắn muốn viết một tác phẩm nghệ thuật, không phải một tác phẩm tuyên truyền. Nghệ thuật là vĩnh cửu. Tuyên truyền là giai đoạn. Và khát vọng nào không là khát vọng vĩnh cửu. Bối cảnh của tác phẩm chứa đựng một số sự thực lịch sử. Những sự thực mà chính người viết đă chứng kiến và sống trải. Bối cảnh đó chỉ là cơ hội và nguyên nhân cho nội tâm tuôn chảy. Người viết không sợ nhưng muốn tránh những ngộ nhận. Đất nước đă chịu đựng quá nhiều ngộ nhận tàn khốc. Hắn muốn trung thực với ḿnh, với người một cách tuyệt đối. Những nhận định của hắn có thể chủ quan, phiến diện, hay sai lầm, hay chỉ đúng trong một giai đoạn. Dù sao đó là những sự thực đă có. Sự thực không thể bị chối bỏ hay bóp méo. Và người viết cũng chỉ là một sinh viên 22 tuổi. Hắn chỉ muốn trung thực. Dù đôi khi trung thực cũng là một trọng tội. Người viết cũng muốn tŕnh bày vài nét chính về lư thuyết xây dựng tác phẩm.
1/ Tác phẩm phải nói điều đáng nói. Tác phẩm đây là tác phẩm viết, văn xuôi. Điều đáng nói là tư tưởng. Không tác phẩm lớn nào không là tác phẩm tư tưởng. Giờ thứ hai mươi lăm của C. V. Gheorghiu. Cuốn theo chiều gió của M. Mitchell. Chiến tranh và ḥa b́nh của L. Tolstoi. Câu chuyện của ḍng sông của Hermann Hesse. Tư tưởng của chính ḿnh, không phải vay mượn của thiên hạ. Tư tưởng nào của cá nhân trong hoàn cảnh cá biệt cũng có giá trị tự tại đặc thù của nó.
2/ Tác phẩm phải dám tŕnh bày sự thực. Có nhiều người quan niệm những vấn đề tính dục là những sự thực ghê gớm. Thực ra những cảnh khỏa thân, giao hợp, thủ dâm... là những sự thực tầm thường nhất. Xảy ra đầy dẫy nhất ở khắp mọi nơi, bất cứ lúc nào và ở tất cả mọi người. Có nhiều sự thực sắc nhọn ghê gớm hơn. Như sự dẫy dụa hấp hối của tâm hồn. Sự bội phản. Sự hèn nhát bẩn thỉu. Những ư định tội lỗi. Những si mê điên cuồng. Những phẫn nộ chính trực... Dĩ nhiên cũng có nhiều sự thực chưa thể nói ra. Không phải v́ sợ sự thực, nhưng v́ những lư do khác.
3/ Tác phẩm không cần liên tục. Chưa một tác phẩm nào từ xưa đến nay đă tŕnh bày hết mọi hoạt động của một nhân vật trong một ngày. Như thế là thiếu liên tục và liên tục không cần thiết. Ở đây người viết muốn đi xa hơn. Trong đời sống mỗi người có thể có thời gian ba năm, năm năm hay mười năm không để lại dấu vết ǵ. Có những người thân bẵng đi một thời gian không hề được nhớ đến. Những người t́nh bỗng dưng có mặt... Cho nên trong tác phẩm này có nhân vật bị bỏ quên lúc nào không hay và có nhân vật đột ngột xuất hiện. Đó là không liên tục. Nhưng có liên tục trong tinh thần của toàn tác phẩm.
4/ Tác phẩm không cần thuần nhất. Đời sống đầy dẫy mâu thuẫn. Tác phẩm thể hiện đời sống, nên tác phẩm phải mâu thuẫn. Ư tưởng trong tác phẩm này cũng tràn đầy mâu thuẫn cần thiết đó. Và v́ ư tưởng quyết định thể tài và bút pháp nên thể tài và bút pháp cũng không thuần nhất. Tác phẩm này viết theo nhiều thể tài: Đối thoại ư thức, đối thoại thực tế, độc thoại nội tâm, tường thuật, hồi kư, hoạt cảnh, xă luận, tuyên truyền, diễn thuyết, tùy bút, nhật kư, phê b́nh, ghi vội... Và v́ thế người viết muốn gọi tác phẩm này là tác phẩm viết. Không phải truyện dài, truyện ngắn, tiểu thuyết, kư sự... v́ những từ này không mô tả được tác phẩm.
