Túy Việt

MIẾN ĐIỆN : PHẬT Ở CÙNG TA

I     II     III     IV    V

V. Định tâm, an lạc:

Tôi biết rằng tâm mình chưa định mà viết về tâm định của người khác thì thật vô cùng khó.   Trong chừng mực có thể, tôi chỉ xin ghi lại những gì mà tôi nhận thấy và cảm thấy nơi những người Miến mà tôi đã gặp.  Nếu tôi không chuyển tải được cái định tâm của họ đến Quý Vị và Các Bạn thì đó là lỗi của tôi, xin Quý Vị và Các Bạn niệm tình tha thứ.

Bản thân niềm tin sâu sắc của họ là  tâm định của họ. Tôi chợt nhớ một câu kệ trong Kinh Pháp Cú, Phẩm Trí Tuệ(1):  

                                    "Như đá tảng kiên cố

                                    Không gió nào lay động

                                    Cũng vậy giữa khen chê

                                    Người trí không giao động"

Nương theo câu kệ này và áp dụng vào người Miến, thì

                                    Như đá tảng kiên cố

                                    Không gió nào lay động

                                    Cũng vậy giữa bon chen

                                    Người  Miến không giao động.

Ôi! Phật tổ từ bi, chắc Ngài sẽ tha thứ cho tôi tội lạm dụng lời dạy của Ngàị  Tôi chỉ dám xin nương theo hình ảnh tảng đá kiên cố đã được Ðức Phật vẽ ra để đối chiếu với cái tâm định mà hầu như người dân Miến nào mà tôi gặp cũng đạt được.  Những nơi  tôi đã đi qua phần lớn còn nghèo  và người dân chỉ hành nghề lao động thủ công, nhưng ai ai cũng có tính tự chủ rất cao, thái độ rất chừng mực, không vồn vã, không vội vã, rất khiêm tốn.  Với  tôi, đó là thể hiện của một “tâm kiên cố”, biết đâu là “bể khổ nguồn mê”. Họ an nhiên tự tại trong thời đại danh lợi đua chen.  Nhưng không phải họ xa lánh hay từ bỏ cuộc sống thế tục.  Họ ý thức được thế giới vật chất đang đổi thay, họ cũng đổi thay, nhưng vẫn bên bờ  “cư trần lạc đạọ” .

Phần phụ:

Tôi xếp vào đây những công việc mưu sinh thường ngày của họ. Hầu hết đều là các ngành tiểu thủ công nghệ, những việc làm rất đơn giản đến độ không thể nào đơn giản hơn.   Nhưng để thực hiện những công việc đơn giản này, tôi nghĩ,  tâm định phải được xếp lên hàng đầu.  Xin kể:

1)  Nện búa tạ:

Ðể tạo ra những miếng vàng mỏng, mỏng le mỏng lét cho phật tử mua đem dán vào các tượng Phật, người ta dùng búa tạ để đập giập vàng miếng.

Các thanh niên đang đập giập vàng bằng búa tạ 

Một miếng vàng 24, dài rộng cỡ 2.5x1 cm được các thanh niên này đập giập bằng búa tạ cho đến khi miếng vàng lớn đến cỡ 1 carte postale như hình trái trên đây.  Sau đó miếng  vàng được tiếp tục cắt nhỏ, khoản 1x2.5 cm, xong xếp  xen kẽ vào giữa những lớp giấy làm từ tre, cuộn chặt lại ; lại tiếp tục dùng búa tạ để đập giập, lập lại nhiều lần cho đến khi miếng vàng có độ dày 0.000127 cm  (http://www.myanmars.net/myanmar-arts/myanmar-arts-more.htm#Gold_Foil_Making), rồi cắt thành từng miếng vuông 1x1 inch, bán ra cho khánh hàng.

Ðể đập giập vàng, mỗi người thợ có một đe riêng, nhưng trong nghề rèn dao hay kiếm, phải  đến 3 người cùng nện búa vào một đe chung, trên đó là khối sắt cháy đỏ.  

Ba người thợ cùng đập giập một thỏi sắt nung một cách liên tục và nhịp nhàng mà nét mặt vẫn bình thản  an nhiên như một võ sĩ có nội công thâm hậụ.  Họ cũng mỉm cười chào khách nhưng  tay  vẫn không ngừng nện búa, từng nhát thật chính xác và sản phẩm làm ra không có một khuyết điểm nào. 

