THANH TRÍ

" người của một thời áo lụa vàng và tóc gió thôi bay..."

 

              Đinh Cường

 

*******************

     

                                    

    

1. Mục Lục
2. Tiểu Sử
3. Tranh lụa & Thơ
4. Tranh sơn dầu
5. Kư họa
6. Tranh sơn mài
7. Tranh trừu tượng
8. Những cảm nghĩ

9. Triễn Lăm Dan Chi
10.. Phụ lục :

   

    Trần Kiêm Đoàn :

    Màu sắc Tâm Ảnh

   

    Phương Anh Trang :

    Tranh  và Thơ

 

Slide Show :

Sắc Màu


 

 


 

Thanh Trí :  Tranh và Thơ   

Phương Anh Trang

1

 

Vừa viết xong T.S.H. nét đẹp áo Lemur, đang ngập ngừng v́ màu trắng nữ sinh hay màu tím, t́nh cờ tuần lễ qua nhận được một tác phẩm nghệ thuật phảng phất chất Huế : 

Thanh Trí, Tranh và Thơ (1).

Khỏi phải nói ‘‘sách tŕnh bày đẹp’’, Thanh Trí là họa sĩ, tác phẩm tŕnh bày và ấn loát đẹp là cái chắc !  Có nói thêm cũng như khen pḥ mă tốt áo !

Tác phẩm Tranh và Thơ mở đầu với lời tác giả, tiếp đến lời giới thiệu của thầy học cũ Phan Xuân Sanh, nguyên giáo sư trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế.  Phụ họa thêm là ư kiến một số đồng môn, đồng song và đồng nghiệp như Trương Thị Thịnh, Hoàng Hương Trang (Diệm Phương), Đinh Cường ...

Vừa họa vừa thơ.  Đúng hơn, tranh là chính.  Thơ kèm theo như nét hoa văn diệu bút làm đẹp thêm các họa phẩm, phong phú về màu sắc, phong phú về nội dung sáng tạo (richesse de la créativité).

Ru con ru cả biển khơi

Nhớ từng tiếng sóng à ơi đêm trường.

(Họa Phẩm :  Tiếng Sóng Ru Con)

‘‘Thi trung hữu họa, họa trung hữu thi’’.  Qua gần 50 tác phẩm đủ loại, tranh lụa, tranh nước, tranh dầu, tranh sơn mài, người xem tranh chắc sẽ cùng chung nhận xét :  Thanh Trí vừa làm thơ vừa vẽ, những bức tranh lóng lánh chất thơ.  Tưởng tượng thêm, những vần thơ uyển chuyển như nét tranh thủy mạc trên khung lụa vàng khai bút đầu xuân.

Thơ ngây một thuở bâng khuâng nhớ

Một quảng trời xanh đọng tiếng cười.

(Họa Phẩm :  Áo Trắng Trời Mưa)

Cũng rất dễ dàng nhận thấy, tranh Thanh Trí tràn đầy chất thơ.  Hồn thơ, ư thơ chứa chất cô đọng cùng với nguồn cảm hứng như những măng màu sắc (masses colorées) quyện lẫn trong  một số họa phẩm sơn dầu như Trăng và Biển, Chợ Tết Đầu Làng, Trẻ Thơ với Trung Thu.

Bóng ta hay người

Bóng người hay ta

... Bên ly màu nước đầy vơi

Ḥa cùng lệ đắng bút mời ta say.

(Họa Phẩm :  Bóng Cô Đào Say)

Họa và Thơ.  Hết thơ đến họa, hết họa rồi thơ !  H́nh như rằng suốt cuộc đời người nghệ sĩ, tranh và thơ đă trở thành Duyên Nghiệp. 

Nghiệp và Duyên cùng đến với Thanh Trí từ khi mới nhập học trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế cho đến ngày ra trường, từ đó lăng đăng luân lưu đến ngày nay, kể cả một thời gian ngừng đọng c̣n tại quê nhà, năm tháng ngậm ngùi, đất nước nổi trôi, dâu bể đa đoan.