5/ Tác phẩm phải có bút pháp độc sáng. Cùng một ngôn ngữ nhưng mỗi người có một cách nói: Bóng bảy, tế nhị, chất phát, đểu cáng... Từ ngữ tự nó không sáo rỗng, cũng không quê mùa. Vấn đề là sử dụng đúng chỗ, cho nó một nội dung. Từ ngữ trong thơ Nguyễn Du hay Hàn Mặc tử chẳng hạn. Viết là sáng tạo nên người viết càng cần có bút pháp riêng. Người viết phải làm giàu từ ngữ, làm phong phú cách hành văn. Nên người viết ở đây đôi lúc đă chặt đứt câu văn, phá vỡ văn phạm. Và trong tinh thần cuồng nhiệt của tác phẩm, người viết muốn viết bằng một bút pháp mà ng̣i bút cắm xuống trang giấy như những nhát dao đâm. Trên tất cả mọi điều, người viết quan niệm làm nghệ thuật là chủ quan. Rộng hơn nữa, tất cả mọi nhận thức đều chủ quan. Phải hủy bỏ từ ngữ khách quan trong ngôn ngữ loài người. V́ không có ǵ có thể gọi là khách quan cả. Một người nh́n bằng mắt ḿnh. Nói bằng lời ḿnh. Nghĩ bằng trí ḿnh. Nhận thức bằng cơ thể, đời sống và kinh nghiệm bản thân ḿnh nên không thể khách quan được. Và cảm thức sâu xa nhất là cảm thức của người trong cuộc. Do thế người viết nghĩ rằng những tác phẩm hay nhất là tác phẩm tự truyện hay ít ra người viết phải gởi gắm chính ḿnh rất nhiều trong tác phẩm.
Trên đây là một vài nét về lư thuyết xây dựng tác phẩm. Nhưng lư thuyết không làm nên tác phẩm mà chính tác phẩm làm nên lư thuyết. Lư thuyết tiên khởi chỉ là những ư tưởng dẫn đạo. Khi người viết đặt bút xuống trang giấy, người viết luôn sáng tạo, t́m kiếm thêm, đôi khi đi ngược cả với ư hướng dẫn đạo. V́ thế một tác phẩm đă hoàn thành không thể hiện được lư thuyết dự tính là điều dễ hiểu. Và sau một tác phẩm, lư thuyết bị người viết chối từ cũng là điều b́nh thường. Viết là sáng tạo. Sáng tạo là phủ nhận và làm mới hơn. Đó là nguyên lư của nghệ thuật vĩnh cửu."