2)   Giã vỏ cây:

Ðây là vỏ cây merberry. Vỏ cây được luộc trong khỏang 8 tiếng đồng hồ cho mềm, sau đó người ta sẽ giã nó bằng chày vồ cho đến khi nát nhuyễn như bột. Bột vỏ cây được trút vào một cái máng nước có lót lưới tre bên dưới, quậy đều. Người ta có thể trang trí tờ giấy bằng cách đặt vào đó những cánh hoa tươi, xong vớt cái lưới tre lên và phơi khô trong nắng.  Khi khô, họ sẽ lột tấm giấy ra khỏi lưới tre. 

Và dưới đây là sản phẩm từ giấy merberry:  lồng đèn (hình  trái), dù (hình phải)

3)  Xe tơ sen:

Ðây là điều mới lạ nhất tôi mới được biết.  Không thể ngờ cuống lá sen lại có thể dùng để làm vải. Cuống lá sen được cắt ra từng đoạn ngắn, kéo ra tại vết cắt sẽ có một đoạn tơ, liên tục xe và nối các đoạn tơ đó lại để tạo thành một sợi. Khi sợi dây dài thì cuộn lại thành cuộn. Tiếp tục làm cho đến khi có đủ lượng tơ để dệt thành vải.

4)  Vê thốt nốt:

Quý Vị và Các Bạn chắc đã có nếm qua hay nhìn thấy đường thốt nốt làm tại Campuchia.   Nó có từng bánh hình tròn, đường kính chừng trên dưới 1 tấc, dày chừng 4cm.  Miến cũng là xứ của thốt nốt, thốt nốt trồng ngút ngàn, xe chạy cả hai tiếng đồng hồ vẫn chưa ra khỏi vùng thốt nốt.  Vì thế họ không thể bỏ qua nguồn thực phẩm từ thốt nốt.

Ðể làm đường cũng đơn giản. Họ hứng nước thốt nốt rỉ ra từ những hoa thốt nốt trên ngọn câỵ  Ðổ vào chảo rộng miệng nấu cho đến khi cô đặc lại, sau đó dùng tay vo từng viên, cỡ lớn hơn viên bi một chút. 

5)  Vấn Xì gà:

Ðến đây tôi mới biết xì gà không phải là món “đặc trị”  của Cuba.  Xì gà  là một trong những ngành sản xuất truyền thống tại Miến.   Ở đây họ vấn thuốc trong lá cheroot.   Phần  nhân thuốc được quấn gồm có lá thuốc trộn với vỏ trái bắp phơi khô.

6)  Chẻ lạt:

Ðây là công đoạn đầu tiên trong quá trình làm sơn mài. Tre được chẻ thành từng sợi lạt thật mỏng, sau đó đan thành hình những vật dụng muốn làm bằng sơn mài ví dụ như ly, chén, bình v…v..

Tôi xin nói thêm một đặc điểm về các sản phẩm sơn mài là khi đan các khung tre để tạo hình sản phẩm, người ta còn đan xen kẽ lông đuôi ngựa.  Các sản phẩm có thêm lông đuôi ngựa sẽ trở nên dẻo, có thể vo hay nắn

7)  Làm vua/ hoàng hậu:

Họ là những thanh niên, thiếu nữ (không phải là người mẫu thời trang) trong trang phục  vua và hoàng hậu, ngồi đó, như ngồi thiền, để chào du khách, cho du khách ngắm y phục cổ truyền của họ.  Mỗi ngày Nhà Vua và Hoàng hậu mặc áo của một sắc tộc trong hơn 100 sắc tộc hiện có tại Miến.

Tôi xin kết thúc bài tường thuật với nghề Vua và Hoàng hậu đẹp đẽ này.  Họ - những người dân Miến - thật đẹp, thật dễ mến.  Trong những ngày này thế giới đều biết và ca tụng những thay đổi lớn lao trong công cuộc điều hành đất nước tại đây. Tôi thành tâm kính chúc họ sớm thoát  khỏi bóng tối độc tài, sớm hưởng niềm vui  tự do, giải phóng.

Ghi chú thêm:

1)  Cau trầu và Bách Việt:

Theo học giả Phạm Việt Châu trong "Trăm Việt trên Vùng Ðịnh Mệnh"  thì “tất cả thành phần dân số chính cấu tạo nên tập- thể Ðông -Nam-Á ngày nay đều bắt nguồn từ chủng-tộc  Bách-Việt “  (Phạm Việt Châu, Trăm Việt trên Vùng Ðinh Mệnh, North Falls House, 1997, tr. 18).  Tôi cũng tìm thấy một trang nhà nói về nguồn gốc dân tộc Miến như sau:

Myanmar History - History of Burma

Throughout the history, Myanmar (Burma) has experienced waves of immigration that have come southwards along the rivers Ayeyarwady (Irrawaddy), Chindwin, Salween (Thanlwin) and Mekong. These movements have brought in many different ethnic peoples, mainly from the Central Asian plateau (modern Tibet and China), and this is reflected in wide ethnic variety to be found in the country today.  (http://myanmartravel.org/history.html)

Ðiều này được Phạm Việt Châu đề cập đến trong sách đã dẫn, trang 30.  Như vậy, có thề nói dân tộc Miến ngày nay là một trong số các con của Mẹ Âu Cơ, và là anh em của dân tộc Việt nam .  