Muốn có duyên để tạo nghiệp, trước hết phải là một tâm hồn nghệ sĩ, sống thật và sống đầy với thơ và họa, ít nhiều với mộng mơ lăng mạn (romantisme) :  lăng mạn trong hồn thơ, trong suy tưởng, trong nét bút tạo h́nh.

Muốn sống với nghiệp dĩ, người nghệ sĩ, hội họa hay điêu khắc, phải trải qua nhiều công lao, th́ giờ suy tư, hăng say và tin tường ;  gần gũi hơn, vừa lăng mạn vừa đam mê (passion) là cái đẹp nhất trong cuộc đời nghệ sĩ.  Cũng như vậy, hạnh phúc may mắn trong cuộc đời nghệ sĩ là trước sau sống với duyên nghiệp tràn đầy.

Bay, bay theo bóng sao rơi

Theo làn tư tưởng giữa trời hư không.

(Họa Phẩm :  Mộng Tưởng)

Phải là một nghệ sĩ vừa đam mê vừa lăng mạn như Thanh Trí mới có thể tạo được cho ḿnh một thế giới màu sắc vừa lồng lộng mang mang, vừa rạt rào man dại đôi khi trước một chủ đề-đối tượng quá đổi thông thường.  Những họa phẩm như Bóng Trăng, Bờ Trăng, Nắng Mới ... trong tác phẩm là thí dụ điển h́nh.

Duyên nghiệp, nghiệp duyên kéo dài, từ trường học đến cuộc đời, từ những kiến thức học hỏi được ở nhà trường đến kinh nghiệm sáng tác phát sinh từ cuộc sống hiện thực người họa sĩ đang trải qua.

Với vốn liếng nghệ thuật sở đắc, Thanh Trí miệt mài sáng tác, từ cổ điển đến truyền thống (tradition).  Truyền thống trong đề tài sáng tác, truyền thống trong cấu trúc và màu sắc, trong vang vọng đất nước cội nguồn.

Đền xưa miếu cổ hồn văn hóa

Một cơi bao t́nh nhớ cố hương.

(Họa Phẩm :  Đất Mẹ và Huyền Thoại)

Trong chiều hướng trên, một vài họa phẩm tiêu biểu như Giặt Lụa, Đốt Ḷ Hương Cũ, Nỗi Ḷng Chinh Phụ, T́nh Mẫu Tử ... là thoáng hương xưa, góc trời cũ c̣n dấu ấn trong kư ức người họa sĩ.

Nghệ thuật là t́m kiếm và sáng tạo. T́m kiếm chất liệu mới, đề tài mới ;  sáng tạo khung trời nghệ thuật mới, mới hơn, đẹp hơn.  Ư tưởng này vẫn thường quanh quẩn trong hồn trí tác giả hay thường bắt gặp trở lại trong giấc mơ huyền diệu, vũ trụ bao la - ta bà thế giới (rêve cosmique) người họa sĩ hằng ấp ủ ước mơ.

Hơn ai hết, từ những suy nghiệm, trăn trở về bản chất sự vật (nature des choses), người họa sĩ sống cận kề với sự vật, dễ dàng thông cảm và gần gũi với thiên nhiên, với sự vật - đối tượng.  Ánh sáng, màu sắc chan ḥa tự nhiên trở thành động lực sáng tạo, đẩy đưa người họa sĩ gần gũi hơn với sáng tạo.

Cùng với khả năng quan sát, nhận xét tinh tường (sens aigue de l’observation), họa sĩ tài ba là người biết vận dụng và khai thác màu sắc cùng ánh sáng hợp với giấc mơ nghệ thuật của ḿnh.  Về phương diện sáng tác, thuật ngữ được giới phê b́nh thưởng ngoạn thường dùng là :  đường hướng mới, hay giản dị hơn :  mới (Modernité).