*****************
MỤC LỤC ____________________________________Trang 170
Phần I: NGỠ NGÀNG ______________________ Trang 1 - 41 (Những trang mới của đời.) 1. Trăng tứ bề vây phủ __________________________________1 2. Hoài Nhân __________________________________________4 3. Nhận đường ________________________________________ 5 4. Vẫn trăng tứ bề vây phủ ______________________________6 5. Tự do ______________________________________________ 9 6. Ngọn lửa tuổi trẻ ____________________________________11 7. Ngọc Lan, loài hoa nhỏ bé băng trinh trên đại thụ ________12 8. Anh không có chỗ ở đây _____________________________14 9. Ḍng sông và xác người _____________________________15 10. Yêu là phải đau khổ ________________________________17 11. Thế nào là cô độc _________________________________ 18 12. Ai gây ra cuộc chiến tranh này?______________________19 13. Tại sao anh luôn cô độc và khao khát ________________ 21 14. Mỗi người đều có điều bí ẩn _________________________24 15. H́nh ảnh người Mỹ ________________________________ 27 16. Phải làm một cái ǵ cho quê hương đất nước __________ 29 17. Chỉ là một nỗi cô đơn đau đớn _______________________ 30 18. Ai c̣n là tôi? ______________________________________ 31 19. Niềm đau và nơi chốn trở về ________________________ 32 20. Chiếc nón bài thơ và những cuộc đấu tranh ___________ 33 21. Cần chi những lời đàm tiếu quanh co của thiên hạ ______34 22. Về những con đường chiến đấu _____________________ 36 23. Em không muốn anh thương em _____________________37 24. Tượng đá bên bến sông ____________________________ 39 25. Rút cục mỗi người đều cô độc _______________________ 40
Phần II: DẤN THÂN______________________ Trang 41 - 120 [Sống đến gần đứt sự sống.] 1. Đôi mắt cô bé xanh mầu trời mùa hạ __________________ 41 2. Lũ cuồng trên sông trăng ____________________________ 42 3. T́nh yêu không có chỗ cho khoái lạc nhục thể? _________ 43 4. Bài học "I love you" _________________________________ 47 5. Tâm trạng và khát vọng ______________________________49 6. Điếu thuốc trong hai ngón tay rung lên như một sợi tơ đàn _51 7. Nụ cười đă chết ngắt, chết cứng _______________________54 8. Âm vang lời kêu gọi và nguyền rủa ____________________ 55 9. Bước đầu dấn thân _________________________________ 59 10. Phố phường dậy sóng _____________________________ 61 11. "Yêu ai cứ bảo là yêu, Ghét ai cứ bảo là ghét" _________ 63 12. Những con đường xanh thơm của quê hương _________ 68 13. Em là thiên thần bé nhỏ của anh_____________________ 77 14. Mầm thất bại vô phương cứu chữa ___________________ 74 15. Tiếng hát đắm say _________________________________ 78 16. Một ḿnh giữa cơn lốc ______________________________ 79 17. Lănh tụ tối cao ____________________________________ 82 18. Chúng ta thực sự là bạn của nhau ___________________ 86 19. Nhân loại và dân tộc _______________________________ 88 20. Diễn giả đau đớn trước tuổi trẻ ______________________ 92 21. Trong cơn say không tṛn chếch choáng _____________ 94 22. Đoàn Sinh Viên Quyết Tử 3 ________________________ 97 23. Tôi không tin chuyện người giết người nữa ___________ 102 24. Phán xét của lương tâm bằng hữu __________________ 105 25. Một người về với hư không _________________________ 109 26. Những chuyến đi _________________________________ 111 27. Chạy trốn _______________________________________ 115 28. Đam mê của kẻ bị truy nă _________________________ 119
Phần III: TRẦM TƯ ______________________Trang 120 -170 [Nơi tận cùng của tâm hồn và đáy sâu của đời sống.] 1. Ngưỡng cửa lao tù _________________________________120 2. Trầm tư cho bằng __________________________________123 3. Hiểu nghĩa đồng bào _______________________________126 4. Đốm lửa niềm tin __________________________________ 130 5. Ngọn lửa nhiệt thành_______________________________ 132 6. Mẹ ______________________________________________ 136 7. Nh́n mặt cuộc chiến đấu giữa đời ____________________139 8. Siam _____________________________________________141 9. Thú dữ trong pḥng thẩm vấn _______________________ 144 10. Tiếng nói của kẻ sĩ bất khuất _______________________ 148 11. Ḍng suối ngọt và ngọn lửa thiêu xiềng hủy xích ______ 152 12. Kinh nghiệm mỏi ṃn hay ngọn lửa nung hồng _______ 154 13. Phạm trù lỗ khóa và ô vuông thép gai _______________ 156 14. Máu chảy từ tim người ____________________________ 161
ĐOẠN KẾT VÀ LẠI MỞ ĐẦU:___________ Trang 165 -167 VẪN RẠO RỰC ĐI VỀ TƯƠNG LAI. Phụ lục: Lời Dẫn nhập viết năm 1967
PHỤ LỤC ________________________________Trang 167- 170 MỤC LỤC __________________________________________ 170
|