Tôi nghĩ  dấu tích Việt tộc của họ là  ăn trầu với cau y như người Việt nam.  Họ còn hay hơn người Việt  vì ngày nay đa số người Việt đã không còn nhai trầu nữa trong khi đa số thanh niên Miến vẫn còn nhai trầu hằng ngày.  Ông hướng dẫn viên bảo họ nhai trầu thay cho hút thuốc. Rất tiếc tôi đã để lỡ cơ hội hỏi xem chuyện ăn trầu của họ có bắt nguồn từ một chuyện tình lâm ly, bi thiết như của người Việt mình không.

2)  Tháp Chàm và Chùa Miến:

Tôi cũng  đã ngạc nhiên khi thấy rất nhiều chùa Miến ở Bagan, nếu cắt đi phần chóp nhọn bên trên, trông giông giống Tháp Chàm ở Việt nam. Tôi nghĩ rằng vào thời đại các ngôi chùa này được xây cất, ắt hẳn phải có một sự giao lưu văn hóa rộng lớn trong vùng rộng lớn trải dài từ Việt Nam qua tới Miến Ðiện. Trao đổi ý kiến này với người hướng dẫn viên, cô ấy cho biết nhiều du khách từ nhiều nơi trong khu vực Ðông và Ðông Nam Châu Á, khi đến đây cũng có ý nghĩ tương tự; họ đều nhìn thấy có một nét gì trong quốc gia của họ đang thể hiện tại đây.

Giờ đây, sau khi đọc Phạm Việt Châu, tôi nghĩ, có thể đây cũng là một dấu tích của Bách Việt.

3)  Không ăn chay:

Người Miến thực hành đạo Phật rất nhuần nhuyễn nhưng các nhà sư Miến không bị bắt buộc ăn chay. Lý do, họ tu theo lối khất thực, ai cho gì thì ăn nấy, không được quyền từ chối. Do đó nếu thí chủ cúng dường thịt, cá, tôm, cua… nhà sư, nhà chùa cũng hoan hỉ nhận.  Hôm tôi đến thăm tu viện Maha Gandayon, thấy nhà bếp đang làm thịt một lô một lốc cá:

4)  Kỳ thị phụ nữ (?):

Phụ nữ Miến bị cấm không được dán vàng lên tượng Phật cũng như  không được thọ giới Shinbyu. Tuy vậy, không phải họ bị kỳ thị. Chỉ vì Phật là đàn ông nên người ta muốn bảo vệ Phật, không để Phật có va chạm với phụ nữ thôi. Ngược lại, biểu tượng của thành phố  Bago, cố đô của miền nam Miến, là một đôi chim hintha, trong đó con chim mái đứng trên lưng con chim trống. Chuyện kể rằng vào thuở xa xưa, có đôi chim hintha đang bay đi tìm nơi tránh lụt. Chúng nhìn thấy một hòn đá nổi lên giữa đồng nước mênh mông, con chim trống bèn hạ cánh xuống trước và để cho con chim mái đáp lên lưng của mình …(**).  Ồ, thật  ga lăng và tình tứ quá! Xem thế thì biết nữ giới Miến được quan tâm, thương mến thế nào.

** Chuyện kể tiếp rằng:  Ðúng lúc đó thì Phật và một số đệ tử đi qua, Ngài đã ban lời giáo huấn cho đôi chim và báo cho chúng biết nay mai một thành phố sẽ phát triển tại đây.  Ðúng như thế, sau đó thành phố Hinthawaddy đã được thành lập và trở thành thủ phủ của dân tộc Mon trong một thời gian dài, với biểu tượng là đôi chim hintha, con mái đứng trên lưng con trống .

(http://www.flickr.com/photos/10186213@N07/2323773673)

5)  Vài hình ảnh đặc biệt:

6) Cảm ơn bạn hiền Chơn Hạnh đã cho biết thuật ngữ “thủ ấn”. 

TV

___________

(1): Kinh Pháp Cú, Tỳ Kheo Thích Minh Châu, Trường Cao Cấp Phật Học VN Cơ Sở II, 1990, tr.53)

art2all.net