|
Thạch Cầm
TIẾNG ĐÀN TRĂNG
1.
Khoảng non trăm năm trước, đất Kinh Thành, có người tên gọi Thạch Sinh, lai lịch không rơ, vợ con cũng không. Nhiều người đă thắc mắc “sinh” là tên riêng hay là tiếng thường dùng xưa lắc xưa lơ để chỉ cho hạng học tṛ, điều này vẫn dễ dàng quên đi để thay cho chuyện được nhắc đi nhắc lại nhiều lần bên khay trà của những tay có cái thú ngoạn thạch. Họ vẫn bàn tán Thạch Sinh là truyền thân duy nhất c̣n lại qua nhiều đời của Thạch Sanh, nhân vật đă sống vĩnh viễn trong cổ tích VN với truyện chém chằng, cứu công chúa…Bị người anh kết nghĩa là Lư Thông hăm hại, nhốt xuống hang đá…Từ đáy hang sâu, tiếng đàn của Thạch Sanh, tiếng đàn của một ngón đàn tâm trung, chất chứa bao đắm say và oan khuất cất lên, lan tỏa thành một trong những pho truyện thơ mộc mạc đầu tiên của văn chương dân gian miền nam Việt Nam, được truyền tụng từ hàng trăm năm qua… …….. Đờn kêu tích tịch t́nh rầu Ai đưa công chúa từ lầu xuống hang Đờn kêu tích tịch t́nh tang Ai đem công chúa dưới hang lên lầu….
Nếu chỉ v́ cái họ Thạch mà chuyện Thạch Sinh cũng đă trở thành một truyền tụng th́ chưa hẳn. Người sau, khi kể lại vẫn nhấn mạnh đến chi tiết Thạch Sinh cũng có sử dụng một cây cổ cầm mười bảy dây nhưng cũng chỉ kể bằng lời nói hay chữ viết chứ chưa hề có một tiếng đàn nào của ai ở đời sau, minh họa được rằng ngón đàn tài hoa của Sinh là đă được diễn tấu như thế này, thế kia. Chuyện kể rằng đương thời, các bậc danh gia vọng tộc, hàng danh sĩ tăm tiếng… vẫn thường xuyên mời Thạch Sinh đến tấu đàn trong những dinh thự sang trọng của họ. Tiệc đàn thường bắt đầu lúc chiều xuống. Và bên những mâm cao lương mỹ vị, khi tiếng đàn Thạch Sinh cất lên, từ thực khách đến ẩm giả...vẻ mặt mỗi người đều lộ một nét khác nhau, không phải là sự say mê, đắm ch́m mà là những ganh tị, đớn hèn… chen nhau làm thành những vết nhăn vật vả trên mặt từng người một. Trong khi người đánh đàn, càng say sưa cung bậc, càng ngời tỏa nét thơ trẻ. Chuyện cũng kể chưa ai từng thấy Thạch Sinh vừa chơi đàn, vừa uống rượu. Những ly rượu của các bậc vương tôn chuốc mời tay cầm thủ, ư chừng nhờ hơi men, họ sẽ được nghe những cung bậc bay bổng hơn, đều bị Thạch Sinh từ chối với nụ cười vừa đủ chếch khóe môi trên khuôn mặt luôn lạnh lùng như đá. Nhưng sau những đêm tiệc đàn như vậy, người ta thấy Thạch Sinh ra về, lại chèo kéo cho được một hai người bạn cũng phường ca nhân, tài tử thân quen… dùng những đồng tiền vừa được khách thưởng cho, t́m một quán ven đường, mua rượu uống cho đến kỳ cùng những đồng xu lẻ. Và chuyện cũng nhắc đi nhắc lại là chưa ai thấy Thạch Sinh say rượu. Càng đẩm rượu, mặt mày Sinh càng giống trẻ con như khi đang đắm ch́m vào cung bậc. Rượu vào bao nhiêu th́ lời cũng ra bấy nhiêu nhưng chỉ là những câu thăm hỏi bạn bè ai c̣n ai mất, ai thất bại thương trường, ai mất mát người thân…Nếu biết có người quen bị tai ương, Thạch Sinh bớt vài tuần rượu, dấm giúi mấy tờ giấy bạc cỏn con, qua người đưa tin, gởi giúp bạn. Không một câu luận chuyện đời, không một lời b́nh nhân thế. Và trong cơn rượu, người chung bàn có trêu ghẹo thế nào, cũng chỉ thấy Sinh đưa tay lên vùi vào tóc với đôi mắt lim dim khép lại. Có người khẳng định đă từng uống rượu với tay chơi đàn này, kể rằng không ít lần khách đêm thả bộ qua đường, nhận ra Sinh, ghé vào bày tỏ ḷng mến mộ, vung tay trải vài lượng bạc trên mặt bàn ngỏ ư muốn nghe đàn nhưng vẫn với nụ cười từ chối đủ chếch khóe môi, Sinh uống cho đến khi tóc trên đầu có bao nhiêu sợi đều dựng đứng lên như tổ kẽm mới thôi, rồi khoác đờn lên bờ vai thẳng rộng, sừng sững ra về. Tuyệt nhiên không một tiếng đàn sau khi uống rượu.