Mới đây không có nghĩa là đoạn tuyệt với truyền thống mà khởi đi từ sở đắc thu thập được từ truyền thống, người họa sĩ là Thanh Trí đang trên đường t́m kiếm cái mới lạ hơn trước nay chưa nh́n thấy, cái mới hợp với cảm quan nghệ thuật của ḿnh, thời đại ḿnh.  Thuật ngữ Modernité, (trong tiếng Pháp, xuất xứ từ moderne) có nghĩa là mới trong tổng thể sáng tạo, trong màu sắc, trong cấu trúc họa phẩm (2).

Khởi đi từ truyền thống (tradition), cái Mới (modernité) được tác giả Tranh và Thơ tŕnh diện quần chúng khán giả - độc giả như một cảnh sắc mới, nếu không nói là một trường phái mới.  Đây là thành tựu nghệ thuật đáng ghi lại trong những tranh dầu và tranh sơn mài, đặc biệt những họa phẩm như Yếm Hoa, Nguyện Cầu, Sóng Vỗ Bờ Trăng.

Yếm nàng chiếc cánh tỏa hương

Trắng trong tinh khiết nhẹ vương dưới trời.

(Họa Phẩm :  Yếm Hoa)

Dù mang tính cách truyền thống hay mới, điều nhận thấy trước tiên là trong các họa phẩm của Thanh Trí, nét vẽ thường mềm mại linh động, ‘‘liễu yếu đào tơ’’ nhẹ nhàng lướt thướt.  Nói rơ hơn, chất nữ tính (féminité) Thanh Trí muốn gởi gắm đến độc giả.

Không nói về tranh lụa mà tính chất féminité được dàn trăi rơ ràng và Thanh Trí chứng tỏ có biệt tài, cả về tranh dầu và tranh sơn mài cũng vậy.  Nhận xét chung là tính cách féminité này trước sau vẫn là nét đặc biệt và đặc sắc trong toàn bộ tranh Thanh Trí.  Dẫn chứng và giải thích là các họa phẩm Bóng Trăng, Cơn Lốc, Nữ Sinh Áo Trắng ...

Tuy rằng lăng mạn và ‘‘nữ tính’’ (féminité) là há phương diện trước nay thường được các họa sĩ khai thác, nhưng phải nh́n nhận rằng trong tranh Thanh Trí, chất ‘‘nữ t́nh’’ vượt trội trên cả nếu không nói là bao trùm tất cả :  féminité trong nội dung đề tài, trong chất liệu và màu sắc sáng tác, xao động và truyền cảm.  Có thể nói thêm rằng tính chất féminité này đă làm nổi bật bản sắc riêng rẽ và cá tính độc đáo (identité) người nghệ sĩ là Thanh Trí.

‘‘Féminité’’ trong tranh lụa, h́nh như Thanh Trí chịu ảnh hưởng rất nhiều các bậc thầy như Tôn Thất Đào, Lê Văn Đệ ; nét vẽ mềm mại thanh thoát, màu sắc tinh tuyền thẩm mỹ ...

Cùng một tác giả, trong cùng một tác phẩm Tranh và Thơ, độc giả lần lượt nh́n thấy ba cảnh sắc, ba phương diện khác nhau :  Truyền Thống (tradition), Mới (modernité) và Nữ Tính (féminité), mỗi cảnh sắc một vẽ đẹp riêng, cốt cách riêng !

Một thoáng nhẹ nhàng, phơn phớt như nguồn mỹ cảm tự nhiên chợt đến ;  từng trang tranh lướt qua, nh́n ngắm và ngắm nh́n lại như một processus pictural thông thường, bạn đọc sẽ cảm nhận cái đặc sắc mỹ thuật trong khung trời hội họa Thanh Trí.

Cái đặc sắc ấy, phải chăng là cái Tâm và Trí (le coeur et l’âme) Thanh Trí muốn để lại trong toàn bộ họa phẩm của ḿnh.

BACK

 

NEXT

 

 

Tranh

    HOME