Lại nói không ai biết Thạch Sinh kiếm tiền độ nhật bằng công việc ǵ. Có ai nắng sớm mưa chiều ven sông, bờ biển…vô t́nh gặp Thạch Sinh, đều thấy Sinh đầy vẻ tất bật, xăm xoi. Lại có người từ miền xa ngái nào đó trở về, cũng kể vừa gặp tay cầm thủ này lang thang bên một triền suối, ven một băi đá…vai oằn những cái túi đầy vẻ bí mật. Cho đến một hôm những tay có cái thú thạch ngoạn của Kinh Thành mở một cuộc triển lăm gọi là Ngoạn Thạch Kỳ Phiên, nhằm chưng bày toàn bộ sưu tập những khối đá kỳ dạng dị h́nh của họ th́ mọi người đều thấy Thạch Sinh thơ thẩn từ gian trưng bày của họ Tống, đến gian trưng bày của họ Văn, với cái nh́n đầy vẻ thân quen, ngắm nghía vô số viên đá, ḥn ngọc muôn loại, muôn sắc… có những h́nh dáng, đường nét kỳ ảo do thiên nhiên – không có bàn tay nhen nhúa của con người ở đây - tạo thành. Đây là một viên đá tṛn cỡ trái bưởi, nhẳn thín sắc nâu nhưng lộ rơ hai hố mắc, hốc mũi, hàm răng lởm chởm…giống y một cái sọ người. Hẳn cái bén ngót của một gịng thác đổ nào đó, đă bao đời khoét xoáy, bào ṃn, vô t́nh chạm khắc khối sỏi kia mà thành. Kia lại là một tảng hổ phách, sắc đỏ bầm nửa trong, nửa đục…nh́n kỷ hơn, sẽ thấy ch́m sâu bên trong một con ve sầu c̣n nguyên xác. Con ve nào may mắn đến vậy, khi tự táng thân ḿnh vào tảng nhựa thông này để cùng hóa thạch qua bao ngh́n năm rồi. Lại thêm một khối hồng ngọc, không một chút mài giũa, thô ráp những góc cạnh tự nhiên, ngang dọc những đường nứt rạn, vẽ thành khuôn mặt một người nữ có nét buồn khôn tả. Không thể nào kể xiết sự kỳ ảo, cũng không nói được cho cùng giá trị của những khối ngoạn thạch này. Nhiều người trầm trồ trước một tảng đá xanh mà những nhát chẻ vô t́nh của thiên nhiên đă khắc thành h́nh một con đại bàng…để rồi tiếc nuối cất tay ra khỏi túi tiền của ḿnh khi đọc tờ giấy nhỏ kèm theo tảng đá ghi hai chữ: Không bán. Nhưng có kẻ lại đi qua không dừng bước chân trước khối dạ minh châu có dáng như một búp sen đề giá vài chục lạng bạc.
Chủ nhân của những bộ ngoạn thạch này khi thấy Sinh đều tỏ vẻ mừng rỡ, xoắn xít chào đón, tay dắt tay đưa vào bàn nước kê khuất, kề tai th́ thầm to nhỏ. Hết người này lại người khác, vẫn cái khoác vai thân mật kèm theo bờ môi mấp máy những câu không rơ tiếng. Nếu có ai ṭ ṃ quan sát th́ chỉ thấy gương mặt Sinh hờ hững trả lời bằng cái nhướng mày nhẹ nhàng ra điều: Rơ rồi đấy. Về sau, không phải là đồn đải, mà sự thật như chính lời nói của các đại gia này là gần phân nửa những bộï sưu tập của họ đều có được từ Thạch Sinh. Nhưng người nghe chuyện lại cho là vô lư, v́ họ chắc như đinh đóng cột rằng Sinh chẳng mấy khi ra đường mà trong túi lại có đến bạc ngàn như những người b́nh thường khác, may ra th́ vài đồng. C̣n nhà cửa gia cảnh th́ thường thường bậc trung, tuy khách đến nhà cũng trà cũng rượu, nhưng thường là đến năm bữa, nửa tháng…có khi hơn, Sinh mới gom trả một lần cho hàng nước kế bên nhà. Và trong nhà Sinh, không biết đó có phải cũng là một sưu tập hay không mà chỉ thấy trên quầy tủ, kệ sách… cơ man là vỏ chai, ṿ ruợu bằng sành sứ, bằng bầu nậm, đất thô, thủy tinh, pha lê… đủ mọi kiểu dáng. Nhưng của này th́ có ǵ đáng giá? Vậy ngoạn thạch ở đâu ra? Chuyện mới kể ngang là chẳng mấy khi Thạch Sinh lai văng ở những nơi văn nhân, tài tử đất Kinh Thành thường họp mặt như Túy Giả Các chẳng hạn. Ở đó, vài người thân quen Sinh cũng thường lui tới, vẫn thách cuộc nhau năm bảy tuần rượu, đố mà gọi được Sinh đến cùng đối ẩm vào ban ngày. Thạch Sinh đi đâu, làm ǵ ? Rơ rồi, Sinh c̣n lặn lội ở băi đá, triền núi nào đó để t́m ngoạn thạch… đem về nhượng lại cho những tay chơi thạch ngoạn. Và những tay chơi này vẫn sang qua bán lại những viên ngọc, khối đá này bằng những đơn vị tiền bạc nghe đến chóng mặt. Thói thương trường, kẻ bán được th́ hí hửng, người mua xong lại đăm chiêu tính toán. Ở đây ngược lại, người vừa mua được viên ngọc này, lại không tiếc lời trách móc Thạch Sinh đă là chuyện lạ, kẻ mới bán đi khối đá kia, cũng than thở tay chơi đàn này rằng nọ rằng kia… th́ càng lạ chuyện hơn. Mới hay khi kiếm được đá quư ngọc đẹp, Sinh lựa theo kiểu dáng, chủng loại rồi mới đem bán, có khi lại cho không. Nhưng muốn bán cho ai th́ bán đúng cái viên này cho người đó, muốn cho người khác th́ lấy đúng cái viên kia cho kẻ nọ.